بەرگی حەوتەم
کەسەکان بەپێی پیشە
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ئاوڕدانەوە لە ژیان و بەرهەمی پیشەوەران، هونەرمەندان، نووسەران و کەسانی دیکە کە خزمەتیان بە کۆمەڵگا کردووە.
بەرگی حەوتەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ئاوڕدانەوە لە ژیان و بەرهەمی پیشەوەران، هونەرمەندان، نووسەران و کەسانی دیکە کە خزمەتیان بە کۆمەڵگا کردووە.
نوسەر و وەرگێڕە. ناوی (عەبدوڵا ئەحمەد محەممەد)ە. ساڵی ١٩٨٢ لە گوندی (ئەحمەدئاوا)ی لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی سێ منداڵه. قۆناغی سەرەتایی لە وڵاتی ئێران و هەڵەبجە و ناوەندی و ئامادەیی لە هەڵەبجە تەواوکردووە. بەشی خوێندنی ئیسلامی لە زانکۆی سلێمانی خوێندووە. بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرای لە بواری شەریعە لە زانکۆی سلێمانی بەدەستهێناوە. لە بواری نوسین و وەرگێڕان کاریکردووە و زیاتر لە ٥٠ کتێبی هەیە، لەوانە (نەقشبەندی و نەقشبەندییەکان، ژیان و بیروڕاکانی دکتۆر مستەفا زەڵمی، دوو عەوامیلی جوڕجانی و بوڕکەوی، شەرحی عەوامیلی مەلا موحسین، زانستەکانی فەرمودەناسی، شێخ عەلائەدینی نەقشبەندی و دوو پەیامی عیرفانی لە لوتکەدا).
نوسەر و ڕۆژنامەوانە. ساڵی ١٩٥٨ لە گوندی (تەپی سەفا) لە شارەزوور لەدایکبووە. لای باوکی خوێندنی دەستپێکردووه. بەشی دیراساتی ئیسلامی لە زانکۆی بەغداد تەواوکردووە و بووە بە مامۆستا. ئەندامی سەندیکای ڕۆژنامەوانانی کوردستان و فیدراسیۆنی جیهانیی ڕۆژنامەوانان و لیژنەی پێداچونەوەی تەفسیری ئاسان و لیژنەی پێداچونەوە و دانانی پڕۆگرامی قوتابخانە ئیسلامییەکان بووە. سەرنوسەری گۆڤارەکانی (مامۆستای دوارۆژ) و (جگەرگۆشەکان) و (شاهۆ) بووه، کە دوانیان تا ئێستا بەردەوامە. بەڕێوەبەری نوسینگەی سلێمانیی گۆڤاری پەیامی ڕاستی بووە. دەیان کتێب و نامیلکە و بەرهەمی جیاوازی چاپکردووە، لەوانە: باڵەخانەی چەم، مستیلەی ئەفسوناوی، زەینەب خاتوون، تەجوید بەکوردی، ژیانی مامۆستا مەلا سەید حەکیمی خانەقین، سێ بێچووە چۆلەکە، کتێبی ڕەوشتەکان، ١٠٠ چیرۆکی منداڵان. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی پێنج منداڵە. پیشەی خانەنشینە.
نوسەر، وەرگێڕە. ناوی (عەدنان عەبدولقادر کامیل)ـە و بە (عەدنان هەورامانی) ناسراوه. ساڵی ١٩٧٧ لە شارۆچکەی تەوێڵە هاتووەتە دنیاوە، ساڵی ٢٠٠١ کۆلێجی زانستە ئیسلامییەکانی زانکۆی دهۆکی تەواوکردووە، ساڵی ٢٠٠٧ خوێندنی ماستەری لە پسپۆڕی (فیقهی بەراوردکاریدا) لە زانکۆی بەغداد لە کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان تەواودەکات، لە هەمان زانکۆ ساڵی ٢٠١٢ بڕوانامەی دکتۆرا وەردەگرێت، لە ساڵی ٢٠٠٨وە مامۆستایە لە زانکۆی سلێمانی. بڕوانامەی زانستە شەرعییەکانیشی لە خزمەت مامۆستایانی سلێمانیدا بەدەستهێناوە، ئەندامە لە کۆمەڵێک ڕێکخراو و بنکەی زانستی و کەلەپوری و ڕۆشنبیریدا. چەند کتێبێکی بڵاوکردووەتەوە، لەوانە: (گەنجینەی وەفای مامۆستای مودەڕیس لە ڕوانگەی نامەکانیەوە، الأمام السیوطی حیاتە وأثاره، بیبلیۆگرافیای نامەکانی مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس، مصطلح – الألتفات في البلغة العربیة).
نوسەرە. ناوی (عەلی محەممەد مەعروف)ە، ساڵی ١٩٧٠ لە گوندی (جانجان) لەدایکبووە. تا قۆناغی ناوەندی لە هەڵەبجە خوێندووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی پێنج منداڵە. جیا لە کاری فەرمانبەرییەکەی، دوکانی دەلاکی هەیە و بە ناوی ئەم پیشەیەوە ناسراوە. سێ کتێبی بە چاپ گەیاندووە، کە تایبەتن بە سنوری پارێزگای هەڵەبجە، ئەوانیش: (گوزەرێک بە جانجاندا، گەوهەرەکانی شارەزوور، منارەکان لە ئاسمانی هەڵەبجەدا).
نوسەر و وەرگێڕ و ڕۆژنامەوانە. ناوی تەواوی (عەلی محەممەد حەمەئەمین)ە، بە دکتۆر عەلی زەڵمی ناسراوە. ساڵی ١٩٧٢ لە خورماڵ لەدایکبووە. ئەندامی دامەزرێنەری تیپی شانۆیی شەهید پێشەوا بووە. لە دەزگاکانی (تەلەفزیۆن، ڕادوێ، ڕۆژنامە) کاریکردووە. لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی هەرێمی کوردستاندا نوسین و وتاری بڵاوکردووەتەوە، وەک (ڕۆژنامەی یەکگرتوو، گۆڤاری پەیامی ڕاستی، گۆڤاری کاروان، گۆڤاری ڕامان، ڕۆژنامەی برایەتی، گۆڤاری گوڵان). لەنێوان ساڵانی ١٩٩٥ بۆ ١٩٩٩ ئەندامی یەکێتیی نوسەرانی کورد و ئەندامی کارای سەندیکای ڕۆژنامەوانانی کوردستان و ئەندامی کۆمەڵەی هونەرمەندانی کوردستان بووە. ساڵی ١٩٩٨ لەگەڵ کۆمەڵێک نوسەری دیکەدا سەنتەری لێکۆڵینەوەی (ژیار) دروستدەکەن. بووەتە ئەندامی دەستەی نوسەرانی گۆڤاری (ژیار). ساڵی ٢٠٠٠ چووەتە وڵاتی بەریتانیا. ساڵی ٢٠١٢ ڕاوێژکار و دەستەی نوسەرانی گۆڤاری کۆنسێپت بووە. دکتۆراى لە زانستی کۆمەڵناسی لە زانکۆی یودەبلیوی برستڵ لە بەریتانیا وەرگرتووە. خێزاندارە و خاوەنی سێ منداڵە. جیا لەزمانی دایک شارەزای زمانی ئینگلیزیە. کتێبێکی بە زمانی ئینگلیزی و سێ کتێبی بە زمانی کوردی بڵاوکردووەتەوە، لەگەڵ زیاتر لە ١٥٠ وتار و لێکۆڵینەوە. هەروەها وەرگێڕانی دەیان وتار و نامیلکەی ئینگلیزی بۆ زمانی کوردی، لە بەرهەمە چاپکراوەکانی (Home and Sense of belonging among Irai Kurds in the UK, ٢٠٢٠ Roman&Littlefield USA، پرسی شوناس لەمژدەکانی مۆدێرنە بۆ گومانەکانی پۆستمۆدێرنە، زنجیرە کتێبی پەروەردەی ئیماکس "پێنج نامیلکە") ئەندامی گروپی ئەکادیمیی توێژەرانی بواری کۆچبەری لە زانکۆی برستڵ بەریتانیا و لە ئێستادا لە وڵاتی بەریتانیا دەژی.
نوسەرى بوارى کەلەپوور و فۆلکلۆرە. ناوی (عەلی کوڕی مەعرووف کوڕی محەممەد)ه. بە (عەلی شارەزووری) ناسراوە. ساڵی ١٩٤٥ لە گوندی (گامێشپەتە) لەدایکبووە. لە حوجرە دەستی بەخوێندن کردووە، پاشان لە قوتابخانەی حکومی قۆناغی سەرەتايى لە (سەیدسادق) و ناوەندى لە (هەڵەبجە) و ئامادەیی کشتوکاڵی لە (سلێمانى) خوێندووە. ساڵی ١٩٧٢ بووە بە فەرمانبەر لە هەولێر، دواتریش ڕاژەکەی گواستراوەتەوە بۆ (کەلار) و پاشانیش بۆ (سلێمانی) و لە هەموو ئەم شوێنانە پەندی پێشینان و گۆرانیی فۆلکلۆری کۆکردووەتەوه و لەم بوارەدا چەند کتێبێکی بەچاپ گەیاندووە، لەوانە: (چەپکێ لە گوڵاڵەسوورەی شارەزوور)، دوو بەرگ لە(پەندی پێشنانی کورد). پاش ڕاپەڕین، لەگەڵ کۆمەڵێک هاوڕێی (کۆمەڵەی کەلەپوور و فۆلکلۆری کوردی)یان دامەزراندووە. ساڵی ٢٠٠٠ کۆچیدواییکردووە و لە گۆڕستانی (سەیدسادق) بەخاکسپێرراوە.
نوسەر و وەرگێڕە. بەڕێوەبەری شارەوانیی ھەڵەبجەیە. ناوی (محەممەد عەلی عارف ئەبوبەکر)ە. نازناوی (عەلی میرزا عارف)ـە. ساڵی ١٩٤٦ لە شارۆچکەی (بیارە) لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی حەوت منداڵە. بووە بە فەرمانبەر. لە چەند شوێنێک بووە بە بەڕێوەبەری شارەوانی، وەک (پێنجوێن، ھەڵەبجە، ھەڵەبجەی تازە و کۆمەڵگەی باریکە). خاوەنی چەند کتێبێکی چاپکراوە، لەوانە: (بارزانی لە ھەگبەی پۆڵاینی ستالیندا، نەقشبەندی لە کوردستان، تورکیا چۆن لەگەڵ کێشەی کورد مامەڵە دەکات، جەنگی کەنداو).
نوسەر، ڕۆژنامەوان و وەرگێڕە. ناوی (عومەر حەمەسەعید ئەحمەد)ە. ساڵی ١٩٧٣ لە گوندی (سەرگەت)ی سەر بە شارۆچکەی (بیارە) لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی دوو منداڵە. قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە هەڵەبجە تەواوکردووە. فەرمانبەرە لە بەڕێوەبەرایەتیی ڕاگەیاندنی چاپ و بڵاوکراوەکانی سلێمانی، ماوەیەک سەرۆکی بنکەی ئەدەبی و ڕووناکبیریی گەلاوێژ بووە لە شارەزوور، سێ ساڵ دەستەی نوسەرانی گۆڤاری ڕوانگە و ڕەخنە بووە. لە دەستەی نوسەرانی گۆڤارەکانی (مەدەنیەت، ڕیفۆرم) بووە. لە بەرهەمە چاپکراوەکانی (دیوانی شعری شەوی یەکەمین گوناه، فەلسەفەی ڕۆشنگەری، ڕەخنەگرتن لە ئاین، من دواهەمین یەهودیم).
نوسەر و شاعير و دۆکۆمێنتارە. ناوی تەواوی عومەر عەبدول محەمەد محەمەدە. ساڵی ١٩٧٠ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندى لە هەڵەبجە تەواوکردووە، بەهۆی کیمیابارانی هەڵەبجەوە لە خوێندن دابڕاوە، پاشتر لە ساڵی ١٩٨٩ بە ئاوارەیی لە شاری هەولێر ئامادەيى تەواوکردووە. دوای ڕاپەڕین گەڕاوەتەوە بۆ هەڵەبجە و ساڵى ٢٠١١ بەشى بنەماکانى ئايينى لە کۆلیژی زانستە ئيسلامييەکان لە هەڵەبجە تەواوکردووە. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە دەستیداوەتە پڕۆژەی نوسینەوەی یادەوەری کەسوکار و ڕزگاربووانی قوربانیانی کیمیابارانی هەڵەبجە و تا ئێستا نزیکەی بیست نامیلکەی چاپکراوى هەیە، لەوانە (ڕۆژی تاوانە گەورەکە، ئەو گوڵەگەنمانەی لە داس بەجێمان). کتێبێکیشی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی تایبەت بە تاوانی کیمیابارانی هەڵەبجە، کردووە بە فارسی. لە ئێستادا لە مۆنۆمێنتی شەهیدانی هەڵەبجە فەرمانبەرە و لێپرسراوی هۆبەی دیکۆمێنتاریيە.
نوسەر و وەرگێڕە. لە گوندی (مۆردین)ی سەر بە هەڵەبجە لەدایکبووە. پەیمانگای تەکنیکی لە کەرکوک تەواودەکات و پاشان کۆلێجی ئادابی بەشی زمانی ئینگلیزی لە سلێمانی تەواودەکات، ماوەی دە ساڵ دەستەی نوسەران و بەڕێوبەری نوسینی ڕۆژنامەی یەکگرتوو بووە، لە ڕۆژنامەکانی: یەکگرتوو، ئاوێنە، ئاسۆ، ڕۆژنامە، باس، وشە. پەیامی ڕاستی، سەنتەری برایەتی، المجتمع... هد، دەیان بابەتی بە هەر دوو زمانی کوردی و عەرەبی بڵاوکردووەتەوە، بە ناوی خوازراوی شکار، عەلی، ساماڵ سلێمانی، بابەتی نوسیوە. خاوەنی دوازدە کتێبی نوسراو و زیاتر لە چل کتێبی وەرگێڕاوە، کە هەموویان چاپکراون، لەوانه: (ئاین لە فکری مەسعوود محەمەددا، ئەخلاق لە سیاسەتدا، چیرۆکی شارستێنێتی کەلتووری ڕۆژهەڵات)
ساڵی ١٩٦٦ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە هەڵەبجە تەواوکردووە. خوێندکاری شەشی زانستی بووە لە لایەن دەزگای ئەمنەوە دەستگیرکراوە و لە خوێندن بێبەشکراوە. خاوەنی کتێبی (بۆنی سێو یادەوەرێکانی لاوێک لەناو دوکەڵ و زیندانەکاندا)یە، کە وەرگێڕراوەتە سەر زمانی فەڕەنسی. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی یەک منداڵە. لە وڵاتی فەڕەنسا دەژی.
نوسەر و ئەکادیمییە. ساڵی ١٩٧٤ لە شارۆچکەی (بیارە) لەدایکبووە. بەشی کوردیی کۆلێژی پەروەردەی لە زانکۆی سەڵاحەدین تەواوکردووە. بە نامەی (ڕستەی ئاڵۆز لە زاری سلێمانی و هەورامیدا) لە کۆلێژی زمان لە زانکۆی سلێمانی بڕوانامەی ماستەر و دواتریش لە زانکۆی سەڵاحەدین بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستهێناوە. ساڵانی ٢٠٠٤ تا ٢٠١٥ لە زانکۆی سەلاحەدین وانەی وتووەتەوە و دواتر چالاکییە ئەکادیمی و فەلسەفی و ڕۆشنبیرییەکانی گواستووەتەوە بۆ دەرەوەی زانکۆ و چەندین کۆوانەی فەلسەفی لە بوارەکانی: کوردناسی و مرۆڤبوون، لۆجیک، سروشتناسی، باوەڕ و زانین، پەروەردە، ئاکار و...هتد پێشکەشکردووە. کاریگەری لەسەر بیرکردنەوەی تاکی ناوچەکە هەبووە و چەندین ماڵپەڕ گرنگیان داوە بە گواستنەوەی کۆرس و سیمینارەکانی لەوانە (ژنەفتن، زانین). لە کتێبە چاپکراوەکانی (بوونی مرۆڤ و دەرکەوتەکانی "سێجار چاپکراوە"، بوونی نەتەوەیی کورد، مێژووی فەلسەفە). لە زۆرێک لە گۆڤار و ڕۆژنامەکان بابەتی بڵاوکردووەتەوە. لە چەندین کۆنفڕانسی ناوخۆیی و نێودەوڵەتیدا بەشداریکردووە و چەندین سیمیناری لە هەولێر و سلێمانی و هەڵەبجە و خورماڵ و سیروان، لەگەڵ سەنتەر و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنیدا پێشکەشکردووە. لە ئێستادا لە خورماڵ دەژی.
نوسەر و ئەکادیمییە، ساڵی ١٩٥٦ لە بیارە لەدایکبووە. بەشی کۆمەڵناسی لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی سلێمانی تەواوکردووە و ساڵی ٢٠٠٥ بڕوانامەی ماستەری بەدەستهیناوە. مامۆستای کۆلێژی زانستەمرۆڤایەتییەکانە و ئەندامی سەنتەری لێکۆڵینەوەی ستراتیجیی کوردستانە. خاوەنی کتێبی هەورامان، توێژینەوەیەکی سۆسیۆئەنترۆپۆلۆجییە. خێزاندارە و لە سلێمانی نیشتەجێیە.
نوسەر و لێکۆڵەر و شاعیر و وەرگێڕە. بە فاتحی مەلا عەبدولکەریمی مودەرس ناسراوە. لەساڵی ١٩٢٦ لە گوندی نێرگسەجاڕی هەڵەبجە لەدایکبووە. هەموو پلەکانی خوێندنی مەلایەتی لای باوکی تەواوکردووە و چەند ساڵ وانەی وتووەتەوە و لە بازیان و شارباژێڕ فەقێی ڕاگرتووە. بەکالۆریۆسی لە شەریعە و ئادابدا وەرگرتووە. ساڵانی ١٩٥٤-١٩٥٧ لەسەر نیشتمانپەروەری گیراوە. دوای شۆڕشی ١٤ی تەموز لە بەغداد بووە بە پێشنوێژ. گۆشەی جوتیارانی لە بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغداد بەڕێوەبردووە و لە بڵاوکراوەکانی هیوا، تاخی، عێراق ...هتد کاریکردووە. بە یەکێک لە شارەزاکانی ئەدەبی کلاسیک دادەنرێت و هاوکاری بەهێزی باوکی بووە. کەشکۆڵ و دەستنوسەکانی بەرەو تێکستۆلۆجی وەرچەرخاندووە، لە لێکدانەوە و چاپکردنی دیوان و هەندێک کتێبدا، جێدەستی دیارە، لەوانە، دیوانی نالی، فەقێ قادری هەمەوەند،عەقیدەی مەرزیە. بەشداری لە وەرگێڕانی کتێبەکانی قوتابخانەدا کردووە و چەندین وتاری ئەدەبی و ڕۆشنبیری بڵاوکردووەتەوە. لەوانە گەشتی بیارە، شەترەنجباز. خێزاندار بووە و خاوەنی چوار منداڵ بووە، ١٦ی٥ی ١٩٩١ لە بەغداد کۆچیدواییکردووە.
نوسەر، ڕۆژنامەوان و وەرزشەوانی دێرینە. ناوەی (فارس عەلی عەبدوڵا)یە و بە (فارس نەورۆڵی) ناسراوە. ساڵی ١٩٦٩ لە گوندی (نەوەر)ی نەورۆڵی لەدایکبووە. بەکالۆریۆس و ماستەری لە بواری ڕاگەیاندندا بەدەستهێناوە، لە بواری نوسین و ڕۆشنبیری و ڕۆژنامەگەریدا، شارەزایی و ناوی دیاری هەیە. یاریزانێکی دیاری سەردەمی خۆی بووە، لەم تیپە وەرزشییانەدا یاریکردووە: (باڵامبۆ، نەورۆڵی، گوڵان، زەمەقی). چەند کتێبێکی بە چاپ گەیاندووە لەوانە، سێ شکست ئەزمومێکی نادیار، فەرهەنگی زاراوەکان، سیاسەت لە ناو فۆڕمەکانی ستەمکاریدا.
نوسەر و وەرگێڕە. ساڵی ١٩٤٦ لە شارەدێی (تەوێڵە) لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە هەڵەبجە خوێندووە. بەشی جوگرافیای لە کۆلێژی پەروەردەی زانکۆی بەغداد و ماستەری لە کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکانی زانکۆی سلێمانی بەدەستهێناوە و وەک پڕۆفیسۆری یایدەدەر لە هەمان زانکۆ خزمەتی کردووە. ٢٠٠٠ بۆ ٢٠١٦ وەک مامۆستای وانەبێژ لە کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکانی زانکۆی سلێمانی و هەڵەبجە و پەروەردەی بنەڕەت، لە مێژوو، جوگرافیادا وانەی وتووەتەوە. بە زمانەکانی: کوردی و عەرەبی و فارسی و ئینگلیزی بەرهەمی هەیە و چەندین توێژینەوەی زانستیی بڵاوکردووەتەوە. کاتی خۆی لەسەر کیمیابارانی هەڵەبجە وەڵامی وتارێکی واشنتن پۆستی داوەتەوە. لە کتێبە چاپکراوەکانی: (الاهمیە الجیو ستراتیجیە لکردستان الجنوبیە و اثرها علی السیاسە البریطانیە، کاریگەری بەرزو نزمی لەسەر چۆنیەتی دابەشکردنی دانیشتوان لە قەزای هەڵەبجە، فەرهەنگی زاراوەکانی ئاو "بەهاوبەشی"، دووساڵ لە باشوری کوردستان "وەرگێڕان"، باستان شناسی بین النهرین، شهر دینور و دانشمندان نامی ان). خێزاندارە و لە سلێمانی نیشتەجێیە.
نوسەرە. بە (فریاد هەورامی) ناسراوە. خەڵکی گوندی (نارنجڵە)ی سەر بە ناوچەی هەورامانە. ساڵی ١٩٨٨ لە شارۆچکەی سیروان لەدایکبووە. پیشەی کارمەندی کۆلێژی پۆلیسی سلێمانییە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی دوو منداڵە. ساڵی ٢٠١٩ سەنتەری (ژیوا)ی دامەزراندووە، کە کار لەسەر بوارەجیاجیانی ناوچەی هەورامان دەکات. جگە لەوەی چەندین وتاری بڵاوکردووەتەوە، خاوەنی چەند کتێبێکی چاپکراوە، لەوانە (بیروباوەڕەکان، بیناسوتاوەکەی سیروان لەزمانی شایەتحاڵەکانەوە، نارنجەڵە). لە ئێستادا لە شارۆچکەی سیروان دەژی.
نوسەر و پێشنوێژ و وتاربێژە. ساڵى ١٩٧٤ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. قۆناغى خوێندنى سەرەتایى و ئامادەیى لە هەڵەبجە خوێندووە. لە پۆلى ١٢ى ئامادەیى لە دەیە یەکەمەکانى کوردستان بووە. بڕوانامەى بەکالۆریۆس و ماستەرى لە زانستە ئیسلامییەکاندا بەدەستهێناوە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنى پێنج منداڵە. لە چەند مزگەوتێک پێشنوێژ و وتاربێژ بووە. خاوەنی چەند کتێبێکى نوسراو و وەرگێڕاوە، لەوانە (عادات النجاح الیسح، بەهێزکردنى تواناگیانى و دەرونییەکان، پیاوێک لە جەهەنەمەوە، چۆن سەرکەوتوو دەبیت لە ژیان و لەسەر کاردا، چۆن دەبیتە بەختەوەرترین ئافرەت، حکومى خروج و خۆپیشاندان دژى کاربەدەستان، کەى قیامەت دێت).
توسەر و هونەرمەند و ڕۆژنامەوانە. بە کامەران سوبحان ناسراوە. ساڵی ١٩٧٧ لە هەڵەبجە لە دایکبووە. دەرچووی پەیمانگەی هونەرەجوانەکان، کۆلیژی میدیای زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانییە. لە چەندین ڕۆژنامە و گۆڤار، گۆشەی هەفتانەی هەبووە، لەوانە: کوردستانی نوێ، ئاسۆ، زەمەن، ئایندە، ڕۆڤار، ئاڵای ئازادیی، هەرێمی کوردستان و .... هتد. ساڵی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠١٢ لەدەزگای چاپ و پەخشی سەردەم وەک بەڕێوەبەری نووسینی هەردوو گۆڤاری ئایندە و ڕۆڤار کاری کردوە. خاوەنی ٢٢ کتێبی چاپکراوە، لە بوارەکانی ئەدەبیات و هونەر و ڕۆژنامەوانی . لە دامەزراندنی دەزگای میدیایی زەمەن دا یەکێکە لە بۆردی بەڕێوەبردن و بەرپرسی بەشی کولتووری ڕۆژنامەی زەمەن بووە و ماوەی دوو ساڵ سەرنووسەری کولتووری زەمەن بووە. خاوەنی ٢٢ کتێبی چاپکراوە. لەوانە: فەرهەنگى شانۆیی، شانۆ و ناسنام، لەڕقەوە .. بۆ خۆشەویستی، حیکایەتەکانی بینین، تاڤگەی وشە و هەڵوێست-نامەکانی شێرکۆ بێکەس، لە خەیاڵەوە ... بۆ خۆڵ، گۆران... سێبەری خەیاڵ، پیرەمێرد لە دەستنووسی چل چیرۆکدا. خێزاندترەو خاوەنی دوو منداڵە. لە سلێمانی نیشتەجێیە.
مێژوونوس و خاوەن کەشکۆڵە. کوڕی فەتاح بەگی حەمەپاشای جافە. بە جیاوازی سەرچاوەکان لەنێوان ساڵانی ١٨٨٥ - ١٨٨٩ لەدایکبووە. لای مامۆستای تایبەت پاشان لە حوجرە خوێندویەتی. لەناو جافیشدا لای شێخ عەلی و شێخ غەنی ناوێک، کە مەحموود پاشا لە ئەستەنبوڵ هێناویەتی، تورکی و فارسی خوێندووە. لای مەلاعەلی قزەڕەباتی زانستی عەرەبی خوێندووە. دوای کۆچی باوکی ١٩٠٨ خەریکی کاوباری هۆزەکەی بووە. لەدوای دامەزراندنی عێراق، بەفەرمی داوای لێ کراوە خۆی بۆ ئەندامیێتیی نوێنەرانی عێراق بپاڵێوێت، بەڵام پەسەندینەکردووە و بەلای سیاسەتدا نەچووە. ساڵی ١٩٢٧ دوای هەڵگرتنی سەرۆکایەتیی عەشایر لە کەلار نیشتەجێبووە. ئاشتیخواز و ئەدەبدۆست بووە. مێژووی هۆزی جافی نوسیوە و خاوەنی کەشکۆڵێکی دەستنوس بووە لە شیعری شاعیران. ساڵی ١٩٤٩ کۆچیدواییکردووە و لە گۆڕستانی بەگزادەکانی جاف (سید خلیل) بەخاکسپێرراوە.