زانیارینامەی پارێزگای هەڵەبجە

زانیارینامەیەکی دەوڵەمەند بۆ زانیاری گشتی و زانستی بە زمانی کوردی لەسەر پارێزگای هەڵەبجە. لێرەدا هەموو شتێک دەدۆزیتەوە.

پیری قەرەچێوار

شوێنەواری مەزارگەیەکە. بە دووریی (١٠٠م) کەوتووەتە خۆرهەڵاتی گوندی (شیرەمەڕ)ی سەر بە شارۆچکەی (خورماڵ). دەوترێت گۆڕی پیاوچاکێکە و لەو شوێنەدا‌ شەهیدبووە. سیاجی بۆ کراوە و پەڕۆی سەوزیان بە چواردەوردا هەڵواسیوە. دانیشتوانی گوندەکە بۆ چارەسەری نەخۆشی سەردانیانکردووە. ناوەکەی تورکییە به ‌واتای (دیواری ڕەش) دێت.

زیاتر ببینە

شەمێران

بەنزینخانەیەکی ئەهلییە. کەوتووەتە سەر ڕێگەی چوونە ناوەوەی هەڵەبجە لە زەمەقی و نزیک بازگەی زەمەقی. ساڵی ٢٠٠٠ دروستکراوە. عەبدوڵا عەبدولقادر حەمەساڵح) خاوەنیەتی و بە کرێدراوە و (سەردار ئیبراهیم حەسەن) سەرپەرشتیدەکات. ساڵی ٢٠١٦ نۆژەنکراوەتەوە. سێ تانکی بەنزینی هەیە. ئۆفیسەکەی لە دوو ژوور و چێشتخانە و دەستشۆر و گەرماو پێکهاتووە. سێ کارمەندی هەیە.

زیاتر ببینە

خورماڵ - ئاواییی ڕۆستەم بەگ

ئاواییی ڕۆستەم بەگ کەوتووەتە نێو سنوری کارگێڕیی شارۆچکەی خورماڵ، لە خورماڵەوە قیرتاوکراوە تاوەکو دەگاتە گوندەکە. ڕێگەکە لە خورماڵەوە دەستپێدەکات و پاش تێپەڕ بوونی نزیکەی سێ کیلۆمەتر لەبەرانبەر ڕێگەی دێکۆن بە ئاڕاستەی باکوری خۆرهەڵات درێژ دەبێتەوە و دەگاتە گوندی (ئاواییی ڕۆستەم بەگ)، کە درێژییەکەی لە خورماڵەوە نزیکەی نۆ کیلۆمەتر دەبێت.

زیاتر ببینە

پەڵک

کەوتووەتە‌ گوندى (تەپەسەرقوڵه). لە سەرچاوەکەیەوە دوو لقی لێدەبێتەوە بەناوەکانی (کانی ژنان و کانی بەردە نوێژەکە) ئاڕاستەکەی کەوتووەتە بەشی باکوری خۆرهەڵاتی گوندەکەوە. سەرچاوەی سەرەکیی ئاوی کانییەکە چەمی زەڵم و باراناوە. بەهۆی ئەوەی کەوتووەتە ناوەڕاستی زەوییە کشتوکاڵییەکانی گوندەکەوە، سـەرچـاوەیەکـی گـرنگی ئـاودێـرییە و نـزیکـەی (٣٠٠ بـۆ ٦٠٠ دۆنم) بەراودەکـات.

زیاتر ببینە

عەمران حەمەسەعید

ناوی (عەمران حەمەسەعید ڕەحمان)ـە. ساڵی ١٩٧٢ لە شاری بەغداد لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٧٨ هاتونەتە هەڵەبجە، تا پۆلی شەشەمی ئامادەیی خوێندووە. چەندین کتیبی لە زمانی فارسییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی، وەک: (شەیتان وخانم پرێم، جوانترین بەهرە، ڤێرۆنیکا بریار دەدات بمرێت، براوە تەنهایە، کیمیاگەر)ی پاولۆ کۆیلۆ، و چەند بەرهەمێکی تری جیهانی، وەک: (ئاشکراکردنی نهینیەکانی کیمیاگەر، پەیامبەرو دیوانە، مادام کامیلیا، سەرجەم بەرهەمەکانی ئیفلاتۆن، سینۆهە "سێ بەرگ"، سیاسەت، نەمری، نیاتوچکا، مرۆڤ و ئاینەکان... ).

زیاتر ببینە

سەردانیکردنی ئەدمۆندز بۆ هەورامان

سەرادنیکردنی ڕۆژهەڵاتناس و سیاسەتمەداری بەریتانی و ڕاوێژکاری وەزارەتی ناوخۆی عێراقی سیسیل جۆن ئەدمۆندزە، لە نێوان ساڵانی ١٩١٩-١٩٤٣، بەچەند مەبەستێکی سیاسی و فەرهەنگی و دانوستان، سەردانی بیارە و تەوێڵە و هانەگەرمڵە و باخەکۆن و ئێلانپێی هاواری کردوە. لەگەڵ سەردارانی شوێنەکان کۆبووەتەوە، لەوانە، قادربەگی جافرسان لە تەوێڵە و ئەفراسیاب بەگ لە هانەگەرمڵە و مەحمود خانی دزڵی لە ئـێڵانپێ. هەندێک شوێنیان چەندجارێک سەردانیکردووەتەوە و چەند شەوێک ماوەتەوە، لەوانە تەوێڵە. یەکەم سەردانی ساڵی ١٩١٩ و دووەمجار ساڵی ١٩٤٣ بووە. وەسفیکی وردی بیناسازی و باخ و پیشەکانی کردووە.

زیاتر ببینە

زیندانی نوگرەسەلمان

لای کوردەکان بە (وەیل) ناسراوە. کەوتووەتە ناوەندی بیابانی سەماوەوە، لە ناوچەی سەلمان و ١٥٠ کم لە سەماواوەوە بەرەو وڵاتی سعودیە دوورە. سەرەتا قەڵایەک بووە. ساڵی ١٩٢٨ سەرکردەی بەریتانی گڵۆپ وەک سەربازگەیەک بۆ هێزەکانی بیابان و چاودێریکردنی بزووتنەوەی خێڵە عەرەبییەکان دروستیکردووە. بۆ یەکەمجار ساڵی ١٩٤١ وەک زیندان بەکارهاتووە. لە چەند لایەکیەوە ژێرزەمین هەیە و بە پلەکانی ئاسنین بۆی دادەبەزیت. زۆرترین بیرەوەری تاڵی بۆ کوردەکان هەڵگرتووە. بە تایبەتی گیراوانی شاڵاوەکانی ئەنفال و هەڵەبجەییەکان، ئەو خێزانە هەڵەبجەییانەی دوای کیمیاباران لە شارەکان دەستگیرکران یان بە مۆڵەت و بێمۆڵەت لە ئێران گەڕانەوە، برانە ناوی و چەندینیان شەهیدبوون. چیرۆکی خواردن و هەڵدانەوەی تەرمی کوردان لای سەگەکانی بیابان بە بەرچاوی کەسوکاریانەوە لە بیرەوەری ئەوانەدا ماون، کە ڕزگاریان بووە. دەیان فیلم و بەرنامەی دۆکیۆمێنتاری لەسەر کراوە.

زیاتر ببینە

دوانزە ئیمامی خواروو

کەوتووەتە سنوری گوندى (دوانزەئیمامی خواروو)ی سەر بە ناحیەی (سیروان). لای چەپی گوندەکەوە و سەرچاوەی سەرەکیی کانیی دوانزەئیمامە‌. بە دوورییەکی کەم لە نزیک ماڵەکانی گوندەکەوە کۆمەڵێک کانى تری دەڕژێنە ناوەوە. لەکۆتای گوندەکەدا دەبێتە چەمێکی گەورە و تەواوی زەوییە کشتوکاڵیەکان سود لەم سەرچاوە ئاوییە وەردەگرن، بەردەوامە لە ڕێکردن بەرەوە باکوری خۆرئاوا، تا دەگاتە ناوچەیەک پێیدەڵێن بیران، لەوێدا ئاوەکەی زۆرتر دەبێت، بەوشێوەیە بە درێژایی چەمەکە تا دەگاتە ئاوی دەریاچەی دەربەنديخان لەڕێگەی(بنەوانە)وە بۆ ئاودێری و کشتوکاڵکردن سود لە ئاوەکەی وەردەگیرێت.

زیاتر ببینە

عاموورە

یاریگای گوندی (عامووره)‌یه،‌ کەوتووەتە (بان زیارەتان) لە‌ ڕۆژهەڵاتی گوندی (عاموورە). زیاتر لە ٣٠ ساڵە دروستکراوە پاکراوەتەوە، کە یاریگایەکى خۆڵە، تا ئێستاش گەنجانی گوندەکە یاری تێدا دەکەن.

زیاتر ببینە

حەمدون

دامەزراوەیەکی حکومییە لەسـەر میلاکی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی هەڵەبجەیە و تایبەت بووە بەو کەسانەى لە خوێندن و فێرکردن دابڕاوبوون و دەگەڕانەوە بۆ خوێندن و فێربوون و ئاستی (١ بۆ ٣) ئافرەتان بوو، سەرەتا لە قوتابخانەى (حەمدون) دامەزاراوە و مامۆستا (جوتیار مستەفا) بەڕێوەبەری بووە، پاشان ساڵی ٢٠٠٧ دەگوازرێتەوە بۆ قوتابخانەى (شەهیدانی خێڵی حەمە). مامۆستا (جەمیل زۆراب خالید) دەبێتە بەڕێوەبەر. دواتر ساڵی ٢٠١٣ دەگوازنەوە بۆ قوتابخانەى (کانیعاشقان) و ساڵی ٢٠١٤ مامۆستا (ئەنوەر حەمەڕەشید ئەحمەد) دەبێتە بەڕێوەبەر. بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٠ قوتابخانەکە نزیکەی ١٠ مامۆستای میلاکیان هەبووە، شەش قوتابی وانەى لێ خوێندووە، پاشان بەهۆی کەمبونەوە و نەمانی ڕێژەی قوتابیانی پێویست، بنکەکە لە ڕێکەوتی ١٧ی ١٠ی ٢٠٢١ داخراوە.

زیاتر ببینە

هەموو بەرگەکان

لێرەدا هەموو بەرگەکان کۆکراونەتەوە، بەئاسانی بگەڕێ و ئەوەی دەتەوێت بیدۆزەوە.

شوێنی سروشتی

بەرگی یەکەم

سەرچاوە ئاویەکان

بەرگی دووەم

مێژوو و شوێنەوار، کەلەپوور

بەرگی سێیەم

شوێنی دەستکرد (گوند و شار)

بەرگی چوارەم

کتێب، بەڵگەنامە و بڵاوکراوەکان

بەرگی پێنجەم

کەسەکان بەپێی پۆست

بەرگی شەشەم

کەسەکان بەپێی پیشە

بەرگی حەوتەم

دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان

بەرگی هەشتەم

ناوەندی ڕۆشنبیری و وەرزشی

بەرگی نۆیەم