بەرگی چوارەم
شوێنی دەستکرد (گوند و شار)
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
تیشک خستنە سەر پێکهاتەی شار و گوندەکانی هەڵەبجە، تەلارسازی، و شوێنە دەستکردەکان کە دەستی مرۆڤ نەخشی کردوون.
بەرگی چوارەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
تیشک خستنە سەر پێکهاتەی شار و گوندەکانی هەڵەبجە، تەلارسازی، و شوێنە دەستکردەکان کە دەستی مرۆڤ نەخشی کردوون.
کەوتووەتە ئەوپەڕی باکوری ناحیە بیارە و باکوری خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. بەشێک لە سنوری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئێران جیادەکاتەوە. بەشێکی ئەم کەرتە لە ڕووی ئیداریەوە سەر بە ناحیەی خورماڵە، بەڵام لە ڕووی بەڕێوەبردنی کشتوکاڵییەوە سەر بە ناحیەی بیارەیە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە ناوچە نیمچە شاخاوییەکانی لە بەرزی (٨٨٠م) دەستپێدەکات و بە ئاڕاستەی خۆرهەڵات و چیا بەرزەکان زیاتر دەڕوات، هەتا دەگاتە (٢٣٠٠م) لە ئاستی دەریا. سنوری جوگرافیی گوندی (دەرەیمەڕ) دەگرێتەوە. بە شێوەیەکی هەمیشەیی هیچ خێزانێک تێیدا ناژی. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٩٣٧ لە ١١ى ٢ى ١٩٥٧ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە ٦٧٣٥ دۆنم و ١٣ ئۆلکە. دەربارەی دابەشبوونی جۆری خاوەندارێتیی زەوییەکانی: ٦٥٩٠ دۆنم و ٢١ ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٤٤ دۆنم و ١٧ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. سەبارەت بە جۆر و ڕەگەزی زەوییەکانی ئەم کەرتە: زەویی بەراو ٣٦٣ دۆنم و ١٣ ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ٥٥٩ دۆنم و ٢٣ ئۆلکە. زەوی گاکێڵ، کە کەوتووەتە ناوچە شاخاوییەکان ٢٠٠ دۆنمە، بەردەڵان ٤٩٩ دۆنم و ڕێگاوبان ١٧ دۆنم و جێ_گوند ١٢ دۆنم و ١٠ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی ١٢٤٨ دۆنمه. باخی بەراو سێ دۆنم و باخی پشتاو ١١٧ دۆنم و ٢٤ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٥٠ دۆنمە. لەوەڕگای سروشتی ٦٦٣ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باکوری ناحیەی بیارە و باکوری خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی بناری چیاکان و لە بەرزی (٩٠٠م بۆ ١٣٥٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (باخەکۆن) دەگرێتەوە. چوار خێزان و ١٦ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٥١٦ لە ١٢ى ١١ى ١٩٥٥ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ١٣٥٩ دۆنم و سێ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ١٢١٥ دۆنم و ١٩ ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٤٣ دۆنم و نۆ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. سەبارەت بە جۆر و ڕەگەزی زەوییەکانی ئەم کەرتە: زەویی بەراو ٢٨ دۆنمە. زەویی پشتاو دێم ١٥٤ دۆنم و دوو ئۆلکە. زەوی گاکێڵ، کە کەوتووەتە ناوچە شاخاوییەکانەوە، ٩٠ دۆنمە. بەردەڵان ٤٨٨ دۆنم و جێ_گوند ٤٧ دۆنم و سێ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی ١٦ دۆنم و حەوت ئۆلکە. باخی بەراو ٣٧ دۆنم و ١٤ ئۆلک و باخی پشتاو ١٧ دۆنم و نۆ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٤٩ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ٥٧٠ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی شارۆچکەی سیروان و پارێزگای هەڵەبجە. کەوتووەتە سەرسنوری نێودەوڵەتی و ڕووباری سیروان. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە لە ناوچەی شاخاویی سەخت هەڵکەوتووە. بەرزییەکەی لە (١١٢٥م) دەستپێدەکات و بە ئاڕاستەی ڕووباری سیروان لێژ دەبێتەوە، هەتا دەگاتە(٧٥٠م) لە بەرزیی ئاستی دەریا. تەنها سنوری گوندی (کۆساوا) دەگرێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤٠٥٩ لە ٤ى ١١ى ١٩٥٧ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. کۆی گشتیی ڕووبەرەکەی (٢١٩٧) دۆنم و نۆ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی ٢١٩٠ دۆنم و ١٣ ئۆلک بۆ میری و تەنها حەوت دۆنم و ١٨ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراوی نییە، بەڵام بە ترومپا ١١ دۆنم و ١٢ ئۆلکی دەبێتە بەراو. زەویی پشتاو دێم ١٢٢ دۆنم و دوو ئۆلکە هەروەها زەویی بەردەڵانی زۆر زۆرە، کە دەگاتە ٢٠٣٧ دۆنم و ڕێگاوبان شەش دۆنم و جێ_گوند چوار دۆنم و نا_کشتوکاڵی ١٥ دۆنم و نۆ ئۆلک. باخی بەراو ١١ دۆنم و دوو ئۆلک، لە ڕووبەری گشتی پێکدەهێنێت.
کەوتووەتە باکوری ناحیەی بیارە و باکوری خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. بەشێکی سنوری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئێران پێکدەهێنێت. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (١١٠٠م بۆ ١٦٦٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. بە ئاڕاستەی خۆرهەڵات و باشوری خۆرهەڵات زیاتر بەرزدەبێتەوە. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (گەچێنەی باخەکۆن) دەگرێتەوە. دوو خێزان و نۆ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٩٩٨ لە ٦ى ٦ى ١٩٥٧ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ١٧٠٥ دۆنم و نۆ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ١٤٦٤ دۆنم و سێ ئۆلک بۆ میری و تەنها (٢٤١) دۆنم وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. سەبارەت بە جۆر و ڕەگەزی زەوییەکانی ئەم کەرتە: زەویی بەراو (٢٠) دۆنم و دوو ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ١٣٢ دۆنم و شەش ئۆلکە. زەوی گاکێڵ، کە کەوتووەتە ناوچە شاخاوییە بەرزەکانەوە، ١٠٨ دۆنمه. جێ_گوند سێ دۆنم و یەک ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی یەک دۆنم و ٢٠ ئۆلکە. باخی بەراو ٣٦ دۆنم و ١٧ ئۆلک و باخی پشتاو ١٣٤ دۆنم و پێنج ئۆلکە. دارستانی سروشتی ١٣٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ١١٠٧ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باکوری ناحیەی بیارە و باکوری خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. بەشێکی سنوری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئێران پێکدەهێنێت. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (٩٥٠م بۆ ٢١٧٥م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. بە ئاڕاستەی خۆرهەڵات زیاتر بەرزدەبێتەوە. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (هانەیدن) دەگرێتەوە. ٢٤ خێزان و ١٢٥ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٧٤٧ لە ٢٦ى ١٢ى ١٩٥٥ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ٥٦٦١ دۆنم و ٢٢ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ٥٥٢٢ دۆنم و نۆ ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٣٩ دۆنم و ١٢ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. سەبارەت بە جۆر و ڕەگەزی زەوییەکانی ئەم کەرتە، زەویی بەراو ٣٠ دۆنم و ١٧ ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ٢٨١ دۆنم و ٢١ ئۆلکە. زەوی گاکێڵ، کە کەوتووەتە ناوچە شاخاوییە بەرزەکان ١٨٠ دۆنمه. ڕێگاوبان ١٦ دۆنم و حەوت ئۆلک و جێ_گوند ١٥ دۆنم و سێ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی ١٤ دۆنم و ٢٣ ئۆلکە. باخی بەراو ٥٣ دۆنم و ١٠ ئۆلک و باخی پشتاو ١٧٠ دۆنم و پێنج ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٣٠ دۆنم و چوار ئۆلکە. لەوەڕگای سروشتی ٥٠٧٤ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی ناحیەی بیارە و خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. بەشێکی سنوری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئێران پێکدەهێنێت. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (١٤٧٥م بۆ ١٨٥٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. بە ئاڕاستەی خۆرهەڵات و باکوری کەرتەکە بەرزتر دەبێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی تاکو ئێستا تەواو نەبووە و لە وەزارەتی کشتوکاڵ نەگەڕاوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ٤٢٣٢ دۆنم و ١٥ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ٤٢١٩ دۆنم و شەش ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٤ دۆنم و نۆ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراوی نیە. زەویی پشتاو دێم تەنها دوو دۆنمە. بەردەڵان ٣٣٦ دۆنم و جێ_گوند ٥٥ دۆنمه. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی شەش دۆنم و ١٩ ئۆلکە. باخی بەراو ٥٧٠ دۆنم و باخی پشتاو ٢٤٤ دۆنم و یەک ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٢٥٠ دۆنمە. لەوەڕگای سروشتی ٦٠ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی ناحیەی بیارە و خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (١٣٥٠م بۆ ١٨٥٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. بە ئاڕاستەی خۆرهەڵات و باکوری کەرتەکە بەرزتر دەبێتەوە. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (بەڵخەی سەروو، بەڵخەی خواروو، وەزەنێ) دەگرێتەوە. ٢١ خێزان و ١١٧ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤٨٧ لە ١٩ى ٢ى ١٩٦١ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ٧٦٦٣ دۆنم و دوو ئۆلکە و لەپاش کەرتی (٢٩ی خارگێڵان) دووەم گەورەترین کەرتی ناحیەی بیارەیە. دەربارەی دابەشبوونی جۆری خاوەندارێتیی زەوییەکانی: ٦٢٧٩ دۆنم و ١٦ ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٣٨٣ دۆنم و ١٠ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. سەبارەت بە جۆر و ڕەگەزی زەوییەکانی ئەم کەرتە: زەویی بەراو ٧٢ دۆنم و چوار ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم تەنها ٥٢٨ دۆنم و سێ ئۆلکە. زەویی گاکێڵ ٣٥٠ دۆنم و بەردەڵان ٩٢ دۆنم و ١٧ ئۆلک و ڕێگاوبان سێ دۆنم و ١٩ ئۆلک و جێ_گوند ١٧ دۆنم و ٢٢ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی هەشت دۆنم و ١٤ ئۆلکە. باخی بەراو ٤٩٦ دۆنم و دوو ئۆلک و باخی پشتاو ٤٨٠ دۆنم و حەوت ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٥٩٠ دۆنمه. لەوەڕگای سروشتی ٥٠٩٧ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باشوری ناحیەی بیارە و خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (١٣٥٠م بۆ ١٦٧٥م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندەکانی (هاوار و هاوارەکۆن) دەگرێتەوە. شەش خێزان و ٢٩ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٢٧٣ لە ١٧ى ١٠ی ١٩٦١ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ٧٢٩٥ دۆنم و ١٧ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ٦٩٣٢ دۆنم و ١٨ ئۆلک بۆ میری و تەنها ٣٦٢ دۆنم و ٢٣ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراو ٩٨ دۆنم و ١٣ ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ١٠٧ دۆنمە. زەوی گاکێڵ ١٩٠ دۆنم و جێ_گوند شەش دۆنم و ١٠ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی ١٩ دۆنم و حەوت ئۆلکە. باخی بەراو ٢٣٣ دۆنم و دوو ئۆلک و باخی پشتاو دوو دۆنم و ١٢ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٦٠٠٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ٦٨٢ دۆنم دەبێت.
کەوتووەتە باشوری خۆرئاوای ناحیەی بیارە و پارێزگای هەڵەبجە. لەڕووی تۆبۆگرافیاوە ناوچەیەکی شاخاویی سەخت و دژوارە. بەشێوەیەک بەرزییەکەی لە (١٦٥٠م) دەستپێدەکات و بە ئاڕاستەی سنوری نێودەوڵەتی و ڕووباری سیروان، بەرزییەکەی دەبێتە (٩٠٠م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە. لەڕووی کشتوکاڵیەوە سەر بە شارۆچکەی سیروانە، بەڵام لە ڕووی ئیداریەوە سەر بە ناحیەی بیارەیە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤٠٦٨ لە ٢٥ى ١١ى ١٩٥٧ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە ٦٠٨٤ دۆنمه. بەشێوەیەک زۆربەی ڕووبەرەکەی لە ڕووی خاوەندارێتیەوە بۆ میری تۆمارکراوە. دەربارەی جۆر و ڕەگەزی زەوییەکانی ئەم کەرتە، داتای پێویست لەبەردەستدا نییە، بەڵام بەو پێیەی لە ناوچەی شاخاوی هەڵکەوتووە، پێدەچێت بەشی زۆری لەوەڕگا و دارستانی سروشتی بێت.
کەوتووەتە ئەوپەڕی باشوری خۆرهەڵاتی ناحیەی بیارە و پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە لە ناوچەی شاخاوی و بناری شاخەکان هەڵکەوتووە بەرزییەکەی لەنێوان (١٠٥٠ بۆ ١٤٢٥م)ە لە ئاستی دەریا. بەشێک لە سنوری نێودەوڵەتی پێکدەهێنێت. تەنها سنوری گوندی (دەرەتفێ) دەگرێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤١٣٧، لە ٧ى ٤ى ١٩٥٨ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. کۆی گشتیی ڕووبەرەکەی ٢١١٤ دۆنمە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی جگە لە ٥٢ دۆنمی، کە وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە، ڕووبەرەکەی دیکەی بە تەواوەتی بۆ میری تۆمارکراوە. زەویی بەراوی تەنها سێ دۆنمە و باخی بەراو ٥٤ دۆنم و باخی پشتاو تەنها دوو دۆنمە. تەواوی ڕووبەرەکەی دیکەی، کە دەمێنێتەوە، بریتییە لە دارستانی سروشتی و لەوەڕگای سروشتی.
کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی ناحیەی بیارە و خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزی (١١٧٥م بۆ ١٣٧٥م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە، گوندەکانی (پاڵانیان و جاور) دەگرێتەوە. شەش خێزان و ٢٩ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤١٥١، لە ٢٦ى ٥ى ١٩٥٨ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە، ٢٦٤٦ دۆنم و ٢٠ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ٢٤٨٣ دۆنم و ١٨ ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٦٣ دۆنم و یەک ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراو و زەویی پشتاو دێمی نییە، بەڵام زەویی بەردەڵان بەشی زۆری ڕووبەرەکەی پێکدەهێنێت، کە بریتییە لە ١٤٨١ دۆنم و ٢٣ ئۆلک و جێ_گوند یەک دۆنم و شەش ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی ١٠ دۆنم و شەش ئۆلکە. باخی بەراو ١٥٧ دۆنم و سێ ئۆلک و باخی پشتاو ٣٩ دۆنم و ١٢ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ١٠٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ٨٤٦ دۆنم و ١٩ ئۆلک دەبێت.
کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی ناحیەی بیارە و خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (١٣٢٥م بۆ ١٥٥٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (سۆسەکان) و (دۆڵبیان) دەگرێتەوە. ٣١ خێزان و ١١٦ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی لە ٢٤ى ٤ى ١٩٦٢ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە (١٦١٣) دۆنم و ١٧ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ١١٥٠ دۆنم و پێنج ئۆلک بۆ میری و تەنها ٤٦٣ دۆنم و ١٢ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراوی نییە، بەڵام زەویی پشتاو دێم حەوت دۆنم و ٢٣ ئۆلکە. زەویی گاکێڵ حەوت دۆنم و ٢١ ئۆلک و زەویی بەردەڵان ١١ دۆنم و ٢٢ ئۆلک و ڕێگاوبان ٣٣ دۆنم و ٢١ ئۆلک و جێ_گوند ١٣ دۆنم و نۆ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی یەک دۆنم و حەوت ئۆلکە. باخی بەراو ٢٦٠ دۆنم و باخی پشتاو ٢٠٢ دۆنمە دارستانی سروشتی ٧٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ١٠٨٢ دۆنم و ١٤ ئۆلک دەبێت.
کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی ناحیەی خورماڵ و ئەوپەڕی باکوری پارێزگای هەڵەبجە. لە باکورەوە سنوری پارێزگای هەڵەبجە لەگەڵ پارێزگای سلێمانی (ناحیەی ناڵپارێز) و لە خۆرهەڵاتەوە لەگەڵ ئێران جیادەکاتەوە. کەوتووەتە ناوچە شاخاوییەکانی زنجیرە چیای سورێن و بناری چیاکان. لە بەرزیی نێوان (٨٥٠ بۆ ٢٣٠٠م) بەرزدەبێتەوە. لەڕووی جوگرافییەوە تەنها سنوری گوندی (بانیبنۆک) دەگرێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٧٣١٨ لە ٣١ى ١٠ی١٩٥٥ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە ٣٩٧٦ دۆنم و هەشت ئۆلکە. جۆری خاوەندارێتیی زەوییەکانی ٣٣١٦ دۆنم بۆ میری و تەنها ٦٥٩ دۆنمی وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. سەبارەت بە جۆری زەوییەکانی ئەم کەرتە، زەویی بەراو ٨٩ دۆنم و ١٥ ئۆلکە. زەویی پشتاو ٥١٧ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ٣٢٨٠ دۆنمە زەویی نا_کشتوکاڵی ٣٦ دۆنم و ٢١ ئۆلکە. باخی پشتاو ٥٢ دۆنم و ١٩ ئۆلک پێکدەهێنێت.
کەوتووەتە باشوری شارۆچکەی سیروان و پارێزگای هەڵەبجە. لەسەرسنوری نێودەوڵەتی و ڕووباری سیروانە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە لە ناوچەی شاخاویی سەخت هەڵکەوتووە، بەرزییەکەی لە (١٣٢٥م) دەستپێدەکات و بە ئاڕاستەی ڕووباری سیروان لێژ دەبێتەوە، هەتا دەگاتە (٨٠٠م) لە بەرزیی ئاستی دەریا. تەنها سنوری گوندی (گردەناوێ و تەوەنەبەل) دەگرێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٧١ لە ٩ى ٧ى ١٩٦٠ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. کۆی گشتیی ڕووبەرەکەی ٦٢١٩ دۆنمە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی (٦٢٠٧) دۆنم و ١٣ ئۆلک بۆ میری و تەنها (١٢) دۆنم وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراوی کەمە تەنها ١١ دۆنم و ٢٤ ئۆلکە. زەویی پشتاو دێمی نیە، هەروەها زەویی بەردەڵانی زۆر زۆرە، کە زیاتر لە ٢٠٠٠ دۆنمە. زەویی ڕێگاوبان یەک دۆنم و ٢٣ ئۆلک و جێ_گوند حەوت دۆنم و هەشت ئۆلک و نا_کشتوکاڵی ٤١ دۆنم و ٢٠ ئۆلک و دارستانی سروشتی ٣٠٠٠ دۆنم و لەوەڕگای سروشتی ٨٣٧ دۆنم و سێ ئۆلک لە ڕووبەری گشتی پێکدەهێنێت.
کەوتووەتە ناوەڕاستی ناحیەی بیارە و لە خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجەیە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی پێدەشتەکان و بناری چیاکان و لە بەرزیی (٨٢٥م) بۆ (١٢٥٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (نارنجڵە) دەگرێتەوە. دوو خێزان و ١٠ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٨٨١ لە ١١ى ١٠ی ١٩٥٦ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە ١٥٩٧ دۆنم و شەش ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ١٣٩٠ دۆنم و ٢١ ئۆلک بۆ میری و تەنها ٢٠٦ دۆنم و نۆ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراو ٥٢٧ دۆنم و ١٨ ئۆلکە زەویی پشتاو دێم ٥٢٧ دۆنم و ١٦ ئۆلکە. زەویی گاکێڵ ٤٠ دۆنم زەویی بەردەڵان ١٩٢ دۆنم و ١٧ ئۆلک و جێ_گوند پێنج دۆنم و سێ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی چوار دۆنم و ١٨ ئۆلکە. باخی بەراو ١٢٢ دۆنم ١٥ ئۆلک و باخی پشتاو سێ دۆنم و ٢٢ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٥٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ٦٦ دۆنم و ١٧ ئۆلک دەبێت.
کەوتووەتە باشوری شارۆچکەی سیروان و پارێزگای هەڵەبجە. لەسەرسنوری نێودەوڵەتی و ڕووباری سیروانە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە لە ناوچەی شاخاویی سەخت هەڵکەوتووە، بەرزییەکەی لە (١٣٧٥م) دەستپێدەکات و بە ئاڕاستەی ڕووباری سیروان لێژ دەبێتەوە، هەتا دەگاتە (٧٧٥م) لە بەرزیی ئاستی دەریا. تەنها سنوری گوندی (چنار و دەوەرە) دەگرێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤٢ لە ٢٩ى ٩ى ١٩٥٨ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. کۆی گشتیی ڕووبەرەکەی (٤٠٣٢) دۆنم و ١٨ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی ٣٩٨٢ دۆنم و ١٨ ئۆلک بۆ میری و تەنها ٥٠ دۆنم وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراوی کەمە، تەنها شەش دۆنم و یەک ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ١١٢٣ دۆنم و ١٠ ئۆلکە، هەروەها زەویی بەردەڵانی زیاتر لە ١٢ دۆنمە و ڕێگاوبان پێنج دۆنم و ١٠ ئۆلک و جێ_گوند ١٤ دۆنم و ١٥ ئۆلک و نا_کشتوکاڵی ٩٢ دۆنم و باخی بەراو ٨٨ دۆنم و هەشت ئۆلک و دارستانی سروشتی ١٨٨ دۆنم و ١١ ئۆلک و لەوەڕگای سروشتی ١٧٩٠ دۆنم و ٨ ئۆلک لە ڕووبەری گشتی پێکدەهێنێت.
کەوتووەتە خۆرئاوای ناحیەی بیارە و لە خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجەیە. بەشێک لە سنوری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئێران پێکدەهێنێت. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە پێدەشتەکان و بناری چیاکان و لە بەرزیی (٧٧٩م بۆ ١٠٢٢م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندەکانی (بنجۆی دڕە، دەرەی کێ، زەردەھاڵ) دەگرێتەوە. ١٠٩ خێزان و ٤٤٤ کەس تێیدا نیشتەجێن. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٣٩٧٤ لە ١١ى ٤ى ١٩٥٧ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە ١٧٤٩ دۆنم و ٢١ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ١٦٩٢ دۆنم و ١٣ ئۆلک بۆ میری و تەنها ٥٧ دۆنم و هەشت ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراو (٤٣٢ دۆنم و ٢٢ ئۆلکە زەویی پشتاو دێم ٦٣١ دۆنم و ١٧ ئۆلکە. ڕێگاوبان ٢٤ دۆنم و ٤ ئۆلک و جێ_گوند (٢٧ دۆنم و ١٧ ئۆلکە. زەوی نا_کشتوکاڵی نیە. ڕووبەری باخی بەراو ٥٢ دۆنم شەش ئۆلک و باخی پشتاو حەوت دۆنم و ١٧ ئۆلکە. دارسـتانی سـروشتی نییە. بـەڵام لەوەڕگـای سـروشتی ٥٦٦ دۆنـم و پێنج ئۆلـک دەبێت.
کەوتووەتە باشوری شارۆچکەی سیروان و پارێزگای هەڵەبجە. لەسەرسنوری نێودەوڵەتی و ڕووباری سیروانە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە لە ناوچەی شاخاویی سەخت هەڵکەوتووە بەرزییەکەی لە (١١٠٠م) دەستپێدەکات و بە ئاڕاستەی ڕووباری سیروان لێژ دەبێتەوە هەتا دەگاتە (٧٠٠م) لە بەرزیی ئاستی دەریا. تەنها سنوری گوندی (نەیجەڵە) دەگرێتەوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤١٠٣ لە ٢٤ى ٢ى ١٩٥٨ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. کۆی گشتیی ڕووبەرەکەی ١٨٢٦ دۆنم و ١٠ ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی بەتەواوی بۆ میری تۆمارکراوە. زەویی بەراوی نییە. زەویی پشتاو دێمیش کەمە و تەنها ١٠٢ دۆنم و ١٠ ئۆلکە. هەروەها زەویی بەردەڵانی زیاتر لە چوار دۆنمە و جێ_گوند یەک دۆنم و دوو ئۆلک و نا_کشتوکاڵی ٨٤ دۆنم و ١١ ئۆلک و باخی بەراو چوار دۆنم و ٢٢ ئۆلک و دارستانی سروشتی زۆرترین ڕووبەری هەیە، کە دەگاتە ١٦٣١ دۆنم و ١١ ئۆلک لە ڕووبەری گشتی پێکدەهێنێت.
کەوتووەتە خۆرهەڵاتی ناحیەی بیارە و پارێزگای هەڵەبجە. بەشێک لە سنوری نێودەوڵەتی لەگەڵ ئێران پێکدەهێنێت. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (١١٢٥م بۆ ٢٠١٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی دەگاشێخان و سەروەزەن دەگرێتەوە. ٦٣ خێزان و ٢٧٥ کەس تێیدا نیشتەجێن. لە تۆمارە فەرمیەکاندا بەناوی کەرتی ٦٠ی دەگاشێخان تۆمارکراوە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٩٠ لە ٨ى ١٢ى ١٩٥٨ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. ڕووبەری گشتیی ئەم کەرتە ٢٣٩٢ دۆنم و ١٣ ئۆلکە خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ٢٢٢٨ دۆنم و ٢١ ئۆلک بۆ میری و تەنها ١٦٣ دۆنم و ١٦ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراو ٩٥ دۆنم و ٢٢ ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ٢٧ دۆنم و نۆ ئۆلکە. زەویی گاکێڵ ٧٩ دۆنم و زەویی بەردەڵان سێ دۆنم و شەش ئۆلک و ڕێگاوبان سێ دۆنم و جێ_گوند ٢٣ دۆنم و سێ ئۆلکە. ڕووبەری زەوی نا_کشتوکاڵی پێنج دۆنم و ١٧ ئۆلکە. باخی بەراو ١٣٠ دۆنم و باخی پشتاو ٧٢ دۆنم و ١٨ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٥٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی ٢٠٢٦ دۆنم و نۆ ئۆلک دەبێت.
کەوتووەتە ناوەڕاستی ناحیەی بیارە و خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. لە ڕووی تۆبۆگرافیاوە کەوتووەتە ناوچەی چیاکان و لە بەرزیی (٩٩٠ بۆ ١٢١٠م)ە لە ئاستی ڕووی دەریا. سنوری جوگرافیی ئەم کەرتە گوندی (هانەنەوتێ) دەگرێتەوە لەنێوان کەرتەکانی بیارە و دەرەقەیسەر و خەرپانییە، چۆڵە و کەسی تێیدا نیشتەجێ نییە. بڕیاری تەسوییەکردنی بە ژمارە ٤١٥١ لە ٢٦ى ٥ى ١٩٥٨ لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە. لە ڕووی ڕووبەرەوە دوای کەرتی دەرەقەیسەر، بچوکترین کەرتی ناحیەکەیە. ڕووبەرە گشتیەکەی ٤٠٩ دۆنم و هەشت ئۆلکە. خاوەندارێتیی زەوییەکانی، ٤٠٠ دۆنم و ١٠ ئۆلک بۆ میری و تەنها نۆ دۆنم و ٢٣ ئۆلک وەک موڵک بۆ جوتیاران تۆمارکراوە. زەویی بەراو ٤٢ دۆنم و ١٠ ئۆلکە. زەویی پشتاو دێم ٢٠ دۆنم و ٢٠ ئۆلکە. زەویی بەردەڵان ٢٠٦ دۆنم و ١٦ ئۆلک و جێ_گوند تەنها ١٢ ئۆلکە. ڕووبەری زەویی نا_کشتوکاڵی ١٣ دۆنم و ١٣ ئۆلکە. باخی بەراو ٢٥ دۆنم ١٣ ئۆلک و باخی پشتاو ١٣ دۆنم و سێ ئۆلکە. دارستانی سروشتی ٦٠ دۆنمە لەوەڕگای سروشتی تەنها دوو ئۆلک دەبێت.