بەرگی حەوتەم
کەسەکان بەپێی پیشە
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ئاوڕدانەوە لە ژیان و بەرهەمی پیشەوەران، هونەرمەندان، نووسەران و کەسانی دیکە کە خزمەتیان بە کۆمەڵگا کردووە.
بەرگی حەوتەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ئاوڕدانەوە لە ژیان و بەرهەمی پیشەوەران، هونەرمەندان، نووسەران و کەسانی دیکە کە خزمەتیان بە کۆمەڵگا کردووە.
ئەو وەرزشەوانانەن، کە پاش کیمیابارانی هەڵەبجە ڕوویان لە ئێران کرد و ساڵانی ١٩٨٨ بۆ ١٩٩٢ لە ئۆردوگای هەرسینی سەر بە پارێزگای کرماشان ژیاون. چالاکیی وەرزشییان لە یارییەکانی تۆپیپێ و تۆپی بالە و تۆپی سەرمێزدا هەبووە و چەندین یاریی دۆستانەیان ئەنجامداوە و بەشدارییان لە خولی نێوخۆیی ئۆردوگا و خولی دەوروبەریاندا کردووە و پەیوەندیی وەرزشییان لەگەڵ تیپ و یاریزانانی ئێرانیدا هەبووە. لە خولەکاندا پێکەوە یارییانکردووە و ململانێی وەرزشی لە نێوانیاندا هەبووە، لە کاتی یاریکردنی هەردوو تیپی وەرزشی ئۆردوگای هەرسین و تیپی شاری هەرسیندا، جەماوەرێکی زۆر ئامادە دەبوون.
وەرزشەوانان و یاریزانانی هەڵەبجە و خورماڵ و سیروان دوای کیمیاباران، چالاکی وەرزشییان لە یارییەکانی تۆپیپێ و تۆپی بالە لە ئۆردوگای ( هەزارخانی) سەر بە شاری مەریوان ئەنجامداوە. بە شێوەیەکی گشتی لە ئۆردوگا تییەکان بە ناوی گوندەکانیانەوە ناونراون و ئەم تیپانە هەبوون: ١ - تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی ئەحمەدئاوا ٢ - تیپی وەرزشی برایەتی ٣- تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی دەرەیمەڕ ٤- تیپی وەرزشی تۆپیپێی زەڵم ٥- تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی سەرگەت ٦- تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی گوڵپ ٧- تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی گەچێنە ٨- تیپی وەرزشی غەمبار ٩- تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی هانەی قوڵ ١٠- تیپی وەرزشی میللیی تۆپیپێی هێڵانپێ خولی ئۆردوگادا ملمڵانێی قورس لە نێوان برایەتی و غەمباردا بووە. ئەم تیپە وەرزشیانە بە شێوەی هاتن و ڕۆشتن لەگەڵ تیپەکانی تری ئۆردوگاکاندا تیپە میللییە وەرزشییەکانی گوند و شار و شارۆچکەکانی دەورووبەریاندا، پەیوەندیان هەبوو و سەردانی یەکتریان دەکرد و یاری و چالاکیی دۆستانەیان ئەنجامدەدا، لە کاتی بەشداری لە خولی دەرەوەی ئۆردوگا بە ناوی هەڵبژادەی ئاوارەکانی ئۆردوگاوە بەشدارییانکردووە.
لە ساڵی ١٩٨٩ لە ڕێگەی وڵاتی ئێرانەوە چەند خێزانێکی هەڵەبجەیی کۆچدەکەن بۆ وڵاتی پاکستان لە ولایەتی بلوجستان و لە شاری کوەیتە نیشتەجێدەبن، لەنێو ئەم چەند خێزانەدا چەند وەرزشەوانێکی هەڵەبجەیی بەتوانا و لێهاتوو درێژە بە کار و چالاکیی وەرزشی دەدەن و تیپێک بە ناوی تیپی وەرزشی کوردستان لە پاکستان لە شاری کوەیتە دادەمەزرێنن و مەشق و ڕاهێنان و یاری دۆستانە ئەنجامدەدەن و لە خولەکانی پاکستاندا بەشداریدەکەن. یاریزانە هەڵەبجەییەکان یارییەکانی تۆپیپێ، تۆپی بالە، تۆپی باسکەیان لە گۆڕەپانی ئەیوب ستادیۆم ئەنجامدەدا. باشترین یاریزانەکانی تۆپیپێ لە پاکستان ئەمانە بوون: عوسمان حەمەئەمین مەحموود، مەحموود حەمەئەمین مەحموود، ئەبوبەکر مەحموود، فەرهاد مەحموود شەریف، فوئاد مەحموود شەریف. ساڵی ١٩٩١ - ١٩٩٤ عوسمان حەمەئەمین مەحموود لە دوو خولی تۆپیپێ لە ویلایەتی بلوجستانی پاکستان خەڵاتی باشترین یاریزانی پێبەخشرا.
وەرزشەوانی دێرینە. ساڵی ١٩٦٣ لە هەڵەبجە لەدایکبووە، تا پۆلی دووەمی ناوەندی خوێندووە. لە سەردەمی خۆیدا، یاریزانێکی دیاری تۆپیپێ بووە. ساڵی ١٩٧٩ لە تیپی تازەپێگەیشتووان و پاشان لە تیپی مەڵبەندی لاوان و دواتر لە تیپی وەزشی سیروانی هەڵەبجە و پاشان لە تیپی وەرزشی خەباتی هەڵەبجە، یاریکردووە. لە کاتی ئاوارەییدا لە ئۆردوگای سەریاسی پاوە، یاری بۆ تیپی وەرزشی ئاوارە کردووە. لە شاری سلێمانی بۆ تیپی وەرزشی سەروو یاریکردووە. یاریی بۆ یانەی وەرزشی هەڵەبجە کردووە، تا ساڵی ١٩٩٤ بەردەوامبووە.
وەرزشەوانی دێرینە. ناوی (وەهبی غەفور شەریف محەممەد)ە. ساڵی ١٩٤٥ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. دەرچووی پۆلی سێهەمی ناوەندییە لە سلێمانی. لە ئێستادا خانەنشینە. ژیانی وەرزشی لە قوتابخانەکانی هەڵەبجە و بە یاریی تۆپیپێ دەستپێکردووە. لەم تیپە وەرزشییانەدا یاریکردووە: (تیپی وەرزشی نەبەز، تیپی وەرزشی هیوا).
وەرزشەوانی دێرینە. ناوی (وەهبی مستەفا محەممەد ئەمین)ە. ساڵی ١٩٥٧ لە هەڵەبجە لەدایکبووە، ساڵی ١٩٧٩ بۆ ١٩٨٠ ئامادەیی پیشەسازیی سلێمانی تەواوکردووە. ئەو تیپە میللییە وەرزشیانەی، کە یاری تێدا کردوون، ئەمانە بوون: تیپی وەرزشی چیمەن ساڵی ١٩٧٠، تیپی وەرزشی لاوانی هیوا، تیپی وەرزشی هیوای هەڵەبجە، هەروەها لە هەڵبژاردەی پەروەردەی سلێمانی و هەڵبژاردەی هەڵەبجەدا یاریکردووە و چەند یارییەکیشی بۆ تیپی وەرزشی مەولەوی سلێمانی ئەنجامداوە.
وەرزشەوانی دێرینە. ساڵی ١٩٦٦ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە، ساڵی ١٩٨٨، پەیمانگای تەکنەلۆژیی بەغدادی تەواوکردووە. لە سەردەمی خۆیدا یەکێک بووە لە یاریزانە بەتوانا و دیارەکانی شار. لە دەستەی دامەزرێنەری تیپی شنروێ بووە. لەم تیپانەدا یاریکردووە: لە ساڵی ١٩٧٩ لە تیپی وەرزشی مەولەوی، مەڵبەندی لاوانی هەڵەبجە، تیپی وەرزشی شنروێ، هەڵیژاردەی تۆپیپێی هەڵەبجە، یانەی وەرزشی هەڵەبجە. لە ئێستادا وەک یاریزانی دێرین یاریدەکات.
وەرزشەوانی دێرین و ڕۆژنامەوانە. ناوی (وریا عەلی ڕەشید ئەحمەد)ە. ساڵی ١٩٧٥ لە گوندی (بامۆک) لەدایکبووە. کۆلێژی بنەماکانی ئاین بەشی زانستی فەرموودەی لە بەغدا تەواوکردووە. لە تیپی وەرزشی بەڵێن دەستی بە یاریکردن کردووە لە ئۆردووگای سەریاس. لە هەڵەبجە ساڵی ١٩٩٢ لە تیپی وەرزشی بەڵین و تیپی وەرزشی ڕاستی لە ساڵی ١٩٩٥ و لە ساڵی ١٩٩٨ لە یانەی وەرزشی هەڵەبجە یاریکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە کاری ڕۆژنامەوانی دەستپێکردووە و وەک پێشکەشکار لە تەلەفزیۆنی (کۆمەڵ - کەناڵی هەڵەبجە) بەرنامەی وەرزشی پێشکەشکردووە. لە ڕۆژنامەکانی (کۆمەڵ) و (وەرچەرخان) و (بەیان)دا کاریکردووە. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە بووەتە بەڕێوەبەری ڕادوێی هەمووان لە شاری هەڵەبجە و تا ئێستا بەردەوامه. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی دوو منداڵه.
ڕاهێنەرو یاریزانى کاراتییە. ساڵی ١٩٨٦ لە شارۆچکەی (خورماڵ)ی سەربە پارێزگای (هەڵەبجە) لەدایکبووە. قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە قەزای شارەزوور تەواوکردووە. ساڵی ٢٠١٨ لە هۆڵی لەشجوانیی خورماڵ، دەستی بە یاریی لەشجوانی کردووە. ساڵی ٢٠٢١ بەشداری پاڵەوانێتیی لەشجوانی لە شاری سلێمانی کردووە، لە کێشی ١٠٠ کیلۆدا پلەی دووەمی لەسەر ئاستی پارێزگاکە بەدەستهێناوە. ساڵی ٢٠٢١ له پاڵەوانێتیی لەشجوانی لە شاری هەڵەبجه بۆ کێشی ٩٠، کیلۆ پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی پارێزگاکە بەدەستهێناوە. ساڵى ٢٠٢٣ بڕوانامەى ڕاهێنەرى لەبوارى یاریى لەشجوانى وەرگرتووە. لە ئێستادا یاریدەدەری ڕاهێنەرە و لە هۆڵی لەشجوانیی خورماڵە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی سێ منداڵه. پیشەی کارمەندی پۆلیسی هاتوچۆی خورماڵە.
یاریزانی (ئەکادیمای کاراتیی خورماڵ)ـە. ساڵی ٢٠٠٨ لەدایکبووە. خوێندکاری پۆلی دەیەمی زانستییە. لە ساڵی ٢٠١٧ەوە لە (ئەکادیمای کاراتیی خورماڵ) دەستی بە یاریکردووە و پشتوێنی (ڕەشی دان یەکی) هەیە. بەشداری چەندین پاڵەوانیەتی کردووە، لەوانە: ساڵی ٢٠١٩ پلەی دووەم لە پاڵەوانیەتیی کاراتی لە تاران، هەمان ساڵ پلەی سێیەم لە پاڵەوانیەتیی کوردستان لە خورماڵ. ساڵی ٢٠٢٣ لە پاڵەوانیەتیی کاراتیی یانەکانی باکوری عێراق لە سلێمانی پلەی دووەم و لە پاڵەوانیەتیی هـەڵبژاردەی عێراق لـە شـاری بەغداد پلـەی یـەکـەمـی بەدەستهێناوە.
وەرزشەوانێکی دێرینە. ناوی (یاسین ڕەسوڵ عوسمان عارف)ـە. ساڵی ١٩٦٧ لە هەڵەبجە لەدایکبووە. بەشی وەرزشی خانەی مامۆستانی سلێمانی و کۆلێژی پەروەردەی زانکۆ، بەشی مێژووی تەواوکردووە. لەم تیپە وەرزشییانەدا یاریکردووە: ساڵی ١٩٨٠ لە تیپی وەرزشی میللیی سپۆرت و ساڵی ١٩٨٤ لە تیپی وەرزشی میللیی شنروێ لە هەڵەبجە، لە پاش کیمابارانکردنی هەڵەبجە لە تیپی وەرزشی ڕێبینی سلێمانی. ساڵی ١٩٨٩ بۆ ١٩٩٠ لە تیپی وەرزشی ئاوارەکان لە ئۆردوگای گردەچاڵ لە هەولێر یاریکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٠١ سکرتێری یانەی وەرزشی دەربەندیخان بووە، لە شاری دەربەندیخان تیپی وەرزشی سیروانی دامەزراندووە، یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی یانەی وەرزشی گەرمیان لە دەربەندیخان، پاشان ئەم یانەیە لەگەڵ یانەی وەرزشی دەربەندیخان یەکیانگرت. لە ئێستادا سەرپەرشتیاری پەروەردەیی یەکەی سەرپەرشتیکردنی پەروەردەی ڕۆژهەڵاتی سلێمانی و ڕاوێژکاری کاری خێرخوازی و ڕۆشنبیری و وەرزشییە لە گروپی کۆمپانیاکانی هەڵەبجە.
وەرزشەوانێکی دێرینە. ناوی (یاسین عەبدوڵا تاماس ڕۆبیتان)ـە. ساڵی ١٩٧٢ لە گوندی (دەلێن) لەدایکبووە. دەرچووی قۆناغی ئامادەییە. لە ئێستادا کارمەندە لە وەزارەتی ناوخۆ. ژیانی وەرزشی لە شارۆچکەی سیروان بە یارییەکانی تۆپیپێ، تۆپی بالە، تۆپی باسکە، گۆڕەپان و مەیدان، لە قوتابخانەوە دەستپێکردووە. لەم تیپە وەرزشییانەدا یاریکردووە: (هەڵبژاردەی تۆپیپێی سیروان، کوردستانی هەڵەبجە، زێڕینی سلێمانی).
ساڵی ١٩٨٤ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی پەروەردەی وەرزشییە لە زانکۆی سەڵاحەدین. پیشەی مامۆستای وەرزشە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی چوار منداڵە. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە دەستی بە وەرزش کردووە. لە یانەی وەرزشی پەیام، یاریزانی کیک بۆکس بووە. ساڵی ١٩٩٧ لە کێشی ٤٨ کیلۆ پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی قەزا و ناحیەکانی سلێمانی بەدەستهێناوە. یاری بۆ یانەی وەرزشی هەولێر کردووە. ساڵی ٢٠٠١ هەڵبژێرراوە بۆ لاوانی عێراق و هەمان ساڵ بووە بە خاوەنی پشتێنی ڕەشی دان یەک. ساڵی ٢٠٠٧ یەکەمی یانەکانی سلێمانی بووە و دەستنیشانکراوە بۆ هەڵبژاردەی عێراق لە کێشی ٦٧ کیلۆ، ساڵی ٢٠١١ بووە بە خاوەنی پشتێنی ڕەشی دان سێ. چەند خولێکی دادوەری و ڕاهێنەری لە یاری کیک بۆکسینگ بینیوە.
یاریزانى کاراتیى (فێرگەى کچانى خورماڵ)ـە. ساڵی ٢٠٠٨ لە شارۆچکەی (خورماڵ)ی سەر بە پارێزگای (هەڵەبجه) لەدایکبووە. قۆناغی سەرەتایی لە خورماڵ تەواوکردووه. لە ئێستادا خوێندکاری نۆی بنەڕەتییە. ساڵی ٢٠٢٢ پەیوەندیکردووە به فێرگەی کاراتیی کچانی خورماڵەوە. ساڵی ٢٠٢٤ لە شاری سلێمانی، لە تەمەنی ١٤ ساڵ و ١٥ ساڵدا، بەشداری پاڵەوانێتیی عێراقی کردووە و توانیویەتی خەڵاتی سێیەم له ئاستی یاریی کاراتیی کاتا بەدەستبهێنێت.
ساڵی ٢٠٠٠ لەدایکبووە. قۆناغی بنەڕەتی تەواوکردووە. نزیکەی ١٠ ساڵە دەستی بە یاری کاراتی کردووە و خاوەنى پشتوێنى ڕەشى دان دووە. بەشدارى چەندین پاڵەوانیەتى کردووە و ئاستی باشی بەدەستهێناوە، لەوانە: ساڵی ٢٠١١ پلەی سێیەم لەسەر ئاستی کوردستان لە شاری سلێمانی. ساڵی ٢٠١٢ پلەی دووەم لەسەر ئاستی کوردستان لە شاری سلێمانی. ساڵی ٢٠١٣ پلەی سێیەمی لەسەر ئاستی کوردستان لە شاری هەولێر. ساڵی ٢٠١٤ پلەی یەکەم لەسەر ئاستی عێراق لە شاری دهۆک. ساڵی ٢٠١٥ وەک یەکەم یاریزانی خورماڵ، لەگەڵ یاریزانانی هەڵبژاردەی عێراقدا، بەشداری لە پاڵەوانیەتیی عەرەب لە وڵاتی میسر کردووە. ساڵی ٢٠١٥ پلەی سێیەمی لە پاڵەوانیەتیی نێودەوڵەتیی ئێران لە شاری ئەسفەهان بەدەستهێناوە. ساڵی ٢٠١٦ پلەی یەکەم لەسەر ئاستی کوردستان لە شاری سلێمانی. ساڵی ٢٠١٧ پلەی دووەم لە سەر ئاستی عێراق لەشاری کەرکوک. هەمان ساڵ پلەی یەکەم لەسەر ئاستی عێراق لە شاری بەغداد. ساڵی ٢٠١٨ پلەی دووەم لەسەر ئاستی کوردستان لە شاری سلێمانی. ساڵی ٢٠٢٠ پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی عێراق بەدەستهێناوە.
وەرزشەوانێکی دێرینە. ساڵی ١٩٦٤ لە هەڵەبجە لەدایکبووە، دەرچووی خانەی مامۆستایانی سلێمانی، بەشی وەرزشە. لە ئێستادا سەرپەرشیاری پەروەردەییە لە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی هەڵەبجە. سەرەتای ژیانی وەرزشی، لە ساڵی ١٩٧٥ لە قوتابخانەی هەڵەبجەی سەرەتایی، لە یاریی تۆپیپێ و تۆپی بالە و یاریی گۆڕەپان و مەیدان و بەرید و فڕێدانی قورساییدا دەستپێدەکات. لە خانەی مامۆستایانی سلێمانی و لە یاری تۆپیپێدا، بەشداریی چالاکیی وەرزشی کردووە. لە سەردەمی خۆیدا یاریزانی تۆپیپێ بووە. لەم تیپە وەرزشیانەدا یاریکردووە: کۆڵنەدەر، بۆکان، مەولەوی.
یاریزانە لە (ئەکادیمای کاراتیی خورماڵ). ساڵی ٢٠٠٣ لەدایکبووە. لە ساڵی ٢٠١١ەوە دەستیکردووە بە یاریی کاراتی و بەشداری چەندین پاڵەوانیەتی کردووە و پلەی بەرزی بەدەستهێناوە، لەوانە: ساڵی ٢٠١٥ چووەتە ڕیزی هەڵبژاردەی عێراق بۆ ماوەی هەشت ساڵ ماوەتەوە و لە وڵاتەکانی (مالیزیا، ئوزباگستان، کازاخستان و چین)دا، بەشداری لە چوار پاڵەوانیەتیی ئاسیاییدا کردووە، هەروەها لە سێ پاڵەوانیەتیی جیهانیی دیکەدا لە وڵاتەکانی (ئیماڕات، تورکیا و هەنگاریا)، بەشداریکردووە. خاوەنی پشتوێنی ڕەشی دان سێییە. ١٠ جار پلەی دووەمی لە پاڵەوانیەتیی کوردستان بەدەستهێناوە. ساڵی ٢٠١٧، ٢٠١٨، ٢٠١٩، ٢٠٢٣ لەسەر ئاستی عێراق پلەی یەکەم، ساڵی ٢٠١٩ لەسەر ئاستی (ئاسیا) لەوڵاتی (مالیزیا) پلەی دووەم، ساڵی ٢٠٢٣ لە پاڵەوانیەتیی (ئۆڵۆمپیاتی ئاسیا) لە وڵاتی چین پلەی سێیەم، ساڵی ٢٠١٩ لە پاڵەوانیەتیی وڵاتانی عەرەب لە وڵاتی تونس پلەی یەکەم، ساڵی ٢٠١٦ لە پاڵەوانیەتیی نێودەوڵەتی لە ئیلام پلەی دووەم، هەمان ساڵ لە پاڵەوانیەتیی نێودەوڵەتی لە ئیلام پلەی سێیەم، ساڵی ٢٠١٩ لە پاڵەوانیەتیی نێودەوڵەتی لە تاران پلەی سێیەمی بەدەستهێناوە.
یەکێکە لە جەڕاحەکانی گوندی (بەڵخە)ی هەورامان. ناوی (حەمەعەلی ساڵح فەتاح بەگ)ـە. ساڵی ١٨٨٩ لە بەڵخە لەدایکبووە. ناوبانگی بە هەورامان و کوردستاندا ڕۆشتووە، پورزای جافرسانە و یەکێک بووە لە هاوڕێ نزیکەکانی. بەشداری شەڕەکانی سانی کردووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی دوو منداڵە. باوکی جەڕاحی ناودار (حەمەساڵح بەگ)ـە. ساڵی ١٩٧٢ لە بەڵخە کۆچیدواییکردووە.
ئەو دەست و پەنجە بەخێرانەن پێش هاتنی داوودەرمان و پێشکەوتنی تەندروستی لە ڕۆژگاری خۆیان و بە درێژایی سەدەی بیست، خزمەتیانکردووە. لەوانه: (محەممەد ئەمین کوێخا ئەحمەد، ئیمام محەمەد خالد، ڕەشاد محەمەد، نەسرەدین دەروێش مەحیەدین، سادق محەمەد، نەسرەدین دەروێش محێدین، محەممەد غەفور، غەفور محەمەد غەفور،، سادق غەنی، حەمەسور، گوڵەی ئەڵڵا وەیس و جەمال و بەختیاری کوڕی و خەرامانی کچی).
١- حەمە عەزیز عەبدولکەریم فەقێ عەلی: ساڵی ١٩٤٠ لە گوندی (گریانە) لەدایکبووە. کوڕی پزیشک و مامانی بەناوبانگ مەلاژن ڕەعنا بووە. لە بەر خۆشەویستی و خزمەتەکانی بە گوندی گریانە، بە مامۆ حەماییز ناسراوە. یەکەم کەس بووە پیشەی جەراحی لە گریانەدا دەستپێکردووە. ساڵی ٢٠٠٤ لە هەڵەبجە کۆچیدواییکردووە. ٢- حەمەمین هەواس ڕەحمان: ساڵی ١٩٢٢ لە گوندی (گریانە) لەدایکبووە. بێجگە لەگرتنەوەی شکاوی و لە جێچوونی دەست و قاچی مرۆڤ، شکاویی ئاژەڵەکانیشی چارەسەرکردووە و تفەنگچییەکی باش و وەستایەکی باشی بنێشتکاریش بووە. ساڵی ١٩٨٣ لە شاری هەڵەبجە کۆچیدواییکردووە.