بەرگی شەشەم
کەسەکان بەپێی پۆست
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی کەسایەتییە دیارەکان و بەڕێوەبەران کە ڕۆڵی کاریگەریان هەبووە لە بەڕێوەبردن و پێشخستنی شاری هەڵەبجەدا.
بەرگی شەشەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی کەسایەتییە دیارەکان و بەڕێوەبەران کە ڕۆڵی کاریگەریان هەبووە لە بەڕێوەبردن و پێشخستنی شاری هەڵەبجەدا.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. بە گوێرەی (سەرئەنجام) لە سەدەی هەشتەمی کۆچیدا ژیاوە. لە (بارگەبارگەی سەرئەنجام)دا ناوى هاتووە. باوکی پیر حەیدەر خەڵکی (قرمیسین) بووە. لە (کوفە) لەدایکبووە و لە هەورامان و شارەزوور ژیاوە و لە گوندی(هاوار) کۆچیدواییکردووە.
لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. لە سەدەی هەشتەمی کۆچیدا ژیاوە. (دەرەشیش) ناوى گوندێکی نزیک شارى هەڵەبجەیە. لە شارەزوور و هەوراماندا ژیاوە. لە شێخان (خەرقە)ی لە (سان سەهاک) وەرگرتووە و هەر لەوێش کۆچیدواییکردووە.
زانا و کەسایەتییەکی ئایینی یارسانييە. لە حەفتاو دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. لە سەدەی هەشتەمی کۆچیدا ژیاوە. مەرقەدەکەی لە گوندی (هاوار) و لەگەڵ چەند کەسی تردا بەخاکسپێرراون. بەو شوێنە دەڵێن (حەوت بەنان). لای خەڵکی بە (خەلیفە قەمەر) ناسراوە. لە (بارگەبارگەی سەرئەنجام)دا، هۆنراوەی هاتووە.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. لە کۆتاییەکانی سەدەی حەوتی کۆچی و سەرەتای سەدەی هەشتی کۆچیدا لەدایکبووە. لە گوندی (هاوار) کۆچیدواییکردووە. نەوەکانی لە هاوار بە (پیرسمایلیيەکان) ناسراون و درێژەیان بە ئەرکە ئایینیەکەيان داوە. نەزەرگەکە دەکەوێتە نزیک نەزەرگەی میر ئەسکندر و لە خواروی گوندی هاوار.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. لە بنەچەدا خەڵکی لای (ڕەزاون)ـە. لە شارەزوور لە سەدەی هەشتەمی کۆچیدا ژیاوە. ساڵى لەدایکبوون و کۆچیدواییەکەی ڕووننیيە.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. ناوی (مالک)ـە. بە (پیر مالکی گۆران) ناسراوە. ساڵی ١٢٤٤ لە (سەراو دوودەرە) لەدایکبووە. چووەتە عێراق و شام و زاستى قورئان و حەدیسى خوێندووە. چووەتە هەورامان و لە (شێخان) لای سان سەهاک پلەوپایەی پیری پێدراوە. ساڵی ١٣٣٤ کۆچیدواییکردووە.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. ساڵی ١٢٤٠ لە(شارەزوور) لەدایکبووە. ڕێزمانی عەرەبی و فیقهی ئیسلامی خوێندووە. مەیلی بۆ ئەستێرەناسی و پیتۆڵی هەبووە. لە بەغداد خوێندویەتی و لە شارەزوور وانەی وتووەتەوە. لە شێخان (خەرقە)ی لە (سان سەهاک) وەرگرتووە و گەڕاوەتەوە زێدی خۆی. ساڵی ١٣٣٢ کۆچیدواییکردووە.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. ساڵی ١٢٤١ لە (شام) و لە بنەماڵەیەکی کورد لەدایکبووە. بۆ خوێندن هاتووەتە شارەزوور و هەورامان. لە زۆربەی زانستەکاندا شارەزا بووە. سێیەم یان چوارەم فریشتەیە. لە هۆنراوە دەستووریيەکەی (سان سەهاک)دا، لە ئەرکە دینیەکەیەوە بە (قەڵەمدار، دەفتەردار و قەڵەم زەڕین) ناسراوە. لە دەفتەرە پیرۆزەکانی یارسان و سەرئەنجامدا ناوی هاتووە. لە کۆتاییەکانی سەدەی هەشتەمی کۆچیدا لە (کرند) کۆچیدواییکردووە و هەر لەوێش بەخاکسپێرراوە.
شاعیر و تەمبوورژەنێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسانە. (کوڕی سەید عەتای شارەزووری)يە. ساڵی ١٢٦٣ لە (مۆردین) لەدایکبووە. لای باوکی ڕێزمان و ئەدەب و قورئانی خوێندووە و دواتر مۆڵەتی مەلایەتی وەرگرتووە. چووەتە شێخان و لەسەر دەستی (سان سەهاک) ئایینی یاریی وەرگرتووە. هۆنراوەکانی لە(بارگە بارگی سەرئەنجام)دا تۆمارکراون. لە (مۆردین) کۆچیدواییکردووە.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. لە حەفتا و دوو پیرەی یارسان و یاری (سان سەهاک)ـە. لە سەدەی هەشتەمی کۆچیدا ژیاوە. لە شارەزوور یان دەوروبەری لاى (مۆردین) لەدایکبووە و لە لوڕستان کۆچیدواییکردووە. شیعرەکانی لە (سەرئەنجام) دا تۆمارکراون.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. ناوی (فەرۆخ کوڕی بیهرۆز)ە. لە دەوروبەری ساڵی ١٢٨٠ لە شارەزوور لەدایکبووە. بە کاری کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکبووە. بە فەقێیەتی چەند شوێنێکی کوردستان و بەغداد و شام و میسر چووە. گەڕاوەتەوە مەڵبەندی خۆی و دواتر چووەتە شێخان و لای سان سەهاک ماوەتەوه، تا لە دەوروبەری ساڵی ١٣٦٦ کۆچیدواییکردووە. نازناوی (پێشـەنـگ)ـە. ژمـارەیـەک لـە هـۆنـراوەکـانـی لـەبەردەستدایە و تۆمارکراون.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. ناوی (ئیسحاق کوڕی عەلی)ـە. لە شارەزوور لەدایکبووە. ساڵی لەدایکبوونی نەزانراوە. لە منداڵییەوە چوودتە حوجره و بە فەقێیەتی چەند شوێنێکی کوردستان گەڕاوە و دواتر چووەتە شێخان و لای سان سەهاک ماوەتەوە تا لە دەوروبەری ساڵی ١٣٨١ کۆچیدواییکردووە. نازناوی (تەوار)ـە. ژمارەیەک لە هۆنراوەکانی لەبەردەستدایە و تۆمارکراون.
ناوى (جەعفەر مستەفا محەممەد مەحموود) و بە (مامۆستا جەعفەرى يەکگرتوو) ناسراوە. ساڵى ١٩٣٧ لە گوندى (عەبابەيلێ) لەدایکبووه. قۆناغی سەرەتايى لە عەبابەیلێ و ناوەندى لە هەڵەبجە و خانەى مامۆستايان (دارالمعلمين الابتدائية)ی لە سلێمانى تەواوکردووە. لە گوندى سەرگەتى ناوچەى هەورامان بووە بە مامۆستا. لەدواى کیمیابارانى هەڵەبجە ئاوارەى ئێران بووە و لە ئۆردوگاى کامياران بووە و لەوێش مامۆستایەتی کردووە. ساڵی ١٩٩٠ گەڕاوەتەوە عێراق و لە شارى سلێمانى نیشتەجێبووە. ساڵى ١٩٦٥ەوە پەيوەندى بە (اخوان المسلمين)ـەوە کردووە. لەگەڵ مامۆستا عومەر ڕێشاوی (بەرەو ڕێبازی ئیسلام)یان وەرگێڕاوە.
دەروێش، کەسێکی خۆشەویست بووە لای خەڵکی گوندەکانی هاوار و هاوارەکۆن و دەرەتوێ بە پیرۆز سەیریانکردووە و لە کاروبارەکانیاندا پرس و ڕاوێژیان پێکردووە. جێنزرگەکەی کەوتووەتە سنوری باکوری گوندی (هاوار)ی سەر بە شارۆچکەی (بیارە). لەسەر بەرزاییەکە بە ناوی (باسک)ـەوە و بەسەر چەمی دواوان و چەمی هاواردا دەڕوانێت.
شاعیرێکی ئایینی یارسانییە. ناوی (شەمسەدین کوڕی خەلیل)ـە. لە شارەزوور لەدایکبووە. ساڵی لەدایکبوونی نەزانراوە. لە منداڵییەوە چووەتە حوجره و بۆ خوێندن چەند شوێنێک گەڕاوە. دواتر چووەتە شێخان و لای سان سەهاک ماوەتەوه، تا ساڵی ١٣٥٤ کۆچیدواییکردووە. نازناوی (چەرگا)یـە. ژمارەیەک لە هۆنراوەکانی لەبەردەستدایە و تۆمارکراون.
عارف و زانابووە. کوڕی شێخ عوسمانی سراجەدینی تەوێڵەیە. دایکی ناوی خاتوو نووربەخشە، لە میراودەلییەکانی پشدەر. ساڵی ١٨٤٩ لە بیارە لەدایکبووە. لای مەلا حامدی بێسارانی (کاتب) و مەلا ئەحمەدی نۆدشی و مەولەوی خوێندوویەتی. حاشیەی لەسەر (العقيدة المرضية)ی مەولەوی نوسیووە. لە سەردەستی باوکی و شێخ بەهادینی برایدا تەریقەتی وەرگرتووە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا گوندی ئەحمەدئاوا ئاوەداندەکاتەوە. گوندەکە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. بچوکترین کوڕی شێخ عوسمانە. پاش مردنی شێخ بەهای برای، دەچێتە ئەستەنبوڵ و لەوێ خەریکی ئیرشاد دەبێت. سوڵتان (عبدالحمید) ڕێزێکی زۆری لێدەگرێت و لە گەڕانەوەیدا یەک بەرگ قورئانی ڕازاوە و گرانبەها و چەند تاڵە مووی ڕیشی پێغەمبەری پێ دەبەخشێت. ساڵی ١٨٨٩ لە ئەحمەدئاوا کۆچیدواییدەکات و لە کەناری چەمی تەوێڵە بەرامبەر ئارامگای باوکی بەخاکدەسپێردرێت.
زانا و مودەڕیس و وتاربێژ. ساڵی ١٨٩٨ لە تەوێڵە لەدایکبووە. لەلای مەلا عبدالکریمی مودەڕیس خوێندوویەتی. بۆخوێندن دەچێتە هەڵەبجە و سلێمانی و قەرەداغ، لای زانای پایە بەرز شێخ نەجیب ئیجازە وەردەگرێت. سەرەتا لە سەعدیە و دواتر لە خانەقای مەولانا لە سلێمانی پێشنوێژ و وتاربێژ بووە. ساڵی ١٩٣٣ دەچێتەوە تەوێڵە و بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ پیشنوێژ و وتاربێژ بووە لە تەوێڵە. لە سەردەمی مودەڕیسیی ئەودا خوێندنگای تەوێڵە برەوی زانستی زیاتر دەبێت و ژیان و گوزەرانی فەقێ و خوێندن لەسەردەمیدا زۆر باش دەبێت. لە مامۆستا پایەبەرزەکانی وەک (ئەحمەدی موفتیزادە، مەلا عەبدوڵلای هەجیج، مەلا قادری قادری، د. مەلا مستەفای زەڵمی و... . هتد). مۆڵەتی بە چەندین مامۆستا و زانا بەخشیوە. مامۆستا ساڵی ١٩٧١ خۆی خانەنشین دەکات و لە هەڵەبجە نیشتەجێدەبێت. لە ٩ی ٧ی ١٩٧٧ کۆچیدواییدەکات و دەبرێتەوە تەوێڵە و لە گۆڕستانی باوا سەرهەنگ بەخاکسپێرراوە.
شاعیره، یارسانییە. ناوی (قەیتاس کوڕی زۆراب)ـە. لە شارەزوور لەدایکبووە. ساڵی لەدایکبوونی نەزانراوە. لە منداڵییەوە چووتە حوجرە. چووەتە شێخان و لای سان سەهاک ماوەتەوە و دواتر گەڕاوەتەوە مەڵبەندی خۆی لە شارەزوور و تا کۆتایی تەمەنی بە ڕێنوێنی خەڵکەوە خەریکبووە. لە دەوروبەری ساڵی ١٣٧٣ کۆچیدواییکردووە. نازناوی (خەزاوی)ـە. ژمارەیەک لە هۆنراوەکانی لەبەردەستدایە و تۆمارکراون.
یەکێکە لە حەوت خەلیفە لە خەلیفەکانی سان سەهاک. لە سەدەی هەشتەمی کۆچیدا ژیاوە. پسپۆڕ و شارەزای زانستەکان بووە. بۆ خوێندن چووەتە بەغداد و شام. پاشماوەی تەمەنی لە شێخان بردووەتەسەر و هەر لەوێش کۆچیدواییدەکات.
ناوی (ڕەشید کوڕی وەیس مورادی کوڕی ئەڵڵا مورادی هاواری)یە. ساڵی ١٨٧٣ لەدایکبووە. خەلیفەیەکی بڕواداری لای کاکەییەکانی دەوروبەری هەڵەبجەیە. بەهۆی نزیکیی لەگەڵ (شێخ حیسامەدینی نەقشەبەندی) سۆزی بۆ ئاینی ئیسلام هەبووە. وانەی سۆفێتی خوێندووە و شارەزایی ڕێوشوێنە ئاینییەکانی موسوڵمانان بووە. ژمارەیەکی کەم لە هۆنراوەکانی لەبەردەستدان. ساڵی ١٩٤٨ کۆچیدواییکردووە.