بەرگی پێنجەم
کتێب، بەڵگەنامە و بڵاوکراوەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
کۆکراوەی کتێب، دەستنووس و بەڵگەنامە گرنگەکان کە مێژوو و ڕۆشنبیری هەڵەبجە و ناوچەکە بە دۆکیۆمێنت دەکەن.
بەرگی پێنجەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
کۆکراوەی کتێب، دەستنووس و بەڵگەنامە گرنگەکان کە مێژوو و ڕۆشنبیری هەڵەبجە و ناوچەکە بە دۆکیۆمێنت دەکەن.
ئامادەکردن: پ. د. مايکڵ. جەى کيلى چاپى يەکەم، چاپخانەى چوارچرا، لە بڵاوکراوەکانى دەزگاى چاپ و پەخشى جەمال عيرفان، سلێمانى، ٢٠١٢. بابەتى پەيونديدار: فەسڵى سێيەم: بۆردومانى کيميايى هەڵەبجە، کاريگەريیە درێژخايەنەکانى بۆردومانى هەڵەبجە لەسەر دەربازبووان، کاريگەريیە خراپەکان لەسەر هەناسەدان، شێرپەنجە، کەموکووڕیى زگماکى، کێشەى کۆئەندامى دەماريى و سايکۆلۆژى، گيروگرفتى چاو و پێست، نەزۆکى، لەبارچوونى کۆرپەلە بە نائەنقەست، لەدايکبوونى کۆرپەلەى مردوو، کەمئەندامى. تاریخ پزشکی دفاع مقدس روایتی دیگر ئامادەکار: سید عباس فروتن ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ اول، تهران، ۱۳۹۹. لایەنی بڵاوکەرەوە: انتشارات سوره مهر. ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: کتێبەکە یادداشت و بیرەوەریی نوسەرە، کە یەکێک بووە لە پزیشکەکانی ئێران، کە لە بەرەکانی جەنگدا بووە. یەکێک لەو ناوچانەی جەنگ، کە باسیانلێوەدەکات، هێرشی ئێران بۆ شاری هەڵەبجە لە ئازاری ١٩٨٨ و دواتر کیمیابارانکردنی شارەکەیە، بە وردی باسی لەهەندێک بابەتی تایبەت بە هەڵەبجە و بریندارانی چەکی کیمیایی کردووە، وەک: ئەو گازە کوشندانەی، کە لە هەڵەبجەدا بەکارهاتوون، ئەو کەسایەتی و لیژنە پزیشکییە ئێرانی و بیانییانەی، کە سەردانی هەڵەبجەیان کردووە. چۆنیەتیی دامەزراندنی بنکە تەندروستییە گەڕۆکەکان لە ناوچەکە و شێواز و کاریگەریی فریاگوزارییە سەرەتاییەکانی بواری پزیشکیی سەربازی لە شاری هەڵەبجەدا. تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق ئامادەکار: حسین علایی ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ دوم، تهران، ١٤٠١ ژمارەی بەرگ: جلد دوم. لایەنی بڵاوکەرەوە: انتشارات مرزوبوم. ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ئەم کتێبە بیرەوەری حسەین عەلاییە. کە فەرماندەی هێزی دەریایی ئێران بووە. بەشێک لە ناوەڕۆکەکەی تایبەتە بە هێرشی هێزەکانی ئێران لە ئازاری ١٩٨٨ بۆ شاری هەڵەبجە. سەرباری دانانی چەند وێنەیەکی شەهیدانی هەڵەبجە، باسیشی لە گرتنی شار، کیمیابارانکردنی شار و شەهید و برینداربوون و ئاوارەبوونی دانیشتووانی هەڵەبجە کردووە.
نووسین: محەممەد ئەمین زەکی چاپ: یەکەم. چاپخانە: النجاح. بەغدا. ١٩٣٩ ناوەڕۆکی پەیوەندار: قەومە قەدیمەکانی ناوچەکە، خانەدانی بەبە، دوای بابان، عەشائیری وڵاتی بابان، جاف، جێگەیان، ئەوساف و عاداتیان، مێژوویان، هەورامی، تەریقەی قادری و نەقشبەندی، تاهیر بەگ، مەولەوی، عەبدوڵڵا حەسەن، حەمەپاشا، مەحمود پاشا، وەلی دێوانە. تاریخ شفاهی دفاع مقدس به روایت محمدرضا عیدی عطارزاده فرمانده لشکر مهندسی رزمی ٤٢ قدر ئامادەکار: محمدرضا عیدی عطارزاده ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ بلاغ، چاپ اول، تهران، ١٤٠٣ لایەنی بڵاوکەرەوە: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس. ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ئەم کتێبە بیرەوەری محمدڕەزا عیدی عەتارزادەیە و بەشێوەی چاوپێکەوتن و مێژووی زارەکی تۆمارکراوە. عەتارزادە فەرماندەی لەشکری ٤٢ی قەدری ئەندزایارانی جەنگی بووە. بەشێک لە بیرەوەرییەکەی تایبەتە بە هێرشی هێزەکانی ئێران لە ئازاری ١٩٨٨ بۆ شاری هەڵەبجە، جوگرافیای سەربازیی هەڵەبجە، گرتنی شار، کیمیابارانکردنی شار و شەهید و برینداربوون و ئاوارەبوونی دانیشتوانی هەڵەبجە. تاریخ شفاهی دفاع مقدس به روایت محمد نبی رودکی فرمانده لشکر ۱۹ فجر. ئامادەکار: محمد نبی رودکی ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ اول، تهران، ١٤٠٢. لایەنی بڵاوکەرەوە: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ئەم کتێبە بیرەوەریی محەمەد نەبی رودەکییە و بەشێوەی چاوپێکەوتن و مێژووی زارەکی تۆمارکراوە. رودەکی فەرماندەی لەشکری ١٩ی فەجر بووە. بەشێک لە بیرەوەرییەکەی تایبەتە بە هێرشی هێزەکانی ئێران لە ئازاری ١٩٨٨ بۆ شاری هەڵەبجە، جوگرافیای سەربازیی هەڵەبجە، گرتنی شار، کیمیابارانکردنی شار و شەهید و برینداربوون و ئاوارەبوونی دانیشتووانی هەڵەبجە.
دانانی: قازی عبداللە شیدا- مردوخی. مقدمە و پاورقی و نسخەخوانی و امادە برای چاپ: احمد نزیری، ناشر: پرتویان. چاپ اول، سنندج، ١٣٨٣ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: (تاریخ سیاسی ١٠٠٠ سالە هورامان) جغرافیای هورامان، دین و عقاید، زبان یا گویش هورامی، خودکفایی، ادارەی هورامان بە وسیلە شورا، تعلیم و تربیت، بازیها، بهداشت و تاریخ سیاسی هورامان، در حاشیە اثارباستانی هورامان، محصول باغات، در زکر نودو نۆ پیرە هورامان، در زکر پیر پیران و سردفتر پیران، در زکر سلاطین هورامان، حکومت بهمن، باریە بیگ، جیاشا، سلیمان بیگ، بهرام میرزا، عباسقلی، حکومت فتحلی سلطان بر هورامان تخت و لهۆن، کشتن حیدر سلتان، در زکر امانااللە بیگ وکیل رزا قلیخان، غلام شاخان، فرهاد میرزا، جنگ فرهاد میرزا و شبیخون هورامی، امدن علی اکبرخان شرف الملک بە سلیمانیە، حکومت طهماسپ میرزا بر کردستان، قتل رستم سلطان لهونی، احوال هورامن و مریوان بعد از قتل ناصردین شاه، احوال بیگزادهای هورامی، عزل شدن شهزادە ابوالفتح میرزا سالارالدولە. * ئەم کتێبە لە لایەن سەریاس محەممەد (شەپۆل هەورامی) کراوە بە کوردی.
ئامادەکردن: رضا صادقى چاپ اول، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد وتحقیقات دفاع مقدس، تهران، ١٣٩٨شمسى. ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: اقدامات سپاه کردستان در عمليات والفجر١٠، کمک ايران بە اورگان کرد عراقى، تأثير بمباران شيميايى حلبچە بر نگاه کردها بە نظام. تاریخ شفاهی دفاع مقدس به روایت سید مسعود خاتمی طبیب زندان دولاتو ئامادەکار: سید مسعود خاتمی ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ اول، تهران، ۱۳۹۹. لایەنی بڵاوکەرەوە: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: بیرەوەریی سەید مەحمود خاتەمییە و بەشێوەی چاوپێکەوتن و مێژووی زارەکی تۆمارکراوە. خاتەمی پزیشک بووە. بەشێک لە بیرەوەرییەکەی باس لە مێژووی فریاگوزاریی سەرەتایی پزیشکی دەکات لە هێرشی ئێران بۆ شاری هەڵەبجە و دواتریش کیمیابارانکردنی شارەکە لە ئازاری ١٩٨٨دا، بە وردی باسی هەڵەبجە و بریندارانی چەکی کیمیایی کردووە، وەک: ئەو گازە کوشندانەی، کە لە هەڵەبجەدا بەکارهاتوون، ئەو کەسایەتی و لیژنە پزیشکییە ئێرانی و بیانییانەی، کە سەردانی هەڵەبجەیان کردووە. چۆنیەتیی دامەزراندنی بنکە تەندروستییە گەڕۆکەکان لە ناوچەکەدا و شێواز و کاریگەریی فریاگوزارییە سەرەتاییەکانی بواری پزیشکیی سەربازی لەشاری هەڵەبجەدا. تاریخ شفاهی دفاع مقدس به روایت علی اسحاقی جنگ الکترونیک ئامادەکار: یداللە ایزدی ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ اول، تهران، ١٣٩٧. لایەنی بڵاوکەرەوە: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ئەم کتێبە بیرەوەریی عەلی ئیسحاقییە و بەشێوەی چاوپێکەوتن و مێژووی زارەکی تۆمارکراوە. باس لەو ڕووداوانە دەکات، کە خودی ئیسحاقی بەشداربووە تیایاندا. بەشێک لە بیرەوەرییەکەی تایبەتە بە هێرشی هێزەکانی ئێران لە ئازاری ١٩٨٨ بۆ شاری هەڵەبجە، پاشان جوگرافیای سەربازیی هەڵەبجە، گرتنی شار، کیمیابارانکردنی شار و شەهید و برینداربوون و ئاوارەبوونی دانیشتووانی هەڵەبجەی خستووەتەڕوو.
تاریخ هورامان (کتێب) براساس گزارش تاریخ هورامان ملا عبداللە هورامی (شیدا) کۆکردنەوە: مضفر بهمن سلگانی هورامی مقدمە تصحصح و تعلیقات، دکتر نادر کریمیان سردشتی، نشر احسان، چاپخانە، مهارت، چاپ اول، تهران، ١٣٨٦ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ملا عبداللە قازی هورامی، تاریح اورامان ملا، نسخەی عکسی، نمونە ازمتن نوسخی اصلی، مزفر خان بهمن سلتانی، اسناد و مدارک و منابع هورامان شناسی، دەر دورە، پیش از اسلام، اسلام تا دورەی افشار، افشار تا قاجار ، پهلوی تا ١٣٨٣، شناخت اجمالی هورامان، واژە هورامان، جغرافیای هورامان، دیار هورامان و اداب و روش انان، گوایف هورامان، نودونە پیر هورامان، سلگین هورامان از صدر اسلام تا صفوی، تاریخ هورامان دورە صفوی ٩٠٧-١١٤٨، هورامان دەر دورە افشاریە و زندیە ١١٤٨-١٢١٠، تاریخ هورامان دەر ١١٩٣-١٢٦٤، توجە مولاناخالد..، تارخ هورامان در دورە ناسری ١٢٦٣-١٣١٣، اوزاع هورامان لهۆن، هورامان تا اواخر قاجار، هورامان در دورە پهلوی، اعزام نیر و بە هورامان، درگیریها، پیران بیارە و تویلە، شێخ عثمان نقشبندی، شێخ محمەد بهاالدین، شێخ عبدالرحمن، شێخ عمر، حاج شێخ احمد، شێخ نجمالدین، شێخ علاءالدین، شێخ حسام الدین، شێخ محمد عثمان سراج الدین دوم، رودخانە سیروان، هورامان تخت، مولوی کرد، بیسارانی، ملا خدر ڕودباری، شیدا ملا عبداللە، صیدی هورامی، قادری، شهرزور، پیرشهریار، پیر خدر شاهو، صادرات هورامان، کاکایی، اردڵان، هەلوخان، زلم، تویلە، خرماڵ –گل عنبر، جاف، شیوخ سرگت، خان احمد خان دوم، مولاناخالد شهرزوری، نقشبندی، جاد ملا نزیر تویلەیی، محمەد پاشا جاف، ملا حامد بیساران، ایلانپە، هانەقوڵ، حاجی ماموسا ملا احمد، رستم سلگان، جعفر سلگان، بانیشار، سورین، محمود خان دزلی، قبالهای هورامان، پیشگفتار مترجم فیرزو حسن، پژوهش اسناد هورامان، جزیات یکی از اسناد هورامان، اسناد تاریخی دورەی حسام سلطنە در کردستان و هورامان، نقد و بررسی و بازخوانی قبالەهای هورامان، شهرهای و رستاهای هورامان، هورامان لهون در کردستان عراق، احکام فرامین و اسناد تاریخ هورامان، اسناد تصویری و نقشەهای حوزە هورامان و شجرنامەهای سلاطین و مشایخ هورامان، پیران هورامان، خاندان قضات هورامی و سلسلە والیان اردلانی.
توێژینەوەیەکی مێژووی دۆکیۆمێنتارییە ئامادەکردن و لێکۆڵینەوە: یوسف زاهیر هەورامی چاپی یەکەم، کتێبخانەی هەژارموکریانی، هەڵەبجە، ٢٠٢٤ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: کورتەیەک دەربارەی هەڵکەوتەی جوگرافی و مێژووی شاری هەڵەبجە، تاوانی مانگی ڕەمەزان، خورماڵ لانکەی بێتاوانیی مێژووی کوردایەتی، بڕیارنامەی ٥٩٨ لە هەڵەبجە، شەهیدان و بەرکەوتوان، چەند وێنەیەکی تراژیدی نوێی تاوانی کیمیابارانی هەڵەبجە.
نوسین: حسێن عثمان نێرگزەجاڕی ناوی چاپخانەی ؟، شوێنی چاپ: کوردستان، سلێمانی، لە بڵاوکراوەکانی ڕێکخراوی A. S. K، ١٩٩٩ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: هەندێک گازی ژەهرین، جەنگی کیمیایی، عێراق و چەکی کیمیایی، تاوانی هەڵەبجە.
نوسین: کەریم بەگی فەتاح بەگی جاف لێکۆڵینەوەی: دکتۆر حەسەن جاف چاپی یەکەم، چاپخانەی ؟، شوێنی چاپ: ؟، ساڵی ١٩٩٥ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی جاف، ھۆزی جاف لە مێژوودا.
نوسین: عبدالرقیب یوسف چاپخانەی کۆمپانیای سازیار، سلێمانی، چاپی یەکەم، ٢٠٢٢ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: باس لە ژیانی عوسمان پاشای جاف و گەورەیی و جوانیی کۆشکەکە دەکات لەسەردەمی ژیانی خۆیدا لە ساڵی ١٩٧٩ و ئەو کەسانەی، کە سەردانی تەلارەکەیان کردووە، هەروەها باس لە دروستکردن و بونیادنانی کۆشکەکە دەکات لە ڕووی نەخشە، بەشەکانی، نهۆمەکانی، پێکهاتەی تاق و هەیوان و گومەز و ئاوێنەبەندی و ئەو مادە و کەرەستانەی لە بینا و دەرگا و پەنجەرەکانی کۆشکدا بەکارهاتوون.
نوسین: ئیراد مەنوچەر سان ئەحمەد چاپی یەکەم، چاپخانەی بینایی، سلێمانی، ٢٠٢٢ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: بەشی یەکەم، باگراوندی بەرپرسیاریەتیی کۆمپانیاکان، بەشی دووەم تاوانی جینۆسایدی کورد، بەشی سێیەم تێوەگلانی کۆمپانیاکانی ئەڵمانی، خشتە و ناوی کۆمپانیاکان، بەشی چوارەم سکاڵای دادوەری دژ بە کۆمپانیاکانی چەکی کیمیایی.
نووسین: فهمی مرادی مولودی زمانی نووسين: فارسی انتشارات: ئارۆ ، چاپی یەکەم، چاپخانە: زیوەر، پاوە، ساڵی چاپ: ١٣٩٩ ناوەرۆکی پەیوەندیدار: باسکردنی ژیانی جافرسان و جۆری فەرمانڕەوایی و پەیوەندییەکان و بەرگری لە هەورامان، لە بەرامبەر نەیارانی ناوخۆ و دوژمنانی دەرەوەدا. لەگەڵ سەرکەوتن و شکستەکانیدا. کتێبەکە لەلایەن ڕەئوف مەحمود پوورەوە کراوە بە کوردی و مەڵبەندی ڕۆشنبیری هەورامان ساڵی ٢٠٢٥ چاپ و بڵاوی کردووەتەوە.
نوسین: دارا محەمەد عوسمان هەورامانی چاپی یەکەم، چاپخانە، تەژنە، سلێمانی، ٢٠٢٤، سپاردن، ١٩٢٨، بەڕێوەبەرایەتیی کتێبخانە گشتییەکان. ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: کەسایەتیی جەمیل نەوسودی، خەزێنەی گۆرانییەکانی، داهێنان لە ئاوازدا، دیدار و چاوپێکەوتن، جەمیل نەوسودی و میوزیک، نیشتمانپەروەریی هونەرمەند، ڕاوبۆچوونی ڕۆشنبیران لەسەر جەمیل.
ئامادەکردن: علی صائب دفعە اولی اولەرق، ابو الضیا، قسطنطینیە، ١٣٠٤-بابەتى پەيوەنديدار: موصل ویلایتی-سلیمانیە سنجاغی/ کلعنبر قضاسی
ئامادەکردن: د.أحمد الشرقاوی، محمد عبدالعاطی محمد، یاسر أحمد محمد الطبعة الأولی، دارالبشیر للثقافة والعلوم، ؟، ٢٠١٨ بابەتى پەيوەنديدار: لواء سلیمانیة/ قضاء کلعنبر
ئامادهكردن: محمد باقرنیكخواه بهرامی مركز اسناد وتحقیقات دفاع مقدس، 1391 شمسی. ناوەڕۆکی پهیوهندیدار: فاجعه شيميايى حلبجه (دولهت بعث عليه ملت) جنگ در فراسوی مرز قرارگاه رمضان در جنگ عراق با ایران. (فارسی) ئامادەكار: رضا صادقی ژمارە، شوێن و ساڵی چاپ: چاپ اول، تهران، ١٤٠٣. لایەنی بڵاوكەرەوە: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ئەم كتێبە بەشێوەیەكی گشتی باس لە جەنگی ئێران و عێراق و ڕۆڵی قەرارگای ڕەمەزان لەجەنگ و دروستكردنی پەیوەندی قەرارگاكە لەگەڵ پارتە سیاسی و چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی دەكات. بەشێك لەو چالاكییانە لە سنوری ناوچەی هەڵەبجە بووە، بەتایبەت ئۆپەراسیۆنی وەلفەجری10، كە لەم كتێبەدا بەشێكی بەرچاوی بۆ دابینكراوە. لە درێژەی باسكردنی هێرشی سەر شاری هەڵەبجە، باسکردن لە سنوری جوگرافیای سەربازیی ناوچەكە، مێژووی پلانی هێرشەكە و دواتر گرتنی شاری هەڵەبجە، پەرچەكرداری حكومەتی عێراقی بە كیمیابارانكردنی شاری هەڵەبجە، شەهید و بریندارانی چەكی كیمیایی و ئاوارەبوونی دانیشتووانی شار و دەرەنجام و كاریگەریی جەنگەكە، خراوەتەڕوو.
نوسین: سید صدیق حەمەصاڵح سەرگەتی چاپخانەی پیرەمێرد، چاپی یەکەم، هەڵەبجە، ٢٠١٦ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: باسکردن لە مێژووی چەند کەسایەتییەکی هەورامان و چەند بنەماڵەیەکی ناودار، کە لە ناوچەکەدا ژیاون.
ئامادەکردن: جلال الدین شافعی کورد چاپی یەکەم، انتشارات: ن والقلم، چاپخانەی بەهرام، تاران، ١٣٧٨ بابەتى پەيوەنديدار: شارەزوور، شێخ عوسمان سیراجەدین نەقشبەندی، شێخ محەمەد بەهادین، شێخ عومەر زیـائەدین(فـەوزی)، شێخ عەلادینی نەقشبەندی.
نوسین: ڕێباز حەمەغەریب هەورامانی. چاپی یەکەم، چاپخانەی حەمدی، ٢٠١٧ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: جوگرافیای سروشتی ناوچەی هەورامان، سنور و ڕووبەری ناوچەی هەورامان، بونیاد و پێکهاتەی جیۆلۆجی، دەرامەتە ئاوییەکانی ناوچەی هەورامان، شیکردنەوەی جۆری و تایبەتمەندییەکانی دەرامەتە ئاوییەکان، شیکردنەوەی جوگرافی بۆ بڕی بەکارهێنانی دەرامەتە ئاوییەکان لە ناوچەی هەوراماندا، ڕۆڵی جوگرافیا و جیۆمۆرفۆلۆجیایی ناوچەی هەورامان و کاریگەریی لەسەر چالاکییە مرۆییەکان، شوێنی جوگرافی، پاشماوە دێرینە مێژوویی و ئایینیەکانی ناوچەی هەورامان.
ئامادەکردن: ئاوارە حسەين چاپى يەکەم، چاپخانەى حەمدى، ٢٠١٧ بابەتى پەيوەنديدار: جينۆسايدى کورد لە باشورى کوردستان، شايەتحاڵ و ڕزگاربووانى جينۆسايدى هەڵەبجە، کەيسى جينۆسايدى هەڵەبجە.
ئامادەکردن: ميدڵ ئيست وۆچ چاپخانەى تيشک، سلێمانى، ٢٠٠٤ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: پێشەکى، هێرشى کيميايى ١٦ى مارت بۆ سەر هەڵەبجە، گيراوەکانى بلە و هەڵەبجە.