بەرگی هەشتەم
دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
زانیاری دەربارەی دامەزراوە حکومی و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کە لە کەرتی جیاوازدا خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن.
بەرگی هەشتەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
زانیاری دەربارەی دامەزراوە حکومی و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کە لە کەرتی جیاوازدا خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن.
ڕێکخراوێکی سیاسی و ناونیشانی لیستێکە بۆ هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢٤ی پەرلەمانی کوردستان. بارەگاکەیان کەوتووەتە جووتسایدی مامۆستایان بەرانبەر خلیج مۆڵ. لە سەرەتای مانگی ٩ی ٢٠٢٤ لە شاری هەڵەبجە کراوەتەوە. لە بەشەکانی: سەرپەرشتیار، کارگێڕی، پەیوەندییەکان، هەڵبژاردن و چەند بەشێکی تر پێکهاتووە. (جەبار نەجیب نامدار) سەرپەرشتیاریەتی و١١ ئەندام ئەنجومەن و سێ یەدەکەیان هەیە و سەرپەرشتی کارەکانی سنوری: تەوێڵە، بیارە، خورماڵ، سیروان دەکەن. بیناکەیان کرێیە و لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م) بە دوو نهۆم دروستکراوە.
ڕێکخراوێکی سیاسیی ئیسلامییە و مێژوەکەی بۆ سەرەتای کاری سیاسیی ئیسلامی لە سەردەستی مامۆستا مەلا عوسمان عەبدولعەزیز لە کۆتایی حەفتاکاندا دەگەڕێتەوە، کە دواتر لە هەشتاکاندا بزووتنەوەی ئیسلامی دروستدەکات. پاش ناکۆکییەکانی بزووتنەوە لە ٣ی ١٠ی ٢٠٢٣ ڕاگەیەندراوە و لە ١٦ی ٣ی ٢٠٢٤ کۆنگرەی بەستووە. مەڵبەندەکە لە ناوچەکانی هەڵەبجە، سیروان، گوڵان، شەهیدان، پێکهاتووە. بەشەکانی بریتیین لە بەرپرسی مەڵبەند، کارگێڕی و دارایی، پەیوەندیەکان، ڕاگەیاندن، کۆمەڵایەتی، پێشمەرگە دێرینەکان، خوشکان، لاوان. ٢٠ ئەندام مەڵبەندەکە بەڕێوەدەبەن. (موحسین محەممەد ئەمین)، یەکەم بەرپرسی بووە هەتا ناوەڕاستی ٢٠٢٤ بەردەوامبووە و دواتر (فاروق نەجمەدین جەلیلەیی) بووەتە بەرپرس و هەتا ئێستا بەردەوامە. بیانەکەیان کرێیە و خانووە کۆنەکەی عومەری حاجی عینایەتە لەسەر جووت سایدی مامۆستایان بەرامبەر خلیج مۆڵ، بە دوونهۆم لە کۆنکرێت شیش و پلاستیک و کاشی لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٣ لەسەر ڕووبەری (٣٠٠م) دروستکراوە.
بەرزترین ئۆرگانی پارتەکەیە لە پارێزگای هەڵەبجە. کەوتوەتە گەڕەکی مەرزەبۆتۆ لە نزیک فولکەی عومەری خاوەر. پێشتر و لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١ ناوچە بووە و لە ساڵی ٢٠١١وە بووە بە مەڵبەند. سنوری سێ بنکە دەگرێتەوە: سیروان، خورماڵ و بیارە. (نەوزاد عەبدولقادر ئەحمەد) یەکەم لێپرسراوی بووە و لە ئێستاشدا (محەممەد عەلی دەروێش گڵاڵی) لێپرسراویەتی. ٧٥ کادیری هەیە. بیناکەیان موڵکی حزبە و لەسەر ڕووبـەری (٣٥٠م٢) دوای ڕاپـەڕیـن دروسـتکـراوە.
ڕێکخراوێکی ڕامیارییە. ساڵی ١٩٣٤ لە هەڵەبجە لەلایەن (عەبدوڵا بەگی ئەحمەد بەگی تاپۆ، شاهۆی شاعیر، محەممەد سەعید بەگی سەلیم بەگی یار ئەحمەد)ەوە دامەزراوە و ماوەی دووساڵ نیو بەردەوامبووە.
بەرزترین ئۆرگانی حیزەبەکەیە لە پارێزگای هەڵەبجە. پێشتر لەسەر ئاستی قەزادا کۆمیتە بووە، لەگەڵ بەپارێزگابوونی هەڵەبجەدا بەپێی ڕێکخستنی حزبی لە ٣١ی ٣ی ٢٠١٧ کراوە بە مەڵبەند. لە بەشەکانی: بەرپرسی مەڵبەند، کارگێڕی و دارایی، پەیوەندییەکان، ڕاگەیاندن، جەماوەرییەکان، ئافرەتان پێکهاتووە. کۆمیتەکانی (هەڵەبجە، سەیدسادق، شارەزوور) سەر بەم مەڵبەندن. یەکەم بەرپرسی (نعمەت مەعروف حەسەن) بووە و هەتا ئێستا لە کارەکەی بەردەوامە. ٢١ کەس کارەکانی بەڕێوەدەبەن. بیناکەیان ساڵی ٢٠١٧ لەسەر ڕووبەری (٤٠٠م٢) بە دوو نهۆم لە بلۆک و کۆنکرێت، حزب دروستیکردووە و موڵکی حیزبە. کەوتووەتە گەڕەکی سەرا، چوارڕیانی شارەوانی نزیک قوتابخانەی ئاسۆ. هیچ بودجەیەکی دیاریکراویان نییە. کار دەکەن بۆ هۆشیارکردنەوەی خەڵکی و داکۆکی مافەکانیان و بەشداریکردنی ژیانی سیاسی و حزبیی ناوچەکە.
بەرزترین ئۆرگانی حیزبەکەیە لە پارێزگای هەڵەبجە. کەوتووەتە گەڕەکی دەروازەی شار لە نزیک مۆنۆمێنتی هەڵەبجە. ساڵی ١٩٩٥ کراوەتەوە. یەکەم بەرپرسی (محێدین ڕەحیم) بووە. لە ئێستاشدا (دلێر محەممەد کەریم) بەرپرسیەتی. لە بەشەکانی (ڕێکخستن، دارایی و کارگێڕی، جەماوەریی و پیشەیی، ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، هەڵبژاردن، پەیوەندییەکان) پێکهاتووە. ٢٥٦ کادری هەیە. ناوچەکانی: هەڵەبجە، خورماڵ، هەورامان، سیروان لە سنوری پارێزگای هەڵەبجە سەر بەم لقەن. بیناکەی لەسەر ڕووبەری (١٢٥م٢) دروستکراوە. دوو نهۆمە.
بەرزترین ئۆرگانی بزووتنەوەی گۆڕانە لە پارێزگای هەڵەبجە. لەگەڵ دروستبوونی لیستی گۆران بۆ هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک بنکەیەکی جەماوەری لە سنوری قەزاکە کاریکردووە و بەپێی ڕێکخستنی حزبەکە بووەتە مەکۆ. لە: سکرتێری مەکۆ، کارگێڕی و دارایی، میدیا، پەیوەندییەکان، ژنان، پێکهاتووە. لە ئاستی ئەنجومەنی قەزادا ١٩ ڕایەڵە و بازنەی هەیە. ٢٥ کەس کارەکانی بەڕێوەدەبەن. یەکەم باژێڕەوانی (پشکۆ حەمەفرج) هەتا ساڵی ٢٠١٢ بەردەوامبووە. دواتر (نزار مەحموود ساڵح) لە دوو خولی هەڵبژرادندا و هەتا ئێستا هەڵبژێردراوەتەوە و بەردەوامە. شوێنەکەی بەرانبەر نەخۆشخانەی عەنەبە و خانوی هاوڵاتییەکە و ساڵی ٢٠٠٨ لەسەر ڕووبەری (٤٠٠م٢) بە دوو نهۆم دروستکراوە، بە کرێی ٥٠٠٠٠٠ هەزار دراوە بە مەکۆ.
باڵاترین ئۆرگانی حزبەکەیە لە پارێزگای هەڵەبجە. شوێنەکەی کەوتووەتە سەر ڕێگەی کانی شێخ، بامۆک. لەگەڵ دروستبوونی کۆمەڵی ئیسلامی دامەزراوە. لە (بەرپرسی مەڵبەند، دەستەی کارگێڕی، ناوەندی کۆمەڵایەتی، پەیوەندییە سیاسییەکان، هەڵبژاردن و ڕاگەیاندن، کارگێڕی و دارایی، بانگەواز و پەروەردە، ڕێکخستنی خوشکان، ڕێکخستنی برایان، ڕێکخراوەکان) پێکهاتووە. نۆ ئەنجومەنی هەیە، کە چواریان لەناو شاری هەڵەبجە و دوانیان لە سیروان و سیانیان لە هەورامانن. بەرپرسی یەکەمی (عەبدولڕەحمان عەبدولڕەحیم حەمەڕەزا) بووە. ١٧٥ کەس کاروباری مەڵبەندەکە بەڕێوەدەبەن. بیناکەیان لەسەر ڕووبەری (٤٠٠٠م٢) دروستکراوە.
ناوەندی کاروباری سیاسی و حزبی و باڵاترین دەسەڵاتی بزووتنەوەی ئیسلامییە لە هەڵەبجە. کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی هەڵەبجە لە نێوان گەڕەکی شەهیدان و کانی شێخ. بەشەکانی جگە لە لقی لاوەکیی مەکتەبی سیاسی، بریتین لە: ڕێکخستن، لێپرسراوی مەڵبەند، کارگێڕی، ڕاگەیاندن، کۆمەڵایەتی، خوشکان، ئەرشیف، ڕێکخراوە جەماوەرییەکان، پەیوەندییەکان، پێشمەرگە دێرینەکان، کەمئەندامانی سەنگەر، شەهیدان، ڕادیۆی قورئان. بیناکە موڵکی بزوتنەوەی ئیسلامییە و یەک نهۆمە ساڵی ١٩٩٣ دروستکراوە و چەند جارێک نۆژەنکراوەتەوە. جگە لەژووری بەشەکان، هۆڵی کۆبوونەوەی فراوان و هۆڵی کۆبوونەوەی ئەندامان و چایخانە و چێشتخانە و هۆڵی فراوانی نانخواردن و حەوانەوە و ژووری پاسەوان و حەوشەی کۆڕ و کۆبوونەوە فەرمییە حیزبییەکانی هەیە.
بەرزترین ئۆرگانی حزبەکەیە لەسەر ئاستی پارێزگای هەڵەبجە. سەر بە یەکگرتووی ئیسلامی کوردستانە. ساڵی ١٩٩٤ وەک لق دامەزراوە و چەند ناوچەیەکی هەبووە. ساڵی ١٩٩٦ بووە بە مەڵبەندی پێنج و سنورەکەی پێنجوێن و قەزاری شارەزووری گرتووەتەوە، لە ئێستادا سنورەکەی پارێزگای هەڵەبجەیە بە ناحیەی بەمۆوە. بەشەکانی لە: کۆمەڵایەتی، ڕاگەیاندن، پەروەردە، ڕێکخستن، بانگەواز، پیشەییەکان و خوێندنی باڵا، کارگێڕی و دارایی، وەرزش، هەڵبژاردن، پەیوەندییەکان، پێکهاتووە. لقەکانی ڕێکخستنی هەڵەبجە، خورماڵ، سیروان و دوو لقی خوشکان و سێ لقی قوتابیانی هەیە. ئەوکاتەی لق بووە، یەکەم لێپرسراوی مەڵبەندەکە مامۆستا (حەمەڕەشید ماوەتی) بووە هەتا کۆچیدواییکردووە. پاشان (حەسەن عەبدوڵا مستەفا) و هەتا ئێستایش بەردەوامە. ژمارەی میلاک و کادیری لە ئێستادا نزیکەی ٢٠٠ کەسە. بیناکەی موڵکی یەکگرتووە و بنەماڵەی مامۆستا جەعفەر مستەفا زەوییەکەیان پێ بەخشیووە و بە هاوکاری ئەندامان و ساڵی ١٩٩٧-١٩٩٨ لەسەر زەویەکی (٦٠٠م٢) بە دوونهۆم دروستکراوە و کەوتووەتە نزیک مامۆستای نەناسراو تەنیشت قوتابخانەی بورهان.
باڵاترین ئۆرگانی بزووتنەوەی ئیسلامییە لە هەورامان. کەوتووەتە گەڕەکی قەڵا لە شارۆچکەی خورماڵ. سنوری ڕێکخستنی: خورماڵ، بیارە، تەوێڵە دەگرێتەوە. بیناکە موڵکی حزبە و دوو نهۆمە و لە بەشەکانی: بەڕێوەبردن، دارایی، ڕێکخستن، پەروەردە و بانگەواز، ڕێکخراوەکان، ڕاگەیاندن، پەیوەندییەکان، کاروباری شەهیدان، هەڵبژاردن، کۆمەڵایەتی، لقی خوشکان، ناوچەکان، پێکهاتووە. دەستەی مەڵبەند لە بەرپرسی مەڵبەند و بەش و ناوچەکان پێکدێت. یەکەم بەرپرسی (مەلا تالیب سەرگەتی) بووە. لە ساڵی ٢٠١٦وە هەتا ئێستا مامۆستا عەلی حاجی زەڵمی بەرپرسیەتی.
بەرزترین ئۆرگانی حزبەکەیە لە پارێزگای هەڵەبجە. سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. کەوتووەتە گەڕەکی پیرمحەممەد و نزیک قوتابخانەی مەرزەبۆتۆی بنەڕەتی. ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە. لە بەشەکانی (ڕێکخستن، چاودێری، ئامار، هەڵبژاردن، ڕاگەیاندن، پەیوەندییەکان، شەهیدان، بیر و هوشیاری، ڕێکخراوە دیموکراتییەکان، کارگێڕی و دارایی) پێکهاتووە و ١٤ کۆمیتەی ڕێکخستن و سێ ئەنجومەنی بە ناوی (کارا، ڕاوێژکاری، پشتیوان)ـەوە سەر بە مەڵبەندەکەن. ١٢٨ کەس بەڕێوەیدەبەن. یەکەم لێپرسراوی (شۆڕش ئیسماعیل) بووە. لە ئێستاشدا (عومەری حاجی ئەحمەدی کوڵکنی) لێپرسراویەتی. بیناکەی موڵکی حزبەکەیە و لەسەر ڕووبەری (٢٠٠٠م٢) ساڵی ٢٠٠٢ دروستکراوە.