بەرگی دووەم
سەرچاوە ئاویەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ئەم بەشە تەرخانکراوە بۆ سەرچاوە ئاوییەکان وەک کانیاوەکان، ڕووبارەکان و تاڤگەکان کە ژیان و کشتوکال لە ناوچەکەدا دەبوژێننەوە.
بەرگی دووەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
ئەم بەشە تەرخانکراوە بۆ سەرچاوە ئاوییەکان وەک کانیاوەکان، ڕووبارەکان و تاڤگەکان کە ژیان و کشتوکال لە ناوچەکەدا دەبوژێننەوە.
بە دووریی سێ کیلۆمەتر کەوتووەتە خۆرهەڵاتى گوندى (نێرگسەجاڕ) لە نێوان نێرگسەجاڕ و گوندى قارەمانى. ئاوەکەى بۆ ئاودانى مەڕوماڵات و کشتوکاڵ بەکاردێت، بەهۆى ئەوەى، کە بەردەمى کراوە بە چەند گۆلێکەوە و بەردەمى گۆلەکان بۆ ئاودانى مەڕوماڵات گيراوە، بۆيە ناونراوە گۆل وەن (گۆل بەند)، ئاوەکەى هەميشەييە و موڵکى گشتيیە.
کانيیەکى هەميشەييه. کەوتووەتە خۆرهەڵاتى گوندى (قارەمانى)ی سەر بە ناحیەی (سیروان) و نزيکەى (٥٠٠م) لە گوندەکەوە دوورە. بۆ خواردنەوە و کشتوکاڵ و ئاودێرى بەکاردێت، موڵکى گشتیيه. دەڕژێتە چەمى کەنەکەوه. کەسێک بەناوى لالە مەحموود هەڵيکەندووە، بۆیە ئەو ناوەی لێنراوە.
کەوتووەتە باکورى گوندى کاگردەڵ و نزيکەى (٥٠٠م) دوورە لە گوندەکە و دەڕژێتە سەر چەمى کارێز و پاشان دەرياچەى دەربەنديخان، لە کاتى کۆچوڕەوى باڵندەکاندا ژماريەکى زۆر لەقلەق لەسەر ئەو کانى و ئاوە دەنيشنەوە و پشوودەدەن و دەمێننەوه، بەو هۆيەوە ناونراوە کانى لەقلەق، ئاوى ئەم کانيە نزيکەى ٥٠ دۆنم زەوى کردووەتە بەراو و ئاوێکى هەميشەييە.
کەوتووەتە گوندى (کێلەسپیى کۆن) لەناو سەنتەرى شارۆچکەی (سيروان)ى ئێستا، نۆژەنکردنەوە و بەکارهێنانی دەگەڕێتەوە بۆ پێش ساڵی١٩٠٠، لەلایەن (حەسن عەلی قادر)، کە دەکاتە باوکی (ئەحمەدی هەسن)، یەکێک لەو کەسایەتیانەی، کە شارۆچکەی سیروانی ئاوەدانکردووەتەوە لە گوندی کێلەسپی، کە ئێستە بە یەکێک لە گەڕەکەکانی شارۆچکەکە دادەنرێت. ئەم کانیە نزیکەی دوو کیلۆمەتر لەسەنتەری شارۆچکەکەوە دوورە. بۆ ئاوخواردنەوە بەکارهاتووە، تا پێش ساڵی ٢٠٠٣ ژنان و ئافرەتانی کێلەسپی ئاوی خواردنەوەیان لەم کانیە دەهێنا، ئاوێکی پاک و سازگاری هەیە و بووە بەسەرچاوەی ئاودێریی زەوییەکانی پاش خۆی، لەتەنیشتی گردی چراخەوە لەگەڵ چەمی جان جان یەکدەگرن و پاشان تا دەگاتە سەر زەڵم چەندین چەم و کانی تری تێدەڕژێت.
کەوتووەتە خۆرئاوای گوندى (قارەمانی)ی سەر بە ناحیەی (سیروان) بە دووریی (٣٠٠م) لە ناوەندی گوندەکەوە دوورە. لەنێوان هەردوو گوندى (قارەمانى)ی و (غوڵامی)دا. کانيیەکى هەميشەييە، موڵکى گشتييە، بەهۆى ئەوەى لە ڕابردوودا ماينێک لەنزيک ئەم کانيیەوە مرداربووەتەوە، ئەوە بووە بە ناو و ناونيشانى کانيیەکە و بە کانى ماين تۆپيو ناويان هێناوە.
کەوتووەتە باشورى خۆرهەڵاتى گوندى (نێرگسەجاڕ) و چوار کيلۆمەتر لە سەنتەرى گوندەکەوە دوورە، بۆ کشتوکاڵ و باخدارى بەکاردێت و بەهۆى کپى و بێدەنگى و چاڵیى کانيەکەوە، بە کانى مۆتێ ناسراوە.
کەوتووەتە ناو باخەکانى گوندى (نێرگسەجاڕ) و کانيەکى هەميشەييە و موڵکى گشتييە و بۆ باخدارى بەکارهاتووە، بەهۆى هەڵکەوتەى کانيەکە لەناو باخەکاندا، پێيوتراوە کانى ناوباخ.
کەوتووەتە باکوری گوندى (پاڵانیا)ی سەر بە شارۆچکەی (بیارە). خاوەنداریەتى هى کەسێکە بەناوى (کەمال محەممەد)ەوە، کانى ناوبراو یەک دۆنم باخى لەبەردەمدایە ئاوى باخەکەى پێدەدرێت و بۆ ئاو خواردنەوەش خەڵکى سودیلێوەردەگرن.
کەوتووەتە نێوان گوندى دەرەشيشى سەروو و گوندى خەرپانييەوە، لە ڕووى موڵکدارييەوە خاوەنداريەتى دەگەرێتەوە بۆ باخەوانەکانى گوندى خەرپانى، سەرچاوەى ئاوى چياى بەنەن و خەرپانييه. لە پێکهاتەى جيۆلۆجى کۆميتان هەڵدەقوڵێت، بەرزييەکەى (١٠٢١م). کانییەکی بەناوبانگە و ئاوی چەندین باخ دەدات. دەڕژێتە چەمی هانەیاسەمەنەوه، کە باو ناوی ژنێکەوە ناونراوە.
کەوتووەتە خۆرئاواى گوندى (قارەمانى)ی سەر بە ناحیەی (سیروان) و بە دووریی (٦٠٠م) لە ناوەندی گوندەکەوە دوورە. دەڕژێتە چەمى هەناران و لەوێيشەوە دەڕژێتە دەرياچەى دەربەنديخان. موڵکى گشتیى گوندەکەيە، لە ڕابردوودا ژنان زياتر بۆ کاروبارى ڕۆژانە بەکاريانهێناوە، لەڕابردوودا چەند بنە هەنارێکى تێدابووە، ئيتر بەوهۆيەوە بە کانى هەناران ناسراوە.