بەرگی هەشتەم
دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
زانیاری دەربارەی دامەزراوە حکومی و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کە لە کەرتی جیاوازدا خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن.
بەرگی هەشتەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
زانیاری دەربارەی دامەزراوە حکومی و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کە لە کەرتی جیاوازدا خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن.
کۆمەڵەیەکی ڕۆشنبیریی خێرخوازیی سەربەخۆیە، مەبەستی ژیانەوە و بوژانەوەی باری ناهەمواری هەڵەبجەیە پاش کیمیاباران و ڕاگواستنی شارەزوور و هەورامان و ئەوبەری سیروان. ١٥ی ١٢ی ١٩٩٤ مۆڵەتی لە وەزارەتی ناوخۆی هەرێم وەرگرتووە. بیرۆکەی دامەزراندنی بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە. لەکۆبوونەوەی هەڵەبجەییەکان لەهۆڵی دادگا کۆنەکەی سلێمانی، کۆمەڵە لیژنەیەکی باڵای پێکهێنا بۆ گەیاندنی داوا ڕەواکانی هەڵەبجە بە بەرپرسان و لایەنە پەیوەندارەکانی حوکمڕانی. هەندێک لە ئەندامان و هاوکارانی کۆمەڵە لەسەرەتاوە:(عەلی سۆفی ساڵح، شەوکەتی حاجی موشیر، مەلا عەلی دۆڵەمەری، شێخ نەجمەدینی هانەسوورە، سەید تۆفیق زەراعە، حەمەفەرەجی حەمەمراد، ئەمین سەپان، عەبدوڵا نەورۆڵی، عەلی حاجی فەرەج، فەرەجی مەلا ئەمین، عبدوڵڵا حەمەئەمین، (عەبەسوور) سەلام تۆفیق موختار، د. فوئاد بابان، حەمەغەفوور شەریف، ئازاد تۆفیق، پەروینی حاجی ڕەحیم، عومەر عینایەت، کەمال شاکر، حاکم ڕەئوف ڕەشید، محێدینی حاجی سەلیم، فەیرۆز حەسەن عەزیز، عومەر حەمەساڵح، حامیدی حاجی غالی، مامۆستا شاهۆ، شێخ عەلی عبدلڕەحمان، ع. ع. شەونم، ڕەئوف حاجی فەرەج، حاکم کەمال ڕەشید، ئاسۆی حاجی محەممەد ...). پەروین حاجی ڕەحیم و د. فوئاد بابان بۆ ماوەی چەند ساڵێک سەرۆکی بوون. لەکارە گرنگەکانی ئەم کۆمەڵەیە(پێشنیاز و داواکاری کردنی هەڵەبجە بە پارێزگا ساڵی ١٩٩٣ لە لایەن عەبەسوورەوە. یاداشتی ٢٦ی ١ی ٢٠٠٢ بۆ سەرۆکایەتیی حکومەت بۆ دابینکردنی زەوی بۆ ئەو فەرمانبەرە هەڵەبجەییانەی لە سلێمانین. یاداشتی٢٠ی ٢ی ٢٠٠١ بۆ بڕینەوەی موچە بۆ کەسوکاری شەهیدان، یاداشت دان بە(UN) لەسەر کەموکوڕیەکانی هەڵەبجە و قەرەبووکردنەوەی. لە ٢٩ی ٣ی ٢٠٠٧ لەهۆڵی نەقابەی مامۆستایان، فوئاد بابانی سەرۆک و(فەرەج حەمەساڵح، حاکم ڕەئوف ڕەشید، قادر سۆفی سەعید، نەوزاد عەبدوڵا، ڕەئوف کەریم)، دەستیان لەکار کێشایەوە و دەستەیەکی نوێ بۆ بەڕێوەبردن لە(پشتیوان محەممەد تاهیر، سەلاح عەلی، عەباس عەلی، منیرە بەکر سۆفی شەریف، پەروانە تۆفیق، نەسرەدین محەممەد فەرەج) هەڵبژێردران.
ڕێکخراویکی ناحکومییە بۆ کلتور و ڕۆشنبیری بە گشتی و هەورامان بەتایبەتی، کاردەکات. ئۆفیسی سەرەکی لە هەڵەبجەیە و کەوتوەتە گەڕەکی کانیقوڵکە، خوار بازاڕی مریشکفرۆشەکان. ساڵی ٢٠١٩دامەزراوە. دەستەی دامەزراندنی کاروان حسن حسێن، وەرزێر جمال محمد، گوڵی حەمە ڕەئوف احمد، بوون. بە ژمارە ٥١٥٨ لە ١٣ی١ی ٢٠٢١ تۆمارکراوە. یەکەم سەرۆکی کاروان حەسەن حسێن بووە. جێگری سەرۆک، جهاد سابر شریف، کارگێڕی و دارایی چیلەر بەهمەن وڵوخان، پڕۆژەکان، یادگار ڕووف محمەد، پەیوەندییەکان، وەرزێر جمال محەممەد. بیناکەیان کرێیە و خانووی هاوڵاتییە، لە سێ ژوور دروستکراوەتەوە، بودجەی دیاریکراویان نییە. کاردەکەن بۆ برەودان بە شێوەزاری هەورامی و ئەدەب و کلتوری هەورامان و بڵاوکردنەوە و چاپکردنی کتێب و سازدانی کۆڕ و پانێل.
ڕێکخراوێکی سەربەخۆی ناحکومییە لە ٢٠١٤ و لەلایەن (ئیقباڵ غەفار ئەمين، پەروین یارئەحمەد مەجید، سۆران محمەد ڕەشید)ەوە دامەزراوە. لە بواری مرۆیی و خێرخوازیدا کاردەکەن. (ئیقباڵ غەفار ئەمين) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە، لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان بە نوسراوی ژمارە ١٨٤٧ لە ١٦ى ٣ى ٢٠١٤ تۆمارکراوە. ئامانجی ڕێکخراوەکە بریتییە لە خزمەتکردنی کۆمەڵگا و هەوڵدان بۆ کەمکردنەوەی هەژاری و بەرەوپێشبردنی کۆمەڵگا لەڕوی مەدەنیەتەوە، خزمەتکردنی سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگا بەبێ جیاوازیی بیروڕا و ئایدیا و مەزهەب، ئۆفیسیان کەوتووەتە پارێزگای هەڵەبجە، گەڕەکی شەهیدان، تەنیشت مزگەوتی عوسمان کوڕى عەفان.
ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن چەند ڕێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنی (NGO) لە پارێزگای هەڵەبجە دامەزراوە، لە بواری گەشەپێدانی کاری ڕێکخراوەیی و کۆمەڵگەی مەدەنیدا کاردەکەن. (قەیسەر ڕەحمان ئەحمەد) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە، ئامانجی ئەم ڕێکخراوە، گەشەپێدانى کۆمەڵگایە لە بوارى مەدەنى، کۆمەڵايەتى، پاراستنى ژينگە و ئابورىدا، گەشەپێدانى کارى ڕێکخراوەيى و بەتايبەتى ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگاى مەدەنی، کارکردن بۆ چەسپاندنی بنەماکانی کۆمەڵگەى مەدەنى، مافی مرۆڤ و ژينگە.
سەر بە ڕێکخراوی منداڵپارێزی کوردستانە. بە ئامانجی بایەخدان بە گەنجان و دەرخستنی تواناکانیان ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە. شوێنی بیناکەیان لە نزیک نوسینگەی پەرلەمان بووە بەرانبەر بانکی هەڵەبجە. ساڵی ٢٠٢١ داخراوە. یەکەم بەڕێوەبەری (تەها حەمەڕەشید حەسەن) و دوا بەڕێوەبەریشی (ڕاڤیار نەوزاد محەممەد) بووە. لەم بەشانە پێکهاتووە: ١- موزیک: زیاتر لە ٢٠ کۆنسرێت و چالاکیی تایبەتی هەبووە و لەسەرجەم یادەکانی هەڵەبجە و بۆنە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەکانی تردا بەشداریکردووە. زیاتر لە ١٥٠ خولی کردووەتەوە. ٢- شێوەکاری: بە دەیان پێشانگای هاوبەشی لە دەروەی شار و ناوەوەی شاردا کردووەتەوە. ٣- دروومان: بەردەوام خولی تایبەتی بە فێربوون کردووەتەوە و پێشانگای بۆ بەرهەمی خانمان ڕێکخستووە و هەلیکاری بۆ زیاتر لە ٤٠ لە کەس لە هەردوو ڕەگەز ڕەخساندووە. ٤- فێربوونی زمان: زۆرتر بایەخی بە فێربوونی زمانی ئینگلیزی و فارسی داوە و زیاد لە ٢٠ خولی کردووەتەوە. ٥- کتێبخانە: زیاتر لە ٢٠٠٠ ناونیشانی کتێبی تێدابووه. ٦- کۆمپیتەر و ئینتەرنێت: هێڵی ئێنتەرنێتیان بێبەرامبەر بۆ گەنجان دانینکردووە و خولی فێربوونی کۆمپیتەری کردووەتەوە. ٧- وەرزش: لە بوارەکانی (تێنسی سەرمێز، شەترەنج، ماراسۆن بۆ کچانی شار)دا چالاکییان هەبووە. ٨- چالاکیی ئەدەبی و ڕۆشنبیری: زیاتر لە ٥٠ چالاکی لە بوارەکانی (شیعر، چیرۆک، فەلسەفە، دەروونی، پرسەکانی گەنج و مافی ئافرەتان و ...) ئەنجامداوە. ٩- شانۆ: لە سەردەمی کۆتا بەڕێوەبەریدا کراوەتەوە و هەر خۆیشی سەرپەرشتیکردووە.
ڕێکخراوێکی ناحکومییە، بۆ ناوچە کیمیابارانکراوەکانی کوردستان، ساڵی ٢٠٠٩ ڕاگەیەنراوە. ئامانجی پەیوەندی دروستکردنە لە نێوان خەڵکی ناوچە کیمیابارانکراوەکانی (هەڵەبجە، سێوسێنان، گۆپتەپە، گەرەوانان، دۆڵی جافایەتی، شێخ وەسانان، بالیسان) و ئەنجامدانی پڕۆژەکانی لەو ناوچانە. لۆگۆکەی دەمامکێکی کیمیایی و سێوێکی سوورە وەک ئاماژەی کیمیاباران. چەند چالاکییەکی گرنگی ئەنجامداوە، لەوانە: ١٦ی ٣ی ٢٠٠٩ گردبوونەوە لەبەردەم قونسوڵخانەی ئەڵمانیا، کە بووە هۆی ئەوەی پرسی کیمیاباران لەوەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا گرنگی پێبدرێت. پرۆژەی توێژینەوەیەکی زانستی ژینگەی ناوچە کیمیابارانکراوەکان بە هاوکاری گرینکۆز و نەتەوە یەکگرتووەکان. هاوکار و شەریکی ڕێکخراوی وادی ئەڵمانی و گرینکۆزی جیهانی لەسویسرا. لە ٢٤ی ١ی ٢٠١٣ لە کۆبونەوەی گشتی ئەندامانیدا، هەڵبژاردنی سەرۆک و ڕێکخەر و دەستەی ڕێکخراوەکەی ئەنجامداوە.
ڕێکخراوێکی سەربەخۆی ناحکومییە، ساڵی ٢٠٢١ لەلایەن (یاسین ئەحمەد عەبدولڕەحیم، نزار کەمال، بەهرە سەیفەدین ... هتد) دامەزراوە. لە بواری هۆشیاری و پەرەپێداندا کاردەکەن. (یاسین ئەحمەد عەبدولڕەحیم) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە، لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان بە نوسراوی ژمارەی (٥٤٥٧) لە ١٦ى ١ى ٢٠٢١ تۆمارکراوە. ئامانجی ڕێکخراوەکە پەرەپێدان و گەشەپێدانی ڕۆشنبیریى تاکە لە بواری یاسایى و تەندروستى و زانستى کۆمەڵایەتى، پتەوکردنى گیانى پێکەوەژیان بە میتۆد و بیرکردنەوەى دروست و سەردەمیانە.
ڕێکخراوێکی سەربەخۆی ناحکومییە. ساڵی ٢٠٢١ لەلایەن (عاسى فایەق، ڕەنگین سەلام، مەنزەر عەلى ... هتد) لە هەڵەبجە دامەزراوە، لە بواری پەرەپێدانی مرۆییدا کاردەکەن. (عاسى فایەق عەبدولڕەحیم) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە، لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان بە کۆدی ژمارەی (٥٣٩٨ - ک) لە ١٦ى ٦ى ٢٠٢١ تۆمارکراوە. ئامانجی ڕێکخراوەکە پەرەپێدانى گیانى پێکەوەبوون و نەهێشتنى توندوتیژیە، بەرزکردنەوەى ئاستى زانیارى و هۆشياریى تاک بەتایبەتی تاکى کاکەییە، داکۆکیکردن لە ماف و پرسەکانى تایبەت بە کاکەیی. ئۆفیسی ڕێکخراوەکە کەوتووەتە گەڕەکی شارەوانی، نزیک کۆمەڵگەی هاوچـەرخی پـەروەردەیی هەڵەبجە.
کەوتووەتە نزیک دادگای لە ناو شاری هەڵەبجە. ساڵی ٢٠٢١ دامەزراوە. لە سەرۆکی لق و جێگری سەرۆک و سێ کارگێڕ پێکدێت. سەرۆکی لق (شیروان حەمە ساڵح)، جێگری سەرۆک (نێچیروان ئەمین) و کارگێڕی (سنور حامید)، ژمێریاری (بەهجەت کەریم)، ڕاگەیاندن (شاهۆ ئەڵڵاکەرەم)ـە. تەنها کارمەندانی تەندروستی لەم سەندیکایەدا ئەندامن.
ڕێکخراوێکی ناحکومیی سەربەخۆیە. سەربە دەستەی باڵای ڕێکخراوەکەیە و بەرەییە، لایەنەکای یەکێتی و پارتی پڕی دەکەنەوە، پێشتر نوسینگە بووە و ساڵی ٢٠٠٦ بووە بە لق. (ئەنوەر محەممەد ڕەشید) هەتا ساڵی ٢٠٢٢ لێپرسراوی بووە و دوای ئەو (کامەران ئەحمەد عەزیز) و هەتا ئێستا بەردەوامە. دەستەی کارگێڕییەکەی لە حەوت ئەندام پێکهاتووە و خۆبەخشانە کاردەکەن. بێجگە لە بەشەکانی کارگێڕی و ژمیریاری، هەر ئەندامێک سەرپەرشتی بەشێک دەکات. لە بینای ڕێکخراوە دیموکراتییەکاندان، کە شوێنەکەی بەرانبەر بە قوتابخانەی ئاسۆی حاجی محەممەد بامۆکییە.
ڕێکخراوێکی سەربەخۆی ناحکومییە ساڵی ٢٠١٣ دامەزراوە، پسپۆڕیەکەی کارکردنە لە بواری خاوەنپێداویستیی تایبەت بە پێی کۆدی ژمارە (٦٠٣ ک) لە ١٣ى ٦ى ٢٠١٣ مۆڵەتی فەرمی لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومیەکان وەرگرتووە. (مەریوان وەهبی ڕەشید) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە. ئۆفیسی سەرەکیی ڕێکخراوەکە لە پارێزگای هەڵەبجەیە، ئامانجی کارکردنە بۆ ئەوەى کەسانی خاوەنپێداویستیی تایبەت لە هەموو بوارەکانی ژیاندا بتوانن وەک کەسانی ئاسایی بژین و وەک کەسانی ئاسایی بتوانن بخوێنن و بنوسن. هەروەها کۆمەڵگا بە شێوازێکی گشتی هۆشیارییەکی گشتی وەربگرێت لەسەر چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ کەسانی خاوەنپێداویستیی تایبەتدا، لەم چوارچێوەشدا چەند پڕۆژەیەکیان لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان وەرگرتووە و لە سنوری پارێزگای هەڵەبجەدا جێبەجێیانکردووە. ئۆفیسی ڕێکخراوی کەمئەندامان کەوتووەتە دەروازەى شار، نزيک مۆنۆمينتى هەڵەبجە.
ڕێکخراوێکی سەربەخۆی ناحکومییە. ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن (ئاسۆ کەریم، شێرزاد ڕەسول، فوئاد عەبدوڵڵا) دامەزراوە، لە بواری فۆتۆگرافیدا کاردەکەن، (ئاسۆ کەریم) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە، ئۆفیسی سەرەکیی ڕێکخراوەکە لە پارێزگای هەولێرە. پێنج لقی دیکەی لە (سلێمانی، کەرکوک، ڕانیە، دهۆک) هەیە، لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان بە ژمارە ٢٣٤١ لە ٩ى ٢ى ٢٠١٥ تۆمارکراوە. ئامانجی ڕێکخراوەکە بریتییە لە گرنگیدان بەتواناکانی گەنجان لە هونەری فۆتۆگرافی بە کردنەوەی پێشانگا و پێشخستنی هونەری فۆتۆگرافی، بەکلتورکردنی هونەری فۆتۆگرافی لەنێو کۆمەڵگەی کوردەواریدا وەک پیشەیەکی زانستی، ئاشناکردنی فۆتۆگرافەرەکان بە نوێترین تەکنیک و ستایلی فۆتۆگرافەرانی جیهان. ساڵی ٢٠١٩ لقی لە پارێزگای هەڵەبجە کردووەتەوە و (نازم زاهیر) بەرپرسی لقی هەڵەبجەی ڕێکخراوەکەیە.
حزبێکی سیاسیی ئیسلامیی کوردستانییە. لە ٣١ی٥ی ٢٠٠١ لە هەورامان دامەزراوە. بارەگای سەرەکی لە گوندی ئەحمەدئاوا بووە و هێزە سەربازییەکانی لەسنوری پارێزگای هەڵەبجەدا بووە. پاش ناڕازیبوونی بەشێکی زۆری کۆنگرەی یەکەمی بزووتنەوەی یەکبوون لە تەوێڵە، حزبێکی نوێ بەناوی کۆمەڵی ئیسلامی لە کوردستان دروستدەکەن و سەرکردایەتیی نوێ بە ئەمیرایەتی عەلی باپیر پێکدەهێنن. بە هۆی ساروخبارانی ئەمریکا لە ٢١ی ٣ی ٢٠٠٣ سنوری هەڵەبجە بەجێدێڵن و گۆڕانکاری لەپلان و ستراتیجیەتدا دەکەن و بەشدار هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان دەکەن و شەش کورسی بەدەستدێنن. لە دوا کۆنگرە ناوی حزبەکە دەگۆڕن بە کۆمەڵی دادگەریی کوردستان.
ساڵی ١٩٩٢ لەلایەن دەستەیەک لە کەسوکاری قوربانیان و بەرکەوتووانی چەکی کیمیاوییەوە دامەزراوە. لە دۆزی جینۆسایدی هەڵەبجە و خزمەتکردن و نوێنەرایەتیکردنی قوربانیان و بەرکەوتوانی کیمیاییدا کاردەکەن، (لوقمان عەبدولقادر محەممەد) سەرۆکی کۆمەڵەکەیە. ئۆفیسی سەرەکی کەوتووەتە پارێزگای هەڵەبجە. ئەم کۆمەڵەیە ساڵی ٢٠٠٣ مۆڵەتی کارکردنیان لە وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان وەرگرتووە، ئامانجی کۆمەڵەی قوربانیانی کیمیابارانی هەڵەبجە، کارکردن و هەوڵدانە بۆ قەرەبووکردنەوەی مادی و مەعنەویی برینداران و بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی و هەوڵدان بۆ دابینکردنی چارەسەر بۆیان، هەروەها دادگایکردنی هەموو ئەو کەس و لایەن و کۆمپانیانەی، کە دەستیان لە تاوان و کارەساتی هەڵەبجەدا هەبووە.
ڕێکخراوێکی ناحکومییە. سەر بە (سەنتەری گەشەپێدانی چالاکی لاوان)ـە. لە ١٤ی ١ی ٢٠٠٤ لە شارۆچکەی خورماڵ کراوەتەوە. سەرەتا دوازدە کارگێڕیی خۆبەخش کاریان تێداکردووە و پاشان بە بڕیاری ئۆفیسی گشتی بۆ دروستکردنی هەیکەلی ئیداری، هەڵبژاردنی بۆ کراوە و (ناسح کەمال) بووەتە یەکەمین بەڕێوبەری هەڵبژێردراوی ڕێکخراوەکە. لە بەشەکانی: کارگێڕی، ڕۆشنبیری، ڕاگەیاند، ڕاپرسی، خولەکان، ئیدارە، هونەری، وەرزش، چالاکییەکان پێکهاتووە. ساڵی ٢٠١٨ بە هۆکاری قەیرانی دارایی بڕیاری داخستنی دراوە.
ساڵی ٢٠٠١ دامەزراوە. ناوەندێکى پێگەیاندنی لاوی پێشەنگ و داکۆکیکار لە مافی مرۆڤە. ئۆفیسی سەرەکیی ڕێکخراوەکە لە پارێزگای سلێمانییە و دوازدە لقی تریشی لە شار و شارۆچکەکانی تری هەرێمی کوردستان هەیە. لە ٢٣ى ١٢ى ٢٠٠٢ ئۆفیسی هەڵەبجە کراوەتەوە (ئەرسەلان عابد محەممەد) بەپرسی ئۆفیسی هەڵەبجەیە. ئامانجی سەنتەرەکە بەرزکردنەوەی ئاستی زانیاری و هۆشیاری و ڕۆشنبیری و یاساپەروەریی کۆمەڵگایە، کارکردنە بۆ پێگەیاندنی لاوێکی پێشەنگ و داکۆکیکار لە مافەکانی مرۆڤ، ئۆفیسی هەڵەبجەی سەنتەری گەشەپێدانی چالاکی لاوان گەڕەکی شەهیدان، نزیک مزگەوتی شافیعی.
ڕێکخراوێکی سەربەخۆی ناحکومییە، لە ڕێکەوتی ٢٤/٧/٢٠١٥ لەلایەن (ئاریان عەلی حەسەن، محەممەد ڕەشید، میلاد مدریک)ەوە دامەزراوە. لە بواری تەندروستیدا کاردەکەن. بە کۆدی ژمارە ٣٦٤١ لە ٢ی ٨ی ٢٠٢٢ مۆڵەتی کارکردنی لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان وەرگرتووە. (ئاریان عەلی حەسەن) سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە. جگە لە ئۆفیسی هەڵەبجە لە سلێمانی و دەربەندیخان و چەمچەماڵیش لقی هەیە. ئامانجی ڕێکخراوەکە بریتییە لە خزمەتکردنی نەخۆشانی چاندنی گورچیلە، ئۆفیسی هەڵەبجەی ڕێکخراوەکە، کەوتووەتە پارێزگای هەڵەبجە، بەرامبەر قوتابخانەی (ئاسۆ)ی بنەڕەتی.
ڕێکخراوێکی پەروەردەیی ناحکومیی بواری پەروەردەی منداڵ و نەوجەوانە. کەوتووەتە گەڕەکی مەرزەبۆتۆ، کۆڵانی مزگەوتی دارلئیحسان بۆ خوارەوە. ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن (ئاری جەلال و جەمیل قادر)ەوە دامەزراوە. بە کۆدی ژمارە (٣١٠٣ ک) لە ڕێکەوتی ٢٥/٧/٢٠١٦ لە فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکوییەکان تۆمارکراوە. ئۆفیسی سەرەکی لە پارێزگای هەڵەبجەیە و کەوتووەتە گەڕەکی مەرزەبۆتۆ. لەسەر پەروەردەی منداڵ و نەوجەوان، هۆشیاریی خێزان کاردەکات. چالاکییەکانی بە شێوەی کۆرسی درێژخایەن پێشکەشدەکات و بۆ ئەم مەبەستە پرۆگرامی تایبەت بە خۆیی هەیه، کە منداڵانی تەمەن چوار بۆ ١٧ ساڵ دەتوانن سوودیلێببینن. یەکەمین سەرۆکی ڕێکخراوەکە (ئاری جەلال ساڵح) بووە و هەتا ساڵی ٢٠٢١ بەردەوامبووە، دوای ئەویش و هەتا ئێستا (هونەر مستەفا شەریف) بەردەوامە.
ڕێکخراوێکی ناحکومیی سەربەخۆی قازانج نەویست و بێلایەنە. لە ژێر چەتری حەڤدە ئامانجەکەی نەتەوە یەکگرتووەکاندا، کار بۆ بۆ ناساندنى پرسى جینۆسایدی کورد دەکات و لە ژێر دروشمی ڕێکخراوی لاهای بۆ پرسی جینۆساید لە ٦ی ١٢ی ٢٠٢٢ بە ژمارە (٥٧٧٥)ی فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکانی کوردستان دامەزراوە. (سعود سەنگاوی) سەرۆکی گشتی ڕێکخراوەکەیە. ئۆفیسى سەرەکی لە شاری سلێمانییە. لە شارەکانی هەولێر، چەمچەماڵ و هەندەران لقی هەیە. لقى هەڵەبجە ڕێکخراوی لاهای لەگەڵ وەرگرتنی مۆڵەتی ڕێکخراوەکە کراوەتەوە و هەتاکو ئێستا (کوێستان ئەکرەم فەرەج) بەرپرسی لقەکەیە. ئامانجی سەرەکیی ڕێکخراوەکە بریتییە لە ناساندنی جینۆسایدی کورد لەناوخۆ و دەرەوەی وڵات، گرنگیدان و خزمەتکردنی زیاتر بە کەسوکاری قوربانیان و خزمەتکردنی ناوچەکانیان. لە ئێستادا لقی هەڵەبجەی ڕێکخراوی لاهای وەکو بینا، هیچ شوێنێکیان نییە، لە مۆنۆمێتی هەڵەبجە کاروباری ڕێکخراوەکە ڕادەپەڕێنن.
یەکێکە لە لقە سەرەکییەکانی ڕێکخراوی اقرا، کە ڕێکخراوێکی ناحکومی زانستیی ڕۆشنبیریی پەروەردەییە. بۆ بڵاوکردنەوە و فێربوونی زانستەکانی قورئانی پیرۆز کاردەکات. ساڵی ٢٠١٤ مۆڵەتی فەرمی یاسایی لە حکومەتی هەرێمی کوردستان وەرگرتووە. درێژەپێدەری ناوەندی مەولەویی جارانە. مامۆستاکانی (جەعفەر مستەفا، نەوزەر جاف، حەمەئەمین بیارەیی، ماجد تەوێڵەیی، مامۆستا عەبدوڵا، فەلاح جەمیل جافر، میهرەبان حەمەسەعید)ن. لق و بنکەکانی لە بەشی تەجوید و قرائە و لەبەرکردنی قورئان و فێرکردن پێکهاتووە. لە تەمەنی حەوت ساڵ بەرە و ژوور قوتابی وەردەگرێت. مامۆستایانی ڕێکخراوەکە:(میهرەبان حەمەسەعید، ئایاد جەلال، گەزیزە عەبدولجەبار). بەشی قرائەتی بۆ خوێندنەوەی جوانی قورئان بە ڕیوایەتی جیاواز. بەڕێوەبەرانی لق: فەلاح جەمیل مستەفا ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥، میهرەبان حەمەسەعید ٢٠١٦ بۆ ٢٠٢٠، گەزیزە عەبدولجەبار ٢٠٢٠ هەتا مانگی یەکی ٢٠٢٤ لە کۆنگرەی دووەمی ڕێکخراوەکەدا (ئەیاد جەلال حەبیبوڵڵا) وەک سەرۆکی لق و هەریەک لە (بەختەوەر بەهائەدین، ئاسۆ عومەر، پێشڕەو عوسمان، مریەم سەعید، شەهلا عەبدولجەبار، شادان موعتەسەم) وەک دەستەی کارگێڕی هەڵبژێرران. لقەکە ئەم بنکانەشی هەیە: ١- بنکەی مامۆستا مەلا شفیق کۆکۆیی: پێشتر ناوی مۆردانە بووە. ساڵی ٢٠١٨ دروستکراوە. یەکەم بەڕێوەبەری نەواز غەفوور حسێن بووە، هەتا ساڵی ٢٠٢٤ لە کۆنگرە بۆ چوار ساڵی تر هەڵبژێردراوەتەوە. ٢٢ مامۆستای خۆبەخشی هەیە. بیناکەیان لەسەر ڕووبەری (٥٠٠م) بە سێ نهۆم دروستکردووە. کەوتووەتە سەر جادەی چاوگ، سەرووی قوتابخانەی سالمی بنەڕەتی. ٢- بنکەی پەپوولەکان: ساڵی ٢٠١٩ کراوەتەوە. قوتابی ٥-٩ ساڵ وەردەگرێت. ساڵی ٢٠٢٣ مۆڵەتی وەرگرتووە. یەکەم مامۆستای (ئەدیبە فەریق کەریم) بووە، هەتا ساڵی ٢٠٢٨ کۆنگرە هەڵیانبژاردووەتەوە. ١٢ مامۆستای خۆبەخشی هەیە. لە بینای کرێدان. ساڵی ٢٠٠٥ لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م) بە دوو نهۆم دروستکراوە. کەوتووەتە خوار مامۆستای نەناسراو نزیک مزگەوتی عومەری کوڕی خەتاب. ٣- بنکەی سەرا: ساڵی ٢٠٢٢ کراوەتەوە. یەکەم بەڕێوەبەری سەیفەدین نەسرەدین محەممەد، دبلۆم، وەرزش، بووە و تاساڵی ٢٠٢٤ و کۆنگرە بۆ چوارساڵی تر هەڵیبژاردووەتەوە. ٢٠ مامۆستای خۆبەخشی هەیە. بیناکە خانوی هاوڵاتییە، بە کرێ دراوە بە بنکەکە، بەڵام هەتا ئێستا کرێی وەرنەگرتووە. ساڵی ١٩٧٨ لەسەر ڕووبەری (٢٥٠م) دروستکراوە. کەوتووەتە گەرەکی بۆینییەکان، تەنیشت مزگەوتی دار الصفا. ٤- بنکەی شارەوانی: ساڵی ٢٠٢٢کراوەتەوە. یەکەم بەڕێوەبەری ڕێبوار ئیسماعیل حەمە، دبلۆم، تەکنیکی، بووە. هەتا ٢٠٢٤ و کۆنگرە بۆ چوار ساڵی تر هەڵیبژاردووەتەوە. ١٣ مامۆستای خۆبەخشی هەیە. دوو ساڵ لە خانووەکانی حاجی بارام خەرپانەییدا بوون. لە ٣ی ١ی ٢٠٢٤ هاوڵاتی دەشتی حەمزە عەباس بیانەیەکی بۆ خۆی کردووەتەوە بە گرێبەستی ئەوەی هەتا ڕێکخراوەکە هەبێت بەخشیویەتی بە بنکەکە. لەسەر ڕووبەری (٣٠٠م) بە سێ نهۆم دروستکراوە. کەوتووەتە گەڕەکی شارەوانی نزیک یەکەی مەشق و ڕاهێنان، ترافیکی دووەم. ٥- بنکەی زەمەقی: (شەرافەت کۆکۆیی) زەوییەکەی بۆ بنکەکە کڕیوە و بەخشیویەتی. لە خانوی کرێدان. یەکەم بەڕێوەبەری یاسین حسێن محەممەد، ماستەر، مێژوو، بووە. لە کۆنگرە هەتا ساڵی ٢٠٢٨ هەڵبژێردراوەتەوە. ١٣ مامۆستای خۆبەخشی هەیە. بینای موڵکی خۆیان لە تەواوبووندایە. لەسەر ڕووبەری (٢٢٥م) بە دوو نهۆم دروستکراوە. کەوتووەتە گەڕەکی زەمەقی، پشت مزگەوتی شێخ عیزەدین. ٦- بنکەی تەوێڵە: کەوتووەتە گەڕەکی بەرانبەر لە شارەدێی تەوێڵە، پشت مەڵبەندی تەندروستیی شەهید نیازی. ساڵی ٢٠١٨ دروستکراوە. لە ٩ی ٣ی ٢٠١٨ کراوەتەوە. یەکەم بەڕێوەبەری (مەلا نەزیر سەلیم حەیدر) بووە، پاشان (فاروق ئەحمەد مەحموود) بووە بە بەڕێوەبەری. نۆ مامۆستای خۆبەخشی هەیە. بیناکە سێ نهۆمە و دوو نهۆمی خێرخواز حاجی موعتەسەم مەحموود بە خشیویەتی بە بنکەکە. ساڵی ٢٠١٥ لەسەر ڕووبەری (٣٧٠م) دروستکراوە. ٧- بنکەی سیروان: کەوتووەتە شارۆچکەی (سیروان) لە تەنیشت ئامادەیی سورێن. ساڵی ٢٠١٨ لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م٢) بە سێ نهۆم لە لایەن کۆمەڵێک خێرخوازەوە دروستکراوە. یەکەم بەڕێوەبەری (عومەر عوسمان عەلی) بووه. ٢١ مامۆستای خۆبەخشی هەیە.