بەرگی یەکەم
شوێنی سروشتی
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
لەم بەرگەدا باس لە جوانییە سروشتییەکانی هەڵەبجە دەکرێت، لەوانە شاخەکان، دەشتاکان و سەیرانگاکان کە سیمایەکی ناوازەیان بە ناوچەکە بەخشیوە.
بەرگی یەکەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
لەم بەرگەدا باس لە جوانییە سروشتییەکانی هەڵەبجە دەکرێت، لەوانە شاخەکان، دەشتاکان و سەیرانگاکان کە سیمایەکی ناوازەیان بە ناوچەکە بەخشیوە.
کەوتووەتە دەشتی سازان و لە بەشی کۆتایی دەشتەکەیە. دەڕوانێت بەسەر ڕوباری سیروان و چەمی ئاوەمار. هۆکاری ناوهێنانەکەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، کە قولەیەکی بەرزی هەیە، ئەگەر سەیری چەمی سیروان کرابێت لەسەریەوە، سەر گێژی خواردووە.
کەوتووەتە نێوان کەورگی (ئەیاڵە مەڕ و تەپی ترجان)ەوە. لە گوندی (دەرەتوێ) هەڵکەوتووە. شوێنەکە لمی سوری تێدایە، کە بەهۆی ڕاماڵینی بارانەوە لەوێدا دروستبووە. ئەم شوێنە زیاتر وەک ناونیشانێکی ناوچەکە بەکاردێت.
کەوتووەتە سنوری گوندی (چنارەوە). (١٣٦٦م) لەنزیک (چیای باڵامبۆ) هەڵکەوتووە. بەشی کۆتایی چەمی دۆڵی (دڵی)، کە لەچاوگی باوەکۆچەکەوە دەستپێدەکات، پێکدەهێنێت. ڕێگەی گوندەکانی (چنار و مۆردین و گردەناوێ و دەوەرە) لێرەوە جیادەبێتەوە. ناوەکەی بۆ بوونی خاکێک دەگەڕێتەوە، کە وەک (گەچ) وایە. دانیشتوانی ناوچەکە بۆ کاروباری سواغدانی ناوماڵ و سەربان و دروستکردنی خانو و دیوار بەکاریانهێناوە. لە ڕووی ئاوهەواوە، زستانان بەفرێکی زۆری تێدا کۆدەبێتەوە، تا سەرەتای بەهار دەمێنێتەوە. هەندێک جار بەهۆی زۆریی بەفربارینەوە لەم ملەیەدا، ڕێگەی هاتوچۆی گوندەکان ئەستەم دەبێت. بە هاوینیشدا شنەبایەکی فێنکی هەیە. لەسەر ئەم ملەیە، دیمەنێکی جوان لە دۆڵ و شیوی ناوچەکە دەبینرێت. هەروەها زۆر بە ئاسانی گوندەکانی ئەوبەری سیروان لە دیوی خۆرهەڵاتی کوردستان و ڕێگاکـانی هـاتوچۆیـان، بەرچـاوی بینەر دەکەون.
کەوتووەتە ناوچەی نەورۆڵیی خۆرئاوای شاری هەڵەبجە، لە نێوان هەردوو گوندی (پریسی سەروو) و (هانەسوورە). لەسەر لوتکەی بەرزاییەکە گۆڕی چەندین کەسایەتیی ناوداری ناوچەی نەورۆڵی لێیە و خەڵکی ناوچەکە لایانوابووە پاش مەرگیش، پێویستە شوێنیان بڵند بێت. لەوانە: عەبدوڵا محەممەد خواکەرەم نەورۆڵێ (سەرۆکی نەورۆڵی)، سەید عەبدولڕەحیم هانەسوره و کاک ئەحمەد پریسی (مەجزووب).
کەوتووەتە چیای خۆرەتاوی (کەوتێ) لە گریانە. بەرز و ڕکە. مرۆڤ ناتوانێت گوزەری پێدا بکات. خاکەکەی ڕەنگی شینە و گیای (شمڵی)یشی تێدایە. بۆیە بەو ناوە ناونراوە.
کەوتووەتە خۆرهەڵاتی گوندی (خەرپانی) و تەنیشت بەرزایی (ڕێزەخاڵ). زیاتر وەک هاوینەهەوارێک بەکارهاتووە و ژمارەیەک باخ و کانی و ئاوی سازگاری تێدایە. شوێنی حەوانەوە و پشوودانی (شێخ عەبدوڵای خەرپانی) بووە. دەوڵەمەندە بە ئاوی ژێرزەوی و خاکێکی بەپیتی هەیە. لە لێژایی و قەدپاڵیدا گۆڕستانی شێخەکانی خەرپانی لێیە.