زانیارینامەی پارێزگای هەڵەبجە

زانیارینامەیەکی دەوڵەمەند بۆ زانیاری گشتی و زانستی بە زمانی کوردی لەسەر پارێزگای هەڵەبجە. لێرەدا هەموو شتێک دەدۆزیتەوە.

ڕەفیق تۆفیق عەلى

وەرزشەوانێکی دێرینە. ناوی (ڕەفیق تۆفیق عەلى عەزیز)ە. ساڵى ١٩٧١ لە گوندى (عەنەب) لەدایکبووە. تاوەکو پۆلى سێیەمى ناوەندى لە هەڵەبجە خوێندووە. لە ئێستادا پیشەی (کاسب)ـە. لەم تیپە وەرزشییانەدا یاریکردووە: (دیمەن، دڵسۆزى، خەبات، خەبات لە ئۆردوگای سەریاس).

زیاتر ببینە

جەبار حەمەئەمین حەمەسەعید

وەرز‌شەوانێکی دێرینە. ناوی (جەبار حەمەئەمین حەمەسەعید حسێن)ـە. ساڵی ١٩٦٧ لە هەڵەبجە لەدایکبووە. بەکالۆریۆسی لە زانستی فیزیادا هەیە. لە ئێستادا مامۆستایە لە هەڵەبجە. لەم تیپە وەرزشییە میللیانە لە هەڵەبجەدا یاری تۆپیپێی ئەنجامداوە: ئاشتی، هێمن، شنروێ. لە کاتی ئاوارەیی لە ساڵی ١٩٨٨ بۆ وڵاتی ئێران، لە ئۆردوگای شاری سنغووری کولیایی لە ئۆردوگا، یاری تۆپیپێ و تۆپی بالەی ئەنجامداوە.

زیاتر ببینە

خەليفە مەحموود

کەوتووەتە‌ ناو گۆڕستانى گوندى (بەکراوا) لە خۆرهەڵاتى گوندەکە، لەبن چەند داربەڕوويەکدايە، بە بەرد ڕاگر و کەڵەکێکى بۆ کراوە و دەگێڕنەوە کەسێک بەناوى خەليفە محمود، کە خۆى خەڵکى گوندەکە بووه،‌ وەفاتیکردووە و لەو شوێنەدا نێژراوه،‌ پاشان لەلايەن خەڵکى گوندەکەوە بە پيرۆز سەيرکراوه،‌ بەتايبەت لە ڕابردوودا.

زیاتر ببینە

ئەنجومەنەکانی گوندیئەحمەدئاوا

١- عەلی محەممەد عەلی: ساڵی ١٩٦٩ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی سێ منداڵە. ساڵی ١٩٩٣ تا ١٩٩٧ لەگەڵ (نەجیب محەممەد کاکەبرا) پێکەوە بوونەتە ئەنجومەنی گوندەکە. ٢- نەجیب محەممەد کاکەبرا: ساڵی ١٩٥٧ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی شەش منداڵە. ساڵی ١٩٩٣ تا ١٩٩٧ لەگەڵ (عەلی محەممەد عەلی) پێکەوە بوونەتە ئەنجومەنی گوندەکە. ٣- ئەرکان محەممەد کاکە برا: ساڵی ١٩٦٨ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی چوار منداڵە. تا قۆناغی ناوەندی خوێندووە. ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٣ ئەنجومەنی گوندەکە بووە. ٤- ئەنوەر نەسروڵڵا حەبیب: ساڵی ١٩٥٤ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی پێنج منداڵە. ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٣ ئەنجومەنی گوندەکە بووە. ٥- حەمەکەریم حەمە عەلی: ساڵی ١٩٦٧ لە گوندی (ئەحمەدئاوا) لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی چوار منداڵە. ساڵی ١٩٩٨ لەگەڵ هەریەک لە (ئەرکان محەممەد کاکەبرا و ئەنوەر نەسروڵڵا حەبیب) ئەنجومەنی گوند بووە. ٦- عەبدوڵا محەممەد محەممەد ئەمین: ساڵی ١٩٧٦ لە گوندی (ئەحمەدئاوا) لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی سێ منداڵە. ساڵی ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٧ ئەنجومەنی گوندەکە بووە. ٧- جەوهەر محەممەد کاکەبرا : ساڵی ١٩٥٥ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی حەوت منداڵە. ساڵی ٢٠٠٣ لەگەڵ (عەبدوڵا محەممەد) تا ٢٠٠٧ ئەنجومەنی گوندەکە بوون. ساڵی ٢٠٠٩ کۆچیدواییکردووە. ٨- عەبدولڕەحمان سەعید فەرەج : ساڵی ١٩٧٣ لە گوندی (ئەحمەدئاوا) لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی چوار منداڵە. ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٠٨ ئەنجومەنی گوندەکە بووە. ٩- خەلیل حامید فەرەج : ساڵی ١٩٥٤ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی شەش منداڵە. ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٥ ئەنجومەنی گوندەکە بووە. ساڵی ٢٠١٨ کۆچیدواییکردووە. ١٠- ئەکرەم محەممەد فەتحوڵڵا: ساڵى ١٩٨٤ لە گوندی (ئەحمەدئاوا) لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی چوار منداڵە. ساڵى ٢٠١٥ تا ئێستا ئەنجومەنی گوندەکەیە.

زیاتر ببینە

جینۆسایدی کوردستان

نوسین: تەها سلێمان چاپی یەکەم، چاپخانەی حەمدی، لە بڵاوکراوەکانی ناوەندی ڕۆشنگەریی چاودێر، ٢٠١٦ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: جینۆسایدی هەڵەبجە، ئەلبومی وێنەکان

زیاتر ببینە

چرا

قوتابخانەیەکی حکومییە. لەسەر میلاکی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی هەڵەبجە و قۆناغی (٧ بۆ ٩)ی بنەڕەتی تێکەڵاوە. کەوتووەتە گوندی (دێکۆن) و سەر بە شارۆچکەی (خورماڵ)ە، ساڵی ٢٠١٧ دامەزراوە، بینای قوتابخانەکە ساڵی ١٩٩٤ لەلایەن ڕێکخراوی (H. A. D) ئەڵمانییەوە بۆ قوتابخانەى (دێکۆن)ی سەرەتایی لەسەر ڕووبەری ١,٩٠٠م٢ دروستکراوە، بیناکەی لە یەک نهۆم و شەش پۆل و دوو ئۆفیسی کارگێڕی و ژووری هونەر ژووری وەرزش و ژووری کۆگا پێکهاتووە، مامۆستا (هۆشمەند محەممەد فەتاح) بەڕێوەبەریەتی، لە بینای قوتابخانەى (دێکۆن)ی بنەڕەتیدا میوانن. بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٢ بۆ ٢٠٢٣ قوتابخانەکە نۆ مامۆستا و یەک فەرمانبەری میلاکیان هەیە، ١٤ قوتابی وانەى لێ دەخوێنن.

زیاتر ببینە

هاودەنگ محەممەد فەرەج

شانۆکار، نوسەر، شاعیر، ڕاگەیاندکارە. ساڵی ١٩٧٤ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. قۆناغی ئامادەیی لە هەڵەبجە تەواوکردووە. لە دامەزرێنەران و کارگێڕانی قوتابخانەی هونەریی هاوکارە. لە بوارەکانی شانۆ و فلیمسازی و ڕۆژنامەوانیدا کاریکردووە. لەوانە: شانۆیی (تارمایی دەستەکان، باڵندەکانی ناو خەردەل، سەمای کەنەسمەکان، مورووی ملوانکە پچڕاوەکە). خاوەنی چەندین هۆنراوە و ئاوازە و سەرنوسەری بڵاوکراوەی (گزنگ) بووە. لە چەندین دەزگای میدیاییدا کاریکردووە، ماوەیەک پەیامنێری تەلەفزیۆنی سەحەری ئیران بووە. خاوەنی سێ کتێبی چاپکراوە، کە (ڕۆمەڵخەزای هەڵەبجە) یەکێکیانە. چەندین خەڵاتی لە بواری فلیمسازی و ڕۆژنامەوانیدا وەرگرتووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە‌ و ‌خاوەنی چوار منداڵە.

زیاتر ببینە

ئیحسان سابیر محەممەد

خەڵکی گوندی (هانەیدن)ی ناوچەی هەورامانە. ساڵی ١٩٩٢ لەدایکبووە. قۆناغی سەرەتایی و ئامادەیی لە خورماڵ تەواوکردووە. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ڕاگەیاندن لە زانکۆی سلێمانی بەدەستهێناوە. لە ساڵی ٢٠١٢وە وەک پەیامنێر و ئامادەکاری کۆشەی چەتر لە ڕۆژنامەی (چەتر) دەستی بەکارکردن کردووە. وەک هەڵەچن لە ڕۆژنامەی (وەرچەرخان)، وەک پەیامنێر لە کەناڵی (پەیام) و ڕۆژنامەی (ئاوێنە) کاریکردووە و لە ئێستادا لەگەڵ کەناڵی نالیا NRT بەردەوامە.

زیاتر ببینە

ناوچەی بناری سورێن

ئەو گوندانە دەگرێتەوە، کە دەکەونە بنارى زنجیرە شاخی(سورێن)ـەوە. لە ڕووی جوگرافییەوه ‌کەوتووەتە‌ خۆرئاوای قەزای (خورماڵ). لە نزیک گوندى (بانیشار بە چوار کیلۆمەتر لە باکوری خۆرئاوای شارۆچکەی خورماڵەوه ‌دەستپێدەکات هەتا گوندەکانى (قەڵبەزە و تازەدێ)). لەبەرئەوەى پشتەوەی شاخى سورێنە ئەو ناوەی لێنراوە. کۆی گوندەکانی ئەو سنورە نزیکەی ٢٥ گوندن و هەندێکیان دەکەونە سنورى (سەیدسادق و پێنجوێن)ـەوە. ئەو گوندانەی، کە بە بناری سورێن ناودەبرێن، لە ڕووی کارگێرییەوە سەر به شارۆچکەی خورماڵن و پێکدێن لە: (بانیشار، عامورە، ڕیشێن‌، میریسوور، دەرەگوڵان، چنارە، کانی ئاسکان، گەچێنەی سورێن، بانیبنۆک، نەوێ، بەردەبەل، قەڵبەزە، تازەدێێ سەروو، تازەدێێ بناری سورێن). بەرزترین لوتکە شاخ لە زنجیرە شاخی سورێن و بناری سورێن لوتکەی (داڵەمێزە)، کە لە (٢٥٠٠م) زیاترە. پاشان لوتکەی (هەیانە)، کە بەرزییەکەی نزیکەی (٢٥٠٠م)ـە و شاخی سورێن و بەسەر تەواوی دەشتی (شارەزوور) لە باشوردا دەڕوانێت و لە خۆرهەڵاتیش بەسەر شاری (مەریوان)دا دەڕوانێت. لە سەردەمی (شێخ مەحموودی حەفید)دا بنکە ‌و بارەگای شۆڕشەکەی بووە. لەسەردەمی شۆڕشی ئەیلولیشدا چەندین بارەگای هێزی پێشمەرگەی لێ بووە. شوێنی حەوانەی یەکەمین مەفرەزەی شۆڕشی نوێ بووە. ناوچەیەکی شاخاویی سەختە و چەندین دۆڵ و ئەشکەوتی تێدایە. بە ئاڕاستەی دەشتی شارەزوور لێژدەبێتەوە و دەشتەکانی بۆ کشتوکاڵکردن بەپیتن. بەهۆی بارینی بەفرێکی زۆرەوه،‌ چەندین سەرچاوەی ئاوی هەیە وەک سەرچاوەی ئاوی (ڕیشێن).

زیاتر ببینە

کەمایەکا

کەوتووەتە خۆرهەڵاتی گوندی (زەڵم) و باکوری گوندی (دەرەیمەڕ). (١٦٣٣م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. کەوتووەتە دامێنی چیای کەرەس، دەڕوانێتە سەر گوندی دەرەیمەڕ و سەرگەت و زەڵم. دەوڵەمەندە بە ڕووپۆشی ڕووەکی و ئاژەڵی کێوی بە تایبەتی ورچ، و لە بەهاردا خەڵکی بۆ وەرزش و کات بەسەربردن و هێنانەوەی گژوگیای بەهاری سەردانیدەکەن.

زیاتر ببینە

هەموو بەرگەکان

لێرەدا هەموو بەرگەکان کۆکراونەتەوە، بەئاسانی بگەڕێ و ئەوەی دەتەوێت بیدۆزەوە.

شوێنی سروشتی

بەرگی یەکەم

سەرچاوە ئاویەکان

بەرگی دووەم

مێژوو و شوێنەوار، کەلەپوور

بەرگی سێیەم

شوێنی دەستکرد (گوند و شار)

بەرگی چوارەم

کتێب، بەڵگەنامە و بڵاوکراوەکان

بەرگی پێنجەم

کەسەکان بەپێی پۆست

بەرگی شەشەم

کەسەکان بەپێی پیشە

بەرگی حەوتەم

دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان

بەرگی هەشتەم

ناوەندی ڕۆشنبیری و وەرزشی

بەرگی نۆیەم