بەرگی نۆیەم
ناوەندی ڕۆشنبیری و وەرزشی
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی ناوەندە ڕۆشنبیرییەکان، یانە وەرزشییەکان و شوێنەکانی چالاکی لاوان کە برەو بە توانا هونەری و وەرزشییەکان دەدەن.
بەرگی نۆیەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی ناوەندە ڕۆشنبیرییەکان، یانە وەرزشییەکان و شوێنەکانی چالاکی لاوان کە برەو بە توانا هونەری و وەرزشییەکان دەدەن.
ساڵی ١٩٩٩ لە شارەدێی (گڵێجاڵ) لەلایەن گەنجان و لاوانی وەرزشدۆستەوە دروستکراوە. تایبەت بووە بە یاریی تۆپیپێی حەوت یاریزانی. لە ئێستادا چالاکی تێدا ناکرێت.
کەوتووەتە باکوری گوندی (کوڵکنیی سەروو)ی سەر بە شارۆچکەى (خورماڵ). لە نێوان هەرسێ گوندەکانى (کوڵکنیی سەروو، کوڵکنیى خواروو، کوڵکنیى ئیسماعیل خەسرەو)دایە. ساڵی ١٩٩٩ دروستکراوە. ياریگایەکى خۆڵە و گەنجانى ئەو سێ گوندە یارى تێدا دەکەن.
یاریگایەکی یانزە کەسییە، بە چیمەنی سروشتی، شوێنی دانیشتنی جەماوەر یان هاندەرانی وەرزشی، یاریگایەکی نۆ یاریزانی تۆپیپێ بە چیمەنی دەستکرد، هۆڵێکی گەورە بۆ یارییەکانی تۆپی بالە و باسکە و یاریی دەست و یاریی فوتساڵ و مەلەوانگەیەکی تێدا دروستکراوە. ئەم کۆمەڵگا وەرزشییە ساڵی ٢٠١٠ - ٢٠١١ دروستکراوە، یاریی کرانەوەی ئەم یاریگا نێودەوڵەتییە لە خولی کوردستان، بە یاریی نێوان هەردوو یانەی وەرزشی هەڵەبجە و مەخموور، دەستیپێکرد لە خولی پلە دووەکانی کوردستان بۆ تۆپیپێ، کە هەردوو یانەی مەخموور بە پلەی یەکەم و هەڵەبجە بە پلەی دووەم سەرکەوتن بۆ ڕیزی یانە پلە یەکەکانی کوردستانی ساڵی ٢٠١٠.
ساڵی ٢٠١٢ دوو یاریگای شەش کەسی بۆ یاریی تۆپیپێ بە چیمەنی دەستکردی لەسەر دروستکراوە. کەرتی تایبەت سەرپەرشتیدەکات، یەکێک لە یاریگاکان بە چادر یان خێمە سەرپۆش کراوە، دەکرێت لە کەش و هەوای سارد و باران بارینی فراوان لە زستاندا و بەرزیی پلەی گەرمای هاوین، یاری تێدا ئەنجامبدرێت. چەندین یاریی دۆستانە و خول و پاڵەوانێتی لەم دوو یاریگایەدا ئەنجامدراوە. مەلەوانگەیەک لە تەنیشت هەر دوو یاریگاکە دروستکراوە. ئەم کۆمەڵگا وەرزشیە کەوتووەتە سەر ڕێگای گشتیی هەڵەبجە کۆمەڵگای زەمەقی، نزیک مزگەوتی شێخ عیزەدین.
کەوتووەتە سنوری شارەدێی (گڵێجاڵ). یاریگایەکی سادە و میللیی یاریی تۆپیپێی یانزە یاریزانی بووە. ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن چەند وەرزشوانێکی شارەدێی گڵێجاڵەوە دروستکراوە. چەندین یاریی تێدا ئەنجامدراوە. لە ئێستادا یاریگاکە نەماوە و چالاکی تێدا ئەنجامنادرێت.
کەوتووەتە شارەدێی (گڵێجاڵ). ساڵی ٢٠١٢ – ٢٠١٣ بە چیمەنی دەستکرد بۆ یاریی تۆپیپێی شەش یاریزانی دروستکراوە. چەند خولێک لەم یاریگایەدا بەڕێوەچووە، کە ئەم تیپانە بەشدارییان تێدا کردووە: گڵێجاڵ، برایەتی، تۆڵە، لاوانی گڵێجاڵ، پشتە، کانی پاشا، زەڕایەن، بێلولە و باخە هەنارە، هۆرێن، سەرتەک، مەیدان، میشیاو.
یاریگایەکی میللیی تۆپیپێیە. زەوییەکەی خۆڵ و خاک بووە، دروستبوونی ئەم یاریگایە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی حەفتاکان، یەکێک بووە لە یاریگا سەرەکییەکانی شار، چەندەها یاریی دۆستانە و خول و پاڵەوانێتی تێدا بەڕێوەچووە. تیپەکانی وەک: هیوا، هەڵۆ، خەبات، چیمەن، بێستون، بۆکان، و...هتد، لەم یاریگایەدا یارییانکردووە. زۆرێک لە تیپەکانی ساڵانی هەشتاکان و نەوەدەکان و تا پاش دوو هەزاریش، لەم یاریگایەدا یاریی دۆستانە و خول و پاڵەوانێتییان تێدا ئەنجامداوە. ساڵی ٢٠٠٧، کە بە شێوەیەکی فەرمی لیژنەی تیپە میللییەکانی هەڵەبجە دامەزرا و خولی فەرمی بۆ تیپەکانی هەڵەبجە ڕێکخست، هەندێک لە یارییەکان و یاریی کۆتایی لە نێوان لەم یاریگایە بەڕێوەچووە. زۆربەی ئەستێرەکانی تۆپیپێی شار، لەم یاریگایەدا یارییانکردووە. ئەم یاریگایە کەوتووەتە گەڕەکی گوڵان، تەنیشت جادە یان ڕێگای ناوچەی نەوڕۆڵی، یان تەنیشت گۆڕستانەکانی گوڵانی خواروو.
دوو یاریگای یاریی تۆپیپێی شەش یاریزانین، بە چیمەنی دەستکرد و ساڵی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٢ لە تەنیشت یەک دروستکراون. دەکەونە گەڕەکی کیمیابارانی دوو، لە نزیک زەمەقی. ئەم دوو یاریگایە لە ژێر سەرپەرشتی بەڕێوەبەرایەتیی لاوانی هەڵەبجەدایە.
یاریگای تۆپیپێیە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٠، یەکێکە لەو یاریگایانەی، کە نزیکەی ٤٣ ساڵە دروستبووە و تا ئێستاش ماوەتەوە و کار و چالاکیی وەرزشیی تۆپیپێی تێدا ئەنجامدەدرێت، وەک یاریی دۆستانە، خول یان پاڵەوانێتی، بۆ تیپە میللییەکان و هەڵبژاردەی شار و شارۆچکەکان، یاریی دۆستانەی یانەکان و خولی تۆپیپێی یانەکانی کوردستان. ئەم یاریگایە لە سەرەتادا خۆڵ و خاک بووە و پاشان لە ساڵانی دوو هەزاردا کرایە چیمەنی سروشتی، پاشانیش کرایە چیمەنی دەستکرد/پلاستیکی و لە ئێستادا هەر بە چیمەنی دەستکرد ماوەتەوە. گەلێک یاریی گرنگی تێدا ئەنجامدراوە، لەوانە: یاریی دۆستانەی نێوان یانەی وەرزی هەڵەبجە و هەڵبژاردەی تازە پێگەیشتووانی عێراق بە داوەری شوانە ئەفراسیاب عەلی لە ساڵی ٢٠٠٦. ئەم یاریگایە ناوەکەی لە پاش وەفاتی یاریزانی دیاری شار (شاهۆ حەمەفەرەج)، گۆڕرا و کرا بە ناوی ناوبراوەوە، واتە (یاریگای شاهۆی حەمەفەرەج).
بە دووریی (٥٠٠م) کەوتووەتە باشوری گوندی (هانەیدن)ی سەر به شارۆچکەی (بیاره) لە زەوی (ماماشکێ). ساڵی ٢٠٠٣ دروستکراوە و تا ئێستا یاریزانانی گوندەکە و دەوروپشتی یاری تێدا دەکەن.
یاریگایەکی میللیی خۆڵ یان گڵی تۆپیپێیە. لە کۆتایی پەنجاکان و سەرەتای شەستەکانی سەدەی ڕابردوو یاری تۆپیپێی تیادا ئەنجامدراوە. بە سێیەم یاریگای شار دادەنرێت. گەلێک یاریی دۆستانەی تیادا ئەنجامدراوە، بەتایبەت تیپی وەزشی هیوای هەڵەبجە، کە ئەو سەردەمە لە تیپە بەتواناکانی شار بووه، لەگەڵ تیپەکانی ناو شار و دەرەوەی شاردا، لەم یاریگایەدا یاریی زۆری ئەنجامداوە. کەوتووەتە تەنیشت ماڵی (ڕەشید عەزیز) لەناو بازاڕی ئێستا، واتە شوێنی باخچەکەی ناوشار بەرامبەر هۆڵی سارا، لە ئێستادا نەماوە و شوێنەکەی بووەتە بازاڕ و دووکان.
یاریگایەکی وەرزشیی میللی تۆپیپێیە. لە شێوەیەکی سادە و ساکار، بە ڕووبەری خۆڵ و گڵ، مێژووی ئەم یاریگایە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی پەنجاکان. لەم یاریگایەدا چەندین یاریی دۆستانە ئەنجامدراوە. بە گشتی لەم یاریگایەدا تیپی وەرزشی ئازادی، هەڵەبجە، یارییان ئەنجامدەدا، جەماوەری شار ڕوویان لەم یاریگایە دەکرد بۆ بینینی یارییەکان و هاندانی تیپی وەرزشی ئازادی. ئەو ڕۆژەی، کە یاری ئەنجامدەدرا ڕووبەری یاریگاکەیان ئاوڕشێن دەکرد، چواردەورەکەی بە پەت و پەڕۆی ڕەنگاوڕەنگ دەڕازاندەوە، هێڵکاریی یاریگایان بە گەچ ئەنجامدەدا، ئەگەر گەچیان دەستنەکەوتایە، هێڵکارییان بە خۆڵەمێش دەکرد. شوێنی ئەم یاریگایە دەکەوتە پشت ئامادەیی هەڵەبجەی کچان، یان تەنیشت مزگەوتی حاجی کەریم، لە ئێستادا ئەم یاریگایە نەماوە و خانووی تیادا دروستکراوە.
یاریگایەکی میللیی تۆپیپێیه. ڕووبەرەکەی خاک و خۆڵ بووە، لە پاش نەمانی یاریگای ناوشار، ئەم یاریگایە دروستبووە. مێژووی ئەم یاریگایە دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی شەستەکان و سەرەتای حەفتاکان، جەماوەرێکی زۆر ڕوویان لەم یاریگایە دەکرد بۆ تەماشای یاریی دۆستانە و یاریی پاڵەوانێتی و خولەکانی شار، کە ڕێکدەخرا، تیپەکانی هەڵەبجە لەم یاریگایەدا یارییاندەکرد، لەوانە وەک تیپە میللیەکانی تۆپیپێی: هیوا، کاوە، نەورۆز، بێستوون، سەروو، یەکگرتووی پیرمحەممەد، بۆکان، مەهاباد، بیاوێڵە و.... ئەم یاریگایە کەوتبووە تەنیشت ئامادەیی ئەحمەدموختار جاف، لە گەڕەکی مامۆستایانی ئێستا، لە ئێستادا ئەم یاریگایە نەماوە.
ساڵی ٢٠٠٩ دروستکراوە. ڕووبەرێک زەویی گونجاوە، دوو یاریگایە (یاریگایەکی یانزە یاریزانی و یاریگایەکی شەش یاریزانی)ی تۆپیپێ تیادا دروستکراوە، هەروەها لە تەنیشت یاریگاکەوە، بارەگا یان بینای یانەی وەرزشی هەڵەبجەی تێدایە. ئەم یاریگایە دەکەوێتە گەڕەکی شارەوانی تەنیشت پەیمانگای هونەرەجوانەکانی هەڵەبجە.