بەرگی شەشەم
کەسەکان بەپێی پۆست
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی کەسایەتییە دیارەکان و بەڕێوەبەران کە ڕۆڵی کاریگەریان هەبووە لە بەڕێوەبردن و پێشخستنی شاری هەڵەبجەدا.
بەرگی شەشەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ناساندنی کەسایەتییە دیارەکان و بەڕێوەبەران کە ڕۆڵی کاریگەریان هەبووە لە بەڕێوەبردن و پێشخستنی شاری هەڵەبجەدا.
ساڵی ١٩٩١ لەلايەن خەڵکى هەڵەبجەوە هەڵبژێرراون. ئامانج لە دروستکردنى بۆ سەرپەرشتيکردنى پرۆسەى ئاوەدانکردنەوەى شارى هەڵەبجە بووە. لە ١٢ ئەندام و دوو يەدەیەک پێکهاتووە. ڕیزبەندیی ئەندامەکان بەپێی دەنگ: (ئازاد فەرەيدون، عوسمان فەرەج، ڕەفعەت تۆفيق، باقى، حەمەتاهير عەلی، مامۆستا تۆفیق حاجی ڕەشید، ئيسماعيل حاجى ئەحمەد مەلا خوڵامى، عەبدولحەميد سەيد نەجيب، شاهۆ حاجى حەسەن، مستەفا بارام، ناجى شێخ عيزەدين، خەسرەو عەبدوڵا و جاسم حەسەن). لە مانگى شوباتى ١٩٩٢ ئەنجومەنەکە دەستبەکاربووە و بە هەماهەنگى لەگەڵ ستافى بەرەى کوردستانیدا کاریکردووە، هەتا دانانى يەکەمين قايمقامى هەڵەبجە لەلايەن حکومەتى هەرێم بەردەوامبووە. لە گرنگترين ئەو پڕۆژانەى، کە ئەنجومەنەکە کردوونی: (دروستکردنى قوتابخانەى مەرزەبۆتۆ و سانەوى کچان، سەرلەنوێ ڕاکێشانەوەى هێڵى تەلەفۆن لە سلێمانييەوە بۆ هەڵەبجە، ڕاکێشانى هێڵى کارەبا لە دەربەنديخانەوە بۆ هەڵەبجە، دابينکردنى چيمەنتۆ بۆ هاوڵاتيانى شارى هەڵەبجە بەمەبەستى بونیادنانەوە ياخود نۆژەننکردنەوەى خانووەکانیان، بانگهێشتکردنى ڕێکخراوە بيانى و ناوخۆيى و خێرخوازان بە مەبەستى بەشداريکردن لە پڕۆسەى سەرلەنوێ ئاوەدانکردنەوەى ژێرخانى شارى هەڵەبجە).
لیژنەیەکە تایبەت بە کاروباری تەوێڵەییەکانە. سەرپەرشتی سندوقی دارایی و یارمەتى قوتابیانی هەژار و نەخۆش و تێچووی پرسەکان و... هتديان داوە. لە شارەکانی سلێمانی، هەڵەبجەی شەهید، قەزای شارەزوور. ١- لیژنەی سلێمانی: لە هەریەکە لە (سەید عەبدولڕەحمانی سەید تەها، سەید ڕەشادی حاجی سەید محەممەد، مامۆستا محێدینی حاجی سەلیم، مامۆستا نەزیف باباحاجی، مامۆستا عەبدولواحید وەستا محەممەد، باقی حاجی حەسەن، حاجی ئەڵڵاکەرەم حاجی تۆفیق، مامۆستا محەممەد حاجی نادر، مامۆستا فەرید ئەحمەد موعین، عوسمان سۆفی حەمەکەریم) پێکهاتووە. هەریەک لە (جەمال محەممەد حاجی سەلیم، تۆفیق سەید شەریف) هاوکار و (د. تاهير هەورامی)یش وەک ئەندامی فەخری ئەنجومەن کاریانکردووە. ٢- لیژنەی قەزای شارەزوور. لە هەریەکە لە (ئەیوب کوێخا ڕۆستەم کەریم، ئەحمەد حاجی محەممەد، ئیدریس حاجی عەبدوڵا، جەعفەر عەلی، عەلی حەمەعەزیز حەسەن)پێکهاتووە، دواتريش ئەم کەسانە بوونەتە ئەندام (مامۆستا فیروز بابا، زوهێر ئەحمەد شەمسەدین، ئازاد مەلا عەبدولڕەحمان، حەمەشەریف حەمەحسێن، سابیر وەهاب) کاریان بۆ کردووە و بەردەوامبوون و لە ئێستادا (ماجد محەممەد حەمەساڵح) سەرپەرشتیدەکات. ٣- لیژنەی هەڵەبجەی شەهید: لە هەریەکە لە (فەخرەدین حاجی سەلیم، جەمال ئەبوبکر عوسمان، فەریح ئیسماعیل حسێن، موحسن مەلا عەبدولباقی، فاروق محەممەد حاجی حەماییز، تۆفیق حاجی خواکەرەم، جەزا عەلی باقی) پێکهاتووە و (حەمەساڵح مەلا ئەحمەد، فازل حاجی عابد)يش هاوکاریانبوون.
ئەنجومەنی شارەدێی تەوێڵەیە. لە جەنگی جیهانیی یەکەمەوە، تا کۆتایی دەسەڵاتی پاشایەتی لە عێراق بۆ کاروبارەکانی پەیوەند بە تەوێڵە هەبووە و بە ناڕاستەوخۆ ڕۆڵیان لە بڕیاراندا بینیوە و ڕاوێژیان پێکراوە. هەندێک لە ئەندامانی: (سان ئەحمەد، میرزا ئەولقادر، ئەحمەدی ئیسحاق، حاجی نادر حەمەعەزیز، حاجی حەسەن ئەڵاکەرەم، ئەوڕەحیم مەحموود، وەستا عەبدوڵای عەبدولڕەحیم دارتاش، عەلی عەبدولڕەحیم، حاجی فەرەج حەمەحسێن، حاجی ئۆلوەهاب غەفور، مارف قادر، حاجی محەممەد ئۆلمەجید، وەستا حەمەڕەحیم حەمەعەزیز، غەفور خەسرەو، خواجە ئەحمەدی هۆمەری مەولود، وەستا جافری دەلاک، حامد خەسرەو، سادق مستەفا، حەمەئەمین قادر، وەستا قادری ئەحمەد، حەسەن حەمەحسێن، حاجی ئاییزەی حەبیب، عەبدوڵای ئەحمەد، حەمەسەعید قادر، حاجی ئیسماعیلی بەکرە، حاجی عەبولەی هۆمەر، حەمەباقی غەفور، حەمەدە غەفور، محەممەد ڕۆستەم، حاجی تۆفیق نادر، حاجی ئەوڕەحمانی موڵکی...).
یەکەمین ئەنەجومەنی هەڵبژێردراوە، لە چوارچێوەی هەڵبژاردنی شارەوانییەکان لە هەرێمی کوردستان ساڵی ٢٠٠٠ دا، لە شارەوانیی شارەدێی تەوێڵەدا، هەریەک له: (دڵسۆز محەممەد سان ئەحمەد "سەرۆک"، بورهان عەلی عەبدوڵا، کەریم محەممەد کەریم، ڕۆستەم مستەفا فەرەج، نیهاد عوسمان حەمەکەریم) هەڵبژێرراون.
ساڵی ٢٠٠٠ پێکهێنراوە و وەک خولی یەکەمی ئەنجومەنەکە تا ساڵی ٢٠٢٢ لە کاردا بوون، پاشان لە ژێر ڕۆشنایی پەیڕەوی ژمارە ٢ی ساڵی ٢٠١٩ ی تایبەت بە پێکهێنانی ئەنجومەنی شارەوانییەکان و نوسراوى ڕەزامەندیی ئەنجومەنی وەزیران بە ژمارە ١٦٤٢٨ لە ڕێکەوتی ٢٢ى ١٢ى ٢٠٢١ فەرمانی کارگێڕیی پارێزگای هەڵەبجە ژمارە ١٠ى ٢٥١ لە ڕێکەوتی ٢٧ى ١ى ٢٠٢٢، فەرمانی دەستبەکاربوونی بۆ خولی دووەمی ئەنجومەنی شارەوانیی هەڵەبجە دەرکردووە. ئەم ئەنجومەنە لە ١٣ ئەندام پێکدێت، (کۆێستان ئەکرەم فەرەج) سەرۆکی ئەنجومەنەکەیە و هەموو ڕۆژانی چوارشەممەیەک کۆبوونەوەى خۆیان لە بەشی ئامێرەکانی سەرۆکایەتیی شارەوانی ئەنجامدەدەن بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پرسە گشتییەکان. ئەنجومەنەکە لە ١٣ى ٢ى ٢٠٢٢ دەستبەکاربووە، لە ١٦ى ٢ى ٢٠٢٢ یەکەم دانیشتنی خۆی ئەنجامداوە، لە کاتی دەست بەکاربوونی تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢، (چل) دانیشتنی ئەنجامداوە.
لە دوای ڕاپەرین و گەڕانەوەی هاوڵاتیانی بیارە لە ساڵی ١٩٩١دا، وەک ئەنجومەنێک بە مەبەستی خزمەتگوزاری و دەستپیکردنەوەی ئاوەدانی دامەزراوە. ئەندامەکانی بریتیبوون لە: حەمەعەلی فەتاح، محەممەد ئەمین حەمەوەیس، بورهان مەحموود مستەفا، عەبدوڵا ڕەحیم عەبدوڵا، تاهر حەمەعەزیز، تاهر محێدین سادق. ساڵی ٢٠٢٣ بە فەرمی ناوەکەیان لە ئەنجومەنی بیارەوە بووە بە دەستەی داکۆکیی بیارە. ئەندامەکانی: عەبدوڵا ڕەحیم عەبدوڵا، محەممەد ئەمین حەمەوەیس، تەحسین مەجید عیزەت، ستار محەممەد، تۆفیق قادر.
ئەنجومەنێکی کۆمەڵایەتیی تایبەتە بە عەشیرەتی ئیمامی. پێشتر کاروباری عەشیرەتەکە لەلایەن (حاجی عەبدولکەریمی لاورانی)یەوە سەرپەرشتیکراوە، لەپاش کۆچیدوایی لە ساڵی ١٩٩١دا، کاروباری عەشیرەتی ئیمامی کەوتووەتە دەست چەند ڕیشسپی و پیاوماقوڵێکەوە. تا ساڵی ٢٠٢١ ئەنجومەنێک دامەزراوه، کە ئەندامەکانی بریتیبوون لە: (مامۆستا مەلا حەمەئەمین حەمەعەلی، سەیفور ڕەئوف، موحسینی حاجی ڕەزا و حاجی ئیقباڵ، مامۆستا عەلی سەعید، یەحیا عیزەت).
ئەنجومەنی کۆمەڵایەتی و ڕاوێژکاریی عەشیرەتی ئێناخییە. ساڵی ٢٠٠٠ لەلایەنە بنەماڵەکانی عەشیرەتی ئێناخی لە شاری هەڵەبجەوە، بە ئامانجی بەڕێوبردنی کاروباری خزمان و سەرپەرشتی سندوقی عەشرەت و ئاشتەوایی ناو بنەماڵەکانی عەشیرەت و پاراستی مێژووی عەشیرەتی ئێناخی دامەزراوە. بەپێی بارودۆخ و کات و شوێن ئەندامەکانیان زیاد و کەم دەکات، کە هەرئەندامێکیان نوێنەری بنەماڵەیەکه. ئەندامانی دەستەی دامەرزینەر پێکدێن له: (ڕۆستەم فەرەج کاکەخان، ئەسکەندەر محەممەد هەواس، نەجیم نامدار بارام، حاجی غەفور مەحموود ئاغا، سەید کەیهان جەعفەر محەممەد، مامۆستا مەلا فاتیح مەلا ساڵح، سەید ڕەحیم بارام سۆفی، مامۆستا ئەمیر عەبدولعەزیز، مەنوچەر عێلبەگی، ئەمین عەبدلڕەحمان قادر).
ئەنجومەنێکی کۆمەڵایەتیی تایبەتە بە عەشیرەتی کۆکۆی. ساڵی ١٩٩٤ له شاری هەڵەبجە لەلایەن چەند ڕیشسپی و پیاوماقوڵێکەوە، بە ئامانجی ئاشتەوای دامەزراوە. ئەندامانی دامەرزێنەر: (ئەحمەد محەممەد نادر، مستەفا عەبدولکەریم عارف، ڕەئوف حاجی فەرەج، فایەق ئەحمەد حەمەئەمین، حامید محەممەد خەسرەو، عەبدولڕەحمان ئەمین، عەلی عەبدولقادر، جەمیل مستەفا نادر، مەنوچەر محەممەد فەقێ، تاهیر ڕەشید عەبدلڕەحیم) بوون. بۆ جاری دووەم لە ساڵی ٢٠٠٢، ئەنجومەنێکی تر دامەرزاوە و تا ئێستا بەردەوامە. ئەندامانی ئەنجومەن: (مامۆستا تۆفیق مستەفا حەمەڕەحیم، ئەبوبەکر فەرەج نادر، مامۆستا جوتیار مستەفا عەبدولکەریم، حەسەن محەممەد عینایەت، مامۆستا بەرزان عەبدوڵا حەمەمیرزا، خالید حەمەشەریف، عومەر شەریف عەلی وەیس، مامۆستا فاروق غەفور حسێن. مامۆستا موختار ئەحمەد ڕەشید، مامۆستا فارس جەمیل ئەحمەد، جەبار عەلی محەممەد، مامۆستا بەشیر عەبدولکەریم وەلید نادر، ڕزگار ڕەسوڵ عەبدوڵا، سەلاح ڕەشید عیسا)ن.
ئەنجومەنێکی هەڵبژێرراوی شارەدێی تەوێڵەیە. ساڵی ١٩٧٣ تا نسکۆی شۆڕش لەم کەسانە هەڵبژێرراوە و کاريانکردووە: (عابد عەبدولقادر غەفور: سەرۆکی ئەنجومەن و کوێخای تەوێڵە، هادی محەمنەد سان ئەحمەد "هادی ڕەیس"، عەزیز کەریم حەمەسەعید "مامۆ ئازە"، محەممەد بەهادین مەلا ساحب: یەدەک). لەدوای نسکۆی شۆڕشیش، تا ساڵی ١٩٨١ ئەم کەسانە لە ئەنجومەنەکەدا ڕۆڵیانگێڕاوە: (محەممەدی سان ئەحمەد، مامۆستا مەحێدینی حاجی سەلیم، مامۆستا حسێن محەممەد غەفور، مامۆستا ئیسماعی حەمەیوسف، مامۆستا مەلا جەمیل، حاجی محەەدی حاجیلە، حاجی محەممەد فەتحوڵڵا، حاجی حەمەئەمین حەمەڕەشید، دارا بەگ).