بەرگی پێنجەم
کتێب، بەڵگەنامە و بڵاوکراوەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
کۆکراوەی کتێب، دەستنووس و بەڵگەنامە گرنگەکان کە مێژوو و ڕۆشنبیری هەڵەبجە و ناوچەکە بە دۆکیۆمێنت دەکەن.
بەرگی پێنجەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
کۆکراوەی کتێب، دەستنووس و بەڵگەنامە گرنگەکان کە مێژوو و ڕۆشنبیری هەڵەبجە و ناوچەکە بە دۆکیۆمێنت دەکەن.
پاشکۆیەکی عەرەبی گۆڤاری جەماوەر بووە. بابەتی ئایینی و سیاسی و ڕۆشنبیری و هەواڵی بڵاوکردووەتەوە. مەکتەبی ڕاگەیاندنی بزووتنەوەی ئیسلامی خاوەنی ئیمتیازی بووە. ساڵی ١٩٩٨ز یەک ژمارەی لێدەرچووە. کامل مەحمود سەرنوسەری بووە. ژمارەی لاپەڕەکانی ٥٠ بۆ ٧٥ و بە قەبارەی ئەیفۆڕ و تیراژی ٥٠٠ دانە بڵاوکراوەتەوە.
بڵاوکراوەیەکی مانگانەی ڕۆشنبیریی گشتییە. لقی هەڵەبجەی (کۆمەڵەی ڕۆژ) بە هاوکاریی ڕێکخراوی هاندیکاپی جیهانی دەریکردووە. ژمارە سفری ساڵی ٢٠٠٢ بە ناوی کۆمەڵەی ڕۆژەوە دەرچووە. بایەخی بە کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت و هۆشیاریی هاووڵاتیان لە هەڵسوکەوتکردن بەرامبەریان داوە. ڕێکخراوی کوردستان بۆ ڕاهێنانەوەی کەمئەندامان، هاوکاریی دارایی لقی هەڵەبجەی کۆمەڵەکە و ڕۆژنامەکەی کردووە. لە سلێمانی و هەڵەبجە لە دامودەستگاکانی حکومی و ڕێکخراوەکاندا بڵاوکراوەتەوە. سەرپەرشتیار: مەریوان وەهبی. دەستەی نوسەران (ئەحمەد حسێن، ڤیان حەمە باقی، حسێن مەحموود)، ١٣٦ ژمارەی بە ١٢ لاپەڕە لێدەرچووە. بەرگەکەی ڕەنگاوڕەنگ بووە. بە هۆی نەبونی پاڵپشتی داراییەوە لە مانگی ١٢ى ٢٠١٣دا ڕاگیراوە.
بڵاوکراوەیەکی ساڵانەی تایبەت بە یادی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. مەڵبەندی یەکی بزوتنەوەی ئیسلامی بە هاوکاری مەکتەبی ڕاگەیاندن بەشی ڕۆژنامەگەریی بڵاوکردنەوە لە ڕۆژی ١٦ى ٣ بڵاویکردووەتەوە. هەر ساڵە و سەرنوسەرێکی هەبووە. یەکەم ژمارەی ١٦ى ٣ى ١٩٩٤ز دەرچووە. بابەتەکانی باس لە قوربانی و تراژیدیا و دۆخی ژیانی خەڵکی هەڵەبجە دەکات. ١٨ ژمارەی لێدەرچووە. ژمارەی لاپەڕەکانی ١٢-٥٠ لاپەڕە بووە و گۆڕانکاری بەسەرداهاتووە. ١٦ى ٣ى ٢٠٢١ کۆتا ژمارەی دەرچووە.
بڵاوکراوەیەکی هەشت لاپەڕەییە. ساڵی ١٩٦٢ بۆ ١٩٦٣ دوو هەفتە جارێک نووری مەلا ئەحمەدی خەرامان دەریکردووە. ئاشکرا نازناوی نووری مەلا خەرامان بووە. بە ماوەیى دراوەتە خوێنەران و وەرگیراوەتەوە و دەستاودەستی پێکراوە. کەمال حەمەساڵح لولو، لە کتێبخانەی ماڵی پاشاوە سەرچاوە و کتێبی بۆ هەفتەنامەکە هێناوە. قوتابیان و کاسبکاران خوێنەری بوون و بابەتەکانی بریتیبوون لە هەواڵە گرنگەکانی ڕادیۆ، زانیاریی گشتی و... هتد، لە ڕادیۆکەی تۆفیقی مەلا محەممەدی باشکاتبەوە بابەت بۆ ڕۆژنامەکە وەرگیراوە.
بڵاوکراوەیەکی فکری ڕۆشنبیری دەستەیەک سەرکردەی ناو ڕیزەکانی کۆمەڵەو یەکیەتی نیشتمانی کوردستان بوە. ژمارە یەکی بە نهێنی نهێنی لە شاخ دەرچووەو ئەستێرەیەکی سووری لە سەربووەو لە قوتابخانەی گریانە چاپکراوەو ئامێری چاپەکەی لە ئەشکەوتی بەڕوار شاردراوەتەوە. لە دوای دروستبوونی مەفرەزەسەرەتاییەکانی شۆڕشی نوێ و دروستبوونی پێشمەرگە، گریانە دەبێتە بنکەو شوێنی حەوانەوەی پێشمەرگەو خاڵی بەیەکگەشتنەوەی مەفرەزەکان، ئازاد هەورامی دێتە گریانەو بڕیاری کردنەوەی بنکەیەکی ڕۆشنبیری بۆ پێشمەرگە دەکاتەوە. یەکەمین خول و دەوری کادران لە کوردستان لە گریانە دەستپێدەکات، وانەکانی ڕۆشنبیری و هوشیاری و مێژوویێ تێدا وتراوەتەوە.
بڵاوکراوەیەکی ڕۆشنبیریی گشتییە. قوتابخانەی ناوەندی ئەحمەدئاوای تێکەڵ لەسەرەتای ساڵی ٢٠٠٦دا دەریکردووە. حەوت ژمارەی لێدەرچووە. خاوەنی ئیمتیاز: ئیبراهیم حاجی زەڵمی (بەڕێوەبەری قوتابحانەکە) بووە، سەرنوسەرەکەی: محەممەد شەریف (حەمەئەوین) بووە. دەستەی نوسەرانی لە مامۆستا و قوتابییان (نوعمان تاهیر، مەولوود محەممەد، ڕابەر ئیبراهیم، سەباح سدیق) بوون. بێبەرامبەر بەسەر خوێندکاراندا دابەشکراوە.
بڵاوکراوەیەکی مانگانەی ڕاگەیاندنی مەڵبەندی هەشتی ڕێکخستنی بزوتنەوەی ئیسلامییە. ساڵی ١٩٩٨ لە شارۆچکەی خورماڵ دەرچووە. بە قەبارەی (١٨بە ٢١سم)، و لە (١٦) لاپەڕەدا بووە. بابەتەکانی بریتیبوون: لە زانیاریی ئایینی و زانیاریی گشتی و ڕێکخستن و وشیاریی سیاسیی.
بڵاوکراوەیەکی ڕۆشنبیی گشتیی مانگانەیە. ناوچەی خوشکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان لقی هەڵەبجەی شەهید دەریکردووە. خاوەنی ئیمتیاز: ناوچەی خوشکان. سەرنوسەر و کاری دیزاین: عەبدولڕەمان نەجمەدین. ١٠ ژمارەی ١٠ لاپەڕەنیوی ئەیفۆڕی ڕەشوسپی لێدەرچووە. ژمارە یەکی ١ى ١ى ١٩٩٩ و کۆتا ژمارەی ١ى ١٠ى ١٩٩٩ دەرچووە و دواتر ڕاگیراوە.
بڵاوکراوەیەکی ڕۆشنبیریی گشتیی مانگانەیە. ناوەندی چالاکی و پێگەیاندنی لاوانی هەورامان دەریدەکات. ستافی بڵاوکراوەکە زۆربەیان گەنج بوون و ئەو ناوەیان لێناوە. ناوەندەکە خاوەنی ئیمتیاز (ڕزگار سعید) سەرنوسەر و بەڕێوەبەری نوسین (زیاد حەسەن) بووە، کە دواتر ئەمیش بووەتە سەرنوسەر. سنەوبەر هانەوێڵەیی وەک ئافرەت کاریگەری هەبووە لەسەرخستنی بڵاوکراوەکەدا. ئامانجی بڵاوکراوەکە بریتیبووە لە خستنەڕووی بابەتەکان لە سەرجەم بوارەکاندا. ستافی بڵاوکراوەکە چەندین خولی جیاجیای بۆ خەڵکی دەڤەرەکە کردووەتەوە، وەک خولی ڕۆژنامەنوسی بۆ گەنجان. بڵاوکراوەکە گەشتوەتە دەرەوەی خورماڵ. ژمارە (سفر)ی لە ١٨ى ٢ى ٢٠٠٩ بەشێوەی ڕەنگاوڕەنگ و بە قەبارەی (A٤) و بەهەشت لاپەڕە دەرچووە. پاش دەرچوونی چەند ژمارەیەک ڕاگیراوە.
بڵاوکراوەیەکی تایبەت بووە بە یادی ڕاگەیاندنی یەکگرتووی قوتابیانی کوردستان. لە شارۆچکەی سیروان دەرچووە. ژمارە (سفری ئەزموونی) و یەک و دووی لە ساڵی ١٩٩٧ و ژمارە سێی لە ١٩٩٨دا دەرچووە.
بڵاوکراوەیەکی ڕۆشنبیریی گشتییە. یەکگرتووی قوتابیانی ئیسلامیی کوردستان لقی هەڵەبجەی شەهید دەریکردووە. خاوەنی ئیمتیاز: یەحیا عومەر ڕێشاوی. سەرنوسەر: عەبدولڕەحمان نەجمەدین تەها و دڵشاد محەمەد ڕەحیم. کاری دیزاینیش عبەبدولرەحمان نەجمەدین کردوویەتی. ١٢ ژمارەی لێدەرچووە. ژمار ١ لە ١ى ٥ى ١٩٩٩ و کۆتا ژمارە لە مانگی ١ى ٢٠٠٠ دەرچووە و ئیتر ڕاگیراوە.
بڵاوکراوەیەکی ئایینی و سیاسی و ڕۆشنبیرییە. لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن بزووتنەوەی ئیسلامییەوە دەرکراوە. خاوەنی ئیمتیاز: مەکتەبی ڕاگەیاندنی بزووتنەوەی ئیسلامی. سەرنوسەر: عادل باخەوان. تا ژمارە ٤٠ لە سلێمانی دەرچووە. ساڵی ١٩٩٤ گواستراوەتەوە بۆ هەڵەبجە و کراوە بە گۆڤار. لاپەڕەکانی ٦٠ بۆ ١٠٠ لاپەڕەی ئەیفۆڕ و تیراژی ١٠٠٠ دانە بووە. کامیل مەحموود بووەتە سەرنوسەری. ٨٤ ژمارەی لێدەرچووە و بە هۆی یەکگرتنی بزوتنەوە و نەزهەوە لە ساڵی ١٩٩٩ ڕاگیراوە.
هەفتەنامەیەکی ئەهلیی تایبەتە بە هەڵبژاردن. نێوەندی (دەست) دەریکردووە. بیرۆکەی (مقداد دەرەمەڕی) بووە. لە بانگەشەکانی هەڵبژاردنی ٢٠١٠ بە خوێندکاران و دەنگدەران دراوە. لەنێو خوێندکاران و ناوەندەکانی خوێندندا بڵاوکراوەتەوە. ئامانجی گەیاندنی زانیاری بووە لەڕێی خوێندکارانەوە بەسەرجەم چین و توێژەکانی شارۆچکەی (خورماڵ). بەچوار لاپەڕەی ڕەشوسپی و (A٤)، شەش ژمارەی لێدەرچووە، پاش هەڵبژاردنەکان کۆتایی بە دەرچوونی هاتووە.
بڵاوکراوەیەکی مانگانەی ناوخۆیی حزبی شیوعیی عێراق بووە. لە هەڵەبجە و لەلایەن یەکێتیی لاوانی دیموکراتی کوردستانی عێراقەوە دەرچووە. بەدەست نوسراوە و تیراژەکەی ١٠ دانە بووە. یەکەم ژمارەی لە ١٨ى ٢ى ١٩٨٥ دەرچووە. دەستاودەست خوێنراوەتەوە. ناوەڕۆکەکەی سیاسی و نەتەوەیی و ڕێنمایی حزبی بووە. هەریەک لە (بەختیار فایق، ساڵح محەممەد، شەهید دڵزار) سەرپەرشتیانکردووە. لاپەڕەکانی ٢٠ بۆ ٣٠ لاپەڕە بووە. لەبەر دۆخی سیاسیی ناوچەکە، زۆرجار لەکاتی خۆیدا بڵاونەکراوەتەوە. تا ساڵی ١٩٩٢ بەردەوامبووە.
بڵاوکراوەیەکی مانگانەی ناوخۆیی خورماڵ و دەوروبەریەتی. ڕێکخراوی گەشەپێدانی قوتابیانی کوردستان-لقی خورماڵ دەریدەکات. لەلایەن ستافێکی گەنجەوە سەرپەرشتیدەکرێت. خاوەنی ئیمتیاز و سەرنوسەری بڵاوکراوەکە (بەشی ڕۆشنبیریی رێکخراوەکەیە). بە چوار لاپەڕەی ڕەشوسپی دەرچووە. ٢٢ ژمارەی لێدەرچووە. ناوەڕۆکی بابەتەکانی (پەروەردە و زانست و ئایین و مەعنەویات)ە. بایەخی زۆری بە خوێنکاران و لاوان داوە.
بڵاوکراوەیەکی خوێندکارییە، لەلایەن خوێندنگای (شەهید ئازاد هەورامی)ی کچانەوە لە وەرزی خوێندندا مانگانە دەردەکرێت. ژمارەی یەکەمی لە کانونی یەکەمی ٢٠١٩ دەرچووە و ناوەڕۆکی ئەم بڵاوکراوەیە زانستی و پەروەردەیی و ڕۆشنبیریی گشتیی بووە و بابەتەکانی بۆ ئاست و تەمەنی خوێندکاران بڵاودەکاتەوە. مامۆستایان و خوێندکاران بابەتی بۆ دەنوسن. لە تەواوی ناوەندەکانی خوێندنی سنوری بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەی هەڵەبجە بڵاودەکرێتەوە. قەبارەی لاپەڕەکانی (A٣) یە و ژمارەی لاپەڕەکانی ٤ لاپەڕەیە و تیراژەکەی ٣٧٥ دانەی بە شێوەی ڕەنگاوڕەنگ لێچاپدەکرێت. خاوەن ئیمتیاز سەرەتا خوێندنگای شەهید ئازاد هەورامی بووە، بەڵام دواتر کراوە بە (هەوار مستەفا) بەڕێوەبەری خوێندنگاکە و سەرنوسەرەکەیشی زەهرا محەمەدە. بەهۆی کێشەی داراییەوە هەموو مانگێک دەرنەکراوە. لە ساڵی ٢٠٢٣ لە ژمارە ٧ەوە کراوە بە وەرزی و هەتا ئێستا(واتە ساڵی نوسین و ئامادەکردن و دەرچوونی ئەم زانیارینامەیە)، ٩ ژمارەی لێدەرچووە و بەردەوامە.
بڵاوکراوەیەکی نهێنی شێوە گۆڤاری سیاسی، ڕۆشنبیری و ڕەخنەییە، لقی هەڵەبجەی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستانە دەریکردووە. لە سنوری هەڵەبجە و شارەزوور و خورماڵدا بڵاوکراوەتەوە. دوو ژمارەی لێدەرچووە. ژمارە ١ی لە مانگی ١١ى ١٩٨٣ دەرچووە و (ئازاد تۆفیق) سەرپەرشتیکردووە. ٦ دانەی ٢٥ بۆ ٣٠ لاپەڕەیی بووە. ژمارە ٢ی مانگی ١ى ١٩٨٤ بڵاوکراوەتەوە. کاوە شێخ مستەفا بابەتەکانی بە دەست نوسیوەتەوە و (ئەسغەر ڕەشید) دیزاین و کاری هونەری بۆ کردووە. لە ترسی ڕژێم ڕاگیراوە.
بڵاوکراوەیەکی گشتییه، مانگی دوو ژمارەی لە شارۆچکەی (خورماڵ) لێدەرچووە. سەرنوسەر و خاوەنی ئیمتیاز: نیازی هەورامانی، بەڕێوەبەری نوسین: مقداد دەرەمەڕی. یەکەم ژمارەی لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکراوەتەوە و بەکۆی گشتی (١٠) ژمارەی لێدەرچووە.
بڵاوکراوەیەکی مانگانەیە. لە لایەنی لیژنەی ناوچەی هەڵەبجەی یەکێتیی قوتابیانی کوردستانەوە دەرکراوە و ژمارە (١) لە شوباتی ساڵی ١٩٩٤دا لە هەڵەبجە دەرچووە.
بڵاوکراوەیەکی پەروەردەیی و ڕۆشنبیریی ئایینی و هوشیاریی سیاسیی ناوخۆیییە. ساڵی١٩٨٢ لەلایەن ڕێکستنەکانی برایانی موسڵمانی کورد (یەرموک) لە کانیعاشقان دەرکراوە. سەرنوسەرەکانی (سدیق عەبدولعەزیز، د. ئەحمەد شافیعی، مەولود باوەمراد و محەممەد ڕەئووف)بوون. بە دەستنوس نوسراوەتەوە نوسەرەوەکانی لە (حەمەحسێن گردەناوێیی، برزۆ حاجی حەمەشەریف، مەولود باوەمراد، ئیکرام کەریم و مامۆستا خالد)پێکهاتبوون. ٣٠دانەی لاپەڕە ٢ بۆ ١٥ لێنوسراوە و لە سنوری هەڵەبجە و شارەزووردا بڵاوکراوەتەوە. ١٣ ژمارەی یەکەمی بە ناوی ڕۆشنبیریی لاوان بووە. لە ژمارە ١٤ەوە ناوەکەی دەبێتە (نیگا) و لەویش شەش ژمارە بڵاودەکەنەوە. بەهۆی گۆڕانکارییەکانی عێراق و ئاشکرابوونی ڕێکخستنەکانی ڕێکخراوەکە لە هەڵەبجە ڕاگیراوە.