بەرگی هەشتەم
دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
زانیاری دەربارەی دامەزراوە حکومی و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کە لە کەرتی جیاوازدا خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن.
بەرگی هەشتەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
زانیاری دەربارەی دامەزراوە حکومی و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کە لە کەرتی جیاوازدا خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن.
کەوتووەتە سەر جادەی حەمەوغان تەنیشت نەخۆشخانەی بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی لە هەڵەبجە. ساڵی ٢٠١١ دامەزراوە. پێشتر لەناو بینای نەخۆشخانەی گشتیی هەڵەبجەدا بووە و بینا نوێیەکەی ساڵی ٢٠٢٢ لەسەر ئەرکی بنەماڵەی (حاجی حەمه ڕەشید خاڵان)ـەوە دروستکراوە. دەوامی شەش کاتژمێرییە. لە بەشەکانی: بەڕێوەبەری نوسینگە، هۆبەی تۆماری لەدایکبووان، هۆبەی تۆماری مردووان، هۆبەی کۆمپیوتەر و ئامار، پێکدێت.
سەر بە دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤە. ساڵی ٢٠٠١ کراوەتەوە. کەوتووەتە سەنتەری شار و لە گەڕەکی پاشا نزیک ئامادەیی هەڵەبجەی کچان. (محەممەد سابیر) یەکەم بەڕێوەبەری بووە و هەتا ساڵی ٢٠٠٤ بەردەوامبووە. پاشان (ساسان ئەنوەر عەبدولڕەحمان) هەتا ساڵی ٢٠٠٦ و دواتر (گوڵستان ئەحمەد عوسمان) هەتا ئێستا بەردەوامە. بەگشتی لە نۆ بەشی سەرەکی پێکهاتووه. ١٨ فەرمانبەری میلاکیان هەیە، لە بینایەکی کرێدان، کە لە دوو نهۆم پێکهاتووە و لەسەر ڕووبەری زەویی (٤٠٠ م٢) دروستکراوە. کاری چاودێری و بەداواچوون و بڵاوکردنەوەى هۆشیارییە لەڕووی مافی مرۆڤ و پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ ئامادەکردنی ڕاپۆرتە لە بارەی ڕەشی مافی مرۆڤ لەسنوری پارێزگای.
سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی ئاودێریی سلێمانی و وەزارەتی کشتوکاڵە. ساڵی ٢٠٠٨ ئەم هۆبەیە لە هەڵەبجە کراوەتەوە. کەوتووەتە گەڕەکی شەهیدان، سەروو بەڕێوەبەرایەتی ئاوی هەڵەبجە. یەکەم بەڕێوەبەر (سالار محەممەد عەلی) بووە و دواتر (ئەشرف حەسەن ویس) بووە بەڕێوەبەری و هەتا ئێستا بەردەوامە. شەش کارمەندیان هەیە. بیناکەی لە دوو نهۆم پێکهاتووە و بە موڵکی هی فەرمانگەکەیە و ساڵی ٢٠٢٠ لە لایەن حکومەتەوە دروستکراوە. کاری دروستکردنی پۆند و گۆگەی ئاو و گەیاندنی ئاوە بە زەوییە کشتوکاڵییەکان.
سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کارەبای هەڵەبجە و وەزارەتی کارەبایە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧٤. سەرەتا لەگەڵ هەرسێ فەرمانگەی شارەوانی، ئاو و کارەبا پێکەوەبوون و (عەلی تۆفیق) بەڕێوەبەری بووە هەتا سەرەتای هەشتاکان، پاشان کارەبا جیا دەکرێتەوە و (مستەفا جەعفەر) دەبێتە بەرێوەبەری. بەهۆی باردوخی سیاسیی ناوچەکە و جەنگی هەشت ساڵەی عێراق و ئێرانەوە، چەندین جار ئەم فەرمانگەیە دوچاری داخران و کردنەوە هاتووە. لە دوای ڕاپەرینەوە ساڵی ١٩٩١ هەرچەندە کارەبای نیشتمانی نەبووە، لە بری کارەبا، مۆلیدەیان بەکارهێناوە و (ئەنوەر عارف مستەفا) هەتا ساڵی ٢٠٠٩، دەبێتە لێپرسراوی کارەبای بیارە. دواتر بۆمایەکی کەم (ئەحمەد نادر) دەبێتە لێپرسراو و پاشان خانەنشین دەبێت و (ڕەحمان عەزیز محەممەد) دەبێتە لێپرسراوی چاکسازیی کارەبای بیارە و تا ئێستاش بەردەوامە. ئەم فەرمانگەیە لە دوو هۆبە پێکهاتووە، کە بریتین لە هۆبەکانی چاکسازی و کارگێڕی، (٢١) فەرمانبەری میلاکیان هەیە، بە کرێ لە خانوی (بێستون محەممەد ڕەحیم) دان. ڕووبەری خانووەکەیان (٢٠٠م٢)یە، ئیشوکاری فەرمانگەکە سیانەکردنی تۆڕەکانی کارەبا و ئیشوکاری ماڵانە لە سنوری شارۆچکەی بیارە و دەوروبەری، ئەم فەرمانگەیە کەوتووەتە گەڕەکی (خانەقا) لە شارۆچکەی بیارە.
کەوتووەتە سە ڕێگای سەرەکیی سیروان-هەڵەبجە، سەرەتای گەڕەکی شەهیدان لە سیروان، نزیک قوتابخانەی ماکوان. ساڵی ١٩٩٧ کراوەتەوە. یەک بەش و (٥٥)کارمەندی هەیە. سنوری کاری سیروان و ٢١ گوندە. کەمال مەحمود عەلی بەرپرسی هۆبەکەیە.
سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کشتوکاڵی هەڵەبجە و وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٨. بەڕێوەبەری یەکەمی ئەم هۆبەیە (شەریف حەمەڕەحیم) بووە و هەتا ساڵی ٢٠٠٢ بەردەوامبووە. پاشان (سالار عەبدوڵا مەعروف) دەبێتە بەڕێوەبەر و هەتا ئیستاش بەردەوامە، هەشت فەرمانبەری میلاکیان هەیە. لە ژوورێکی بینای بەشی کشتوکاڵی بیارەدا دەوامدەکەن. لە یەک نهۆم پێکهاتووە و لەسەر ڕووبەری زەوى (٣٠٠م٢) دروستکراوە. مێژووی دروستکردنی بیناکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حکومەتی پێشووی عێراق، کە ئەوکات بۆ نەخۆشخانەى بیارە لە بەرد و چیمەنتۆ دروستکراوە، کەوتووەتە گەڕەکی (هارە گلان) لە شارۆچکەى بیارە، ئیشوکاری فەرمانگەکە بریتییە لە سەرپەرشتیکردنی دارستانی دەستکرد و سروشتی.
فەرمانگەیەکی کشتوکاڵیی حکومییە. سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەیە. ساڵی ٢٠١٠ کراوەتەوە. لە یەک بەش پێکدێت بەناوی هۆبەی دارستان و پاوانی خورماڵ. بینای تایبەت بە خۆی نییە. کەوتووەتە ناو کۆمەڵگەی فەرمانگەکانی خورماڵ لەسەر شەقامی مەحموود خانی دزڵی لەسەر ڕێگەی سەرەکیی خورماڵ - بیارە. دیارترین دارستانەکانی سنوری ئەم هۆبەیە بریتین لە دارستانی ئەحمەدئاوا، کە لەلایەن (سەفەر جلال مەحموود) سەرپەرشتیدەکرێت و دوو کرێکاری هەیە، دارستانی قەڵای خورماڵ کە لەلایەن (عەینەدین محەممەد شەریف) سەرپەرشتیدەکرێت و سێ کرێکاری هەیە. بە گشتی نۆ فەرمانبەر لە هۆبەکەدا خزمەتدەکەن، کە بریتین لە (بەڕێوەبەر، دوو سەرپەرشتیار، پێنج کرێکار و شۆفێرێک)، لە کاتی کردنەوەی هۆبەکە هەتا ئێستا (ئەنوەر مستەفا محەممەد) بەڕێوەبەریەتی.
سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کشتوکاڵی هەڵەبجە و وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠٨، یەکەم بەڕێوەبەری فەرمانگەکە (د. سەلمان نادر عەبدولڕەحمان) بووە، هەتا ساڵی ٢٠١٠ بەردەوامبووە، پاشان (د. حەکیم جەمیل عەلی) وەک بەڕێوەبەر دەستبەکاردەبێت و تائێستاش بەردەوامە. هەشت فەرمانبەری میلاک و یەک فەرمانبەری خۆبەخشیان هەیە. لە بینایەکی حکومیدا دەوامدەکەن، کە موڵکی فەرمانگەیە و لە بەرد و چیمەنتۆ و لەسەر ڕووبەری زەوی(٢٥٠م٢) و ڕووبەری بینای فەرمانگە(٢٠٠م٢) دروستکراوە، کەوتووەتە گەڕەکی (هارە گلان) لە شارۆچکەی بیارە، ئیشوکاری فەرمانگەکە بریتییە لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریی کشتوکاڵی و ئاژەڵی بە جوتیارانی سنوری شارۆچکەی بیارە و دەوروبەری.
فەرمانگەیەکی حکومییە. سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی سامانی ئاژەڵ و ڤێترنەریی پارێزگاری هەڵەبجەیە. ساڵی ٢٠٠٠ کراوەتەوە. دکتۆر (عەلی عەبدولقادر عەبدوڵا) یەکەم بەڕێوەبەری هۆبەکە بووە و هەتا ئێستادا بەردەوامە. لەسەر ڕووبەری بینای (٢٧٤م) و زەوی (٣٠٠٠م) دروستکراوە. یەک نهۆمە. لە پێنج ژوور پێکهاتووه، کە یەکێکیان تەرخانکراوە بۆ دەرمانخانە. بیناکە موڵکی هۆبە خۆیەتی. لەئێستادا ١٦ فەرمانبەری هەیە.
سەر بە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوە. لە یەک بەش پێکهاتووە. ساڵی ٢٠١٠ لەسەر ڕووبەری (٥٣٢م٢) نزیک بە نەمامگەی سیروان دروستکراوە، کە موڵکی بەڕێوەبەرایەتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەیە. لە سەرەتاوە هەتا ئێستا (د. ناجیح محەممەد ئەحمەد) پزیشکی ڤێترنەری بەڕێوەبەریەتی. نۆ فەرمانبەری میلاکی هەیە.
دامەزراوەیەکی حکومییە. سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەیە. کەوتووەتە دەروازەی مەرزی تەوێڵە. ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە. (شەیما حەسەن حسێن) یەکەم لێپرسراوی بووە و لە ئێستادا (کەیوان مەنوچەر فەتاح) لێپرسراویەتی. چوار فەرمانبەری میلاکی هەیە، لەگەڵ سێ فەرمانگەی تردا لە بینایەکی دوو نهۆمیدان، کە حکومەت ساڵی ٢٠١٣ لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م٢) دروستکراوە. پشکنین بۆ ئەو بەروبوومانە دەکات، کە لەمەرزی تەوێڵەوە هاوردەدەکرێن.
دامەزراوەیەکی حکومییە، سەر بە وەزارەتی پلاندانانە و بەڕێوەبەرایەتیی پێوانەسازی و کۆنترۆڵی جۆریی سلێمانییە. ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە. کەوتووەتە مەرزی شارەدێی تەوێڵە. (ئارام عارف محەممەدئەمین) یەکەم بەڕێوەبەری بووە و دواتر (پەیمان عەبدوڵڵا فەرەج) و تائێستا بەردەوامە. حەوت فەرمانبەری هەیە. بیناکەی ساڵی٢٠١٣ بە دوو نهۆم لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م) دروستکراوه و چەند فەرمانگەیەکی تریش لە ناو بیناکەدان. نمونە لەو بارانە وەردەگرن، کە دێنە ناوەوە و ئاڕاستەی کۆمپانیای ڕەزگەی دەکەن.