بەرگی پێنجەم
کتێب، بەڵگەنامە و بڵاوکراوەکان
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
کۆکراوەی کتێب، دەستنووس و بەڵگەنامە گرنگەکان کە مێژوو و ڕۆشنبیری هەڵەبجە و ناوچەکە بە دۆکیۆمێنت دەکەن.
بەرگی پێنجەم
ئامادەکردنی: لیژنهی هاوبهشی زانكۆی ههڵهبجه و ڕێكخراوی خاڵ
کۆکراوەی کتێب، دەستنووس و بەڵگەنامە گرنگەکان کە مێژوو و ڕۆشنبیری هەڵەبجە و ناوچەکە بە دۆکیۆمێنت دەکەن.
ئامادەکردن: ڕێباز گوڵپى چاپى يەکەم، ٢٠١٩ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: بەشى دووەم: زانیارینامە، شوێنى هەورامان، مێژووى ڕۆژنامەگەریى هەورامان. بەشى سێيەم: کردەنى نامە (مێژووى ڕۆژنامە و گۆڤار و بڵاوکراوەکان لە هەورامان)، پاشکۆ، وێنەی هەندێ لە ڕۆژنامە و بڵاوکراوەکان.
نوسین: عەبدولستار ئەسف هەورامانی چاپی یەکەم، چاپخانەی پاندا، سلێمانی، ٢٠٢٣ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: گوند و شارۆچکەکانی هەورامان، شەجەرەی ساداتی هۆیەی هەورامان، شێخ عەبدوڵای خەرپانی، شێخ عوسمان، بنەماڵەی شێخ عوسمانی تەوێڵە، بنەماڵەی مەلا ئیبراهیمی بیارە، بنەماڵەى مەلانەزیرى تەوێڵە، بنەماڵەی مەلا یاسینی تەوێڵە، مەلا عەباسى کوڕى مەلا گوشایش، مەلا عەبدولغەفوری یەکەم، مەلا ئەحمەد کاکە مەحموود، مەلا یەعقوبی قازی، شێخ عەبدولموئمین، محەممەد محێدین تەوێڵەیی، شێخ ئەحمەدی هەڵەبجە، شێخ ئیبراهیمی هەورامانی، شێخ عەبدولڕەحمان کوڕى شێخ مەعروف کوڕى شێخ عومەرى قەرەداغى، مەلا سولەیمانى هەورامى، مامۆستا مەلا حەسەن هیندی تەوێڵەیی، شەهید مەلا بورهان عالی، عەبدوڵا ئیسماعیل خەرپانەیی، حاجی سەید تەهای تەوێڵەیی، شێخ موحەممەد سادقی نەقشبەندی، مەعسوم خزر هەورامی، مەلا نەزیری گەورە، مەلا عەبدوڵای چلانە.
نوسین: قازی عەبدوڵا شەیدا (مەردۆخی) بەهەوڵ و کۆششی ئەحمەد نەزیری. وەرگێڕانی لە فارسیەوە: سەریاس محمد(شەپۆل هەورامی). چاپی یەکەم، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی، ٢٠٠٧ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: باس لە جوگرافیای هەورامان، ئایین و بڕوا، وشە و دەربڕینە زەردەشتییەکان، شارۆچکە و شارەدێیەکانی، داری بەردار، کەژوکێو، باخوباخات، چەم و دۆڵ و سەیرانگاکان، ئەشکەوت و سەرجەم سانەکانی هەورامان و کەسایەتی و لێهاتوویی و بنەماڵە و فەرمانڕەواییان دەکات.
ئامادەکردن: عەبدوڵڵا محەمەدئەمين ( عەبەسوور) . چاپى يەکەم، چاپخانەى؟، ٢٠١٣ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: من و بزووتنەوەى يەکێتیى قوتابيانى کوردستان، هەندێک چالاکیى ديکەى عوسمان حەمەخان، يادەوەرييەکانى سەردەمى هەڵەبجە، سەرەتاکانى سەرهەڵدانى بزوتنەوەى قوتابيان لە کوردستانى باشوردا (قۆناغى پێش ڕێکخستنى حيزبى، قۆناغى ڕێکخستنى حيزبى)، هەندێک نمونە لە چالاکييەکانى هەردوو قۆناغى پێش ڕێکخستن و کاتى ڕێکخستن، ڕەوشى يەکێتى قوتابيان لە هەڵەبجە دواى ١٤ى تەمووز، هاتنى (ئەژى گۆران) بۆ هەڵەبجە، يەکەم چالاکى يەکێتييە يەکگرتووە نوێيەکەى قوتابيانى کوردستان، چالاکييەکانى يەکێتييە نوێيەکەى قوتابيان لە هەڵەبجە، چالاکيیەکانى يەکێتييە نوێيەکە، کێشەى گەڕانەوەمان لە سلێمانييەوە بۆ هەڵەبجە.
ئامادەکردن: عەبدوڵا حەمەلاو چاپی یەکەم، چاپخانەی هەواڵ، سلێمانی، ٢٠٠٠ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: کورتەیەک، ١٩٣٩ بۆ ١٩٥٠، ١٩٥٠ بۆ ١٩٦٠، ١٩٦٠ بۆ ١٩٧٠، ١٩٧٠ بۆ ١٩٧٤، تیپی شانۆی میللیی وەفایی ١٩٧٥- ١٩٧٦، تیپی نواندنی هەڵەبجە ١٩٧٦ بۆ ١٩٨٠، حەکیمی مەلا ساڵح، فیستیڤاڵی شانۆ لە ئامێدی، تیپی نواندنی هەڵەبجە ١٩٨٢ بۆ ١٩٨٧، ژن لە تیپی نواندنی هەڵەبجەدا، ڕاگوێزانی لادێکان و باری ڕۆشنبیریی هەڵەبجە، تیپی شانۆی منداڵان، تیپی پێشڕەوی شانۆی کوردی لە هەڵەبجە، تیپی شانۆی هەڵەبجە ١٩٩١، هەندێک وێنەی ڕەشوسپی تایبەت بە شانۆی هەڵەبجە.
نوسین: فارس علی عارف چاپی یەکەم، چاپخانەی تەژنە، ٢٠٢٠ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: باسێک لەبارەی مێژووی ناوچەی کۆکۆیی، گوندەکانی، جوگرافیای، ناولێنانی عەشیرەتەکە و کەسایەتییەکانی، دانیشتوانەکەی، پەیوەندیی عەشیرەتی، کۆکۆیی، گوندەکانی بە ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکان، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی ناوچەکە و هەڵەبجە. ئەو ڕووداوانە باسدەکات، کە چەندین جار بەسەر خەڵکانی گوندەکانی سنوری ناوچەی کۆکۆییدا هاتوون، وەک سوتان و ماڵوێرانی و کاوڵکاری و ئاوارەبوون لە شۆڕشەکاندا.
نووسین: ئارشاک سافرستیان وەرگێڕانی لە زمانی ئینگلیزییەوە: عەبدوڵڵا شاڵی چاپ: یەکەم. چاپخانە: کامەران. سلێمانی. ساڵ: ١٩٦٠ ناوەڕۆکی پەیوەندار: داگیرکاری کۆنی فارس و ئاشور و بابل و مەغۆڵ و عوسمانی لە ناوچەکە، خورماڵ( گوڵعەنبەر) پایتەختی ئەمارەتی شارەزوور.
نوسین: عەرەب ئەمین عوسمان چاپی یەکەم، ناوەندی سارا، سلێمانی، ٢٠٢٢ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: مێژووی گوندی هانەیدن، شێوازی دروستکردنی خانو، هانەیدن وەک حەشارگەیەک، ڕاگواستنی گوند، هەڵکەوتەی جوگرافی و ژینگەیی، نساری شەڵواندڕ، دەرەو کێڵا و دەرەو هەسانا، لوتکە شاخەکانی سەرسنور، ناوی هەندێک شوێن و زاراوە بە خاڵنیشان، کانییەکان، کەشوهەوا، سەرچاوەی ئاوی کشتوکاڵیی هەمەشوانە، ئاشی ئاوی(ئاشی حاجی کەرەم)، سەرچاوەی بژێویی گوند، ئالیکی ئاژەڵ لە زستاندا، پیشەوەرانی گوند، ئەو کەرەستانەی، کە پێویستبوون، کورتەیەک لە ژیانی مامۆستا محەممەدی قەڵا، کورتەیەک لە ژیانی مامۆستا مستەفا حەمەڕەحیم، بواری تەندروستی، هەنگ بەخێوکردن، ئاژەڵی کێوی و ژینگە، بواری زانست و قوتابخانە، مامۆستاکانی قوتابخانە ساڵانی ١٩٥٩ بۆ ١٩٦٣، هەندێک باوی پەسەند، هەندێک باوی ناپەسەند، یارییە باوەکانی ئەوسەردەمە، ناوی هەندێک گژوگیای شاخەکان، ڕۆڵی ئافرەت لە ژیانی گونددا، یادەوەرییەک لەگەڵ بەتەمەنەکانی گوند لەسەردەمی ڕابردوودا.
نوسین: د. ئاراس محمد صاڵح چاپی یەکەم، چاپخانەی ناوەندی سارا، سلێمانی، ٢٠٢١ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: باس لە مێژووی مزگەوتی گەورەی خورماڵ هەر لەسەرەتایی دروستبوونیەوە دەکات. هەروەها باس لە ناوی خورماڵ، شوێنی جوگرافیی مزگەوتەکە و ڕووبەر و پێکهاتە و بەشەکانی، نۆژەنکردنەوەی، ئەو زانا و مامۆستایانەی وتاربێژیبوون، دەکات. کۆمەڵێک نەخشەی سەردەمی عوسمانیشی تێدا خراوەتەڕوو.
نووسەر: محەمەد حەمەباقی چاپ: یەکەم. دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کوردستان. سنە، ٢٠٢٣ ناوەڕۆکی پەیوەندار: ئاوڕێکی مێژوویی لە ڕیشەی میوزیک و ئاواز و مەقامی ناوچەی هەورامان داوەتەوە، سامانی ئایینی گاتاکان و یارسان و ناوی چەندین سازی بەسەرکردووەتەوە. شارەزوور، شوێنی هەورامان، ئاهورا، ئاوازی هەورامانی، سیاچەمانە، هۆرە، چەمەری، تیمی تەمورەژەنان، میوزیکی دەورەکان و دەفتەرەکان و جەمخانەکان، چەندین کەسایەتی عارف و موزیسیان، لەوانە: عابدینی جاف، پیرشالیار، پیرناری هەورامی، باباسەرهەنگ، باباناوس، چەندین دەقی شیعری..هتد
نوسین و ئامادەکردن و کۆکردنەوەی: دارا محەمەد عوسمان چاپی یەکەم، چاپخانەی دەزگا و پەخشی سەردەم، سلێمانی، ٢٠١٠ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: بەشی یەکەم سیاچەمانە، بەشی دووەم گۆرانیی شێخانە، بەشی سێیەم گۆرانیی خاو، بەشی چوارەم گۆرانیی گێڵای، بەشی پێنجەم گۆرانیی دەرەیی، بەشی حەوتەم گۆرانیی چەپڵە، بەشی هەشتەم سێکوچکەی سیاچەمانەچڕان لە هەوراماندا، ئەو گۆرانیبێژانەی لە کۆنەوە تا ئەمڕۆ گۆرانییان وتووە، بەشی دەیەم گۆرانیی نەورۆزنامە لە هەوراماندا، نوێکاری لە گۆرانییەکانی هەوراماندا، ئاینە ئاسمانییەکان چیان لەبارەی هونەر و مۆسیقاوە فەرمووە، هۆزانی بڕگەیی لە ئاوازەکانی هەوراماندا، هەندێک تایبەتمەندی لە گۆرانییەکانی هەوراماندا، هەورامان سەرچاوەی مۆسیقا و گۆانی ڕەسەنمانە، سیاچەمانە بە ئاوازی بەرزەچڕی، گۆرانیی هەڵپەڕکێ، هۆزان و گۆرانی کامیان کۆنترن، ئایا هۆرە گۆرانییە، ئامێری دەف لە کەیەوە پەیدابووە، کۆنترین شوێنی کوێیە، ئامێری شمشاڵ لە ناو هەوراماندا، ئەو ئاوازانە تایبەتن بە بووک هێنان، ناوی ئامێرە میوزیکییەکانی گۆرانی و مەقام، ئافرەتە هونەرمەندەکانی هەورامان، پێداچوونەوە، گۆرانیی هەورامان و شێوەگەلی میوزیک، دەق هەڵبژاردن بۆ ئاوازی هونەرمەندی نێر و مێ، گۆسانەکان، ئاوازیی نوێ شیعری نوێ، ئایا هونەرمەندی هەورامان، کانگای ئاواز و گۆرانیی ڕەسەن لە هەوراماندا، ژیانی هونەرمەند ئەنوەر قەرەداغی، نۆتەکانی مامۆستا ئەنوەر قەرەداغی، نۆتەکانی مامۆستا وریا ئەحمەد.
نوسین و ئامادەکردن و کۆکردنەوەی: دارا محەمەد عوسمان چاپی یەکەم، چاپخانەی دەزگا و پەخشی سەردەم، سلێمانی، ٢٠١٤ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: هونەر لە هەوراماندا، نەوەدونۆ پیرەی هەورامان و هەرمانەکانیان، هەورامان سەرچاوەی نوسین، ئەو ئافرەتە هونەرمەندانە لە دەڤەری هەوراماندان، پەیوەستبوونی هونەرمەندانی هەورامان بە میوزیکەوە، ئاوازی سرودگەل بۆ یەکەمجار، هونەرمەندی هەورامان حاجی حسێن، بیروبۆچوونی ئەو کەسانەی لە سەر سیاچەمانەیان نوسیوە، ئایا ئامێری شمشاڵ کەی و لە کوێوە هاتووە، هونەرمەندە نەمرەکانی هەورامان، قوتابخانە و بنەما هونەرییەکانی ئاوازە بەرزەچڕەکان، شێواندنی ئاواز و گۆرانیی ڕەسەنی هەورامان، ئیستاتیکا لە هونەری هەوراماندا، بەشی دووەم، ڕۆڵی میدیاکانی خۆمان لە بڵاوکردنەوەی ئاواز و گۆرانیدا، باڵاخانەیەک نییە لە وڵاتی ئێمەدا گشت بوارەکانی فۆلکلۆرمان بگرێتەوە، سەرنجێکی ڕەخنەییانە بۆ دەقەکانی گۆرانی، هونەری هەورامان جوانتر بناسن، هونەری هەورامان سەرچاوەی هەستی مرۆڤایەتییە، هونەری هەورامان لە ترازووی بەراورددا، ئەو داستان و چیرۆکانە، کە ئافرەتی هەورامان وتویانن، ئافرەتی تەمبوورژەن لە هەوراماندا، سەلماندنی بەڵگە مێژوویەکان لە هونەر و ئاوازی هەوراماندا، گوڵزاری هەورامان، پاشکۆی وێنە و بەڵگەنامەکان.
نوسین: بابەشێخی مەردۆخی ڕۆحانی وەرگێڕانی: ماجدی مەردۆخ ڕوحانی، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠١١ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: (کورتەی ژیان و بەسەرهاتی چەندین کەسایەتی عارف و شاعیر و زانای شارەزوور و هەورامان و گۆران). پیرشالیاری یەکەم، پیر خدری شاهۆ، سەیدی هەورامی، مەلا عەبدوڵای قازی، بێسارانی، مەلا ئەبوبەکری چۆڕی، سەید عەبدولسەمەدی توداری، مەلا وەڵەدخان، ئەڵماس خانی کەنوڵەیی، شێخ محەممەد وەسیمی تەختەیی، خانای قوبادی، ئەبولبەها شێخ محەممەد بەهائەدینی نەقشبەندی، ئەبولوەفا شێخ عەبدولڕەحمانی نەقشبەندی، میرزا ئەحمەدی داواشی، مەلا ئیبراهیمی بیارێ، پیرشالیاری دووەم، پیر مکایلی جاف، مەلا جەلالەدینی خورماڵی، شێخ عەبدوڵای خەرپانی، حاجی مەلا ئەحمەدی نۆدشی، مەلا حامیدی کاتب، شێخ عوسمانی سیراجەدینی یەکەم، شێخ محەممەدی فراقی، مەولانا خالیدی شارەزووری، مەلا نەزیری تەویڵێ. نالی، مەلا عەبدوڵای داخی.
نوسین: بابەشێخی مەردۆخی ڕۆحانی وەرگێڕانی: ماجدی مەردۆخ ڕوحانی، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠١١ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: (کورتەی ژیان و بەسەرهاتی چەندین کەسایەتیی عارف و شاعیر و زانای شارەزوور و هەورامان و گۆران). مەولەوی، وەلی دێوانە، مەحرووم، شێخ عەزیز و شێخ عەبدولڕەحمانی جانەوەرە، ئەحمەد پریسی، شێخ عبدالقادری موهاجیر، شێخ جەسیم، بولبول، عەبدوڵا بەگی جاف، شێخ عومەری زیائەدین، شێخ محەممەد نەسیم، میرزا قادری پاوە، نەجمی، تاهیر بەگی جاف، ئەحمەد موختاربەگ، شێخ حەیدەری تەوێڵێ، شێخ مستەفای هەڵەبجە، مەلا عەبدوڵای عەبابەیلێ، شێخ حسامەدینی نەقشبەندی، مەلا عەزیزی پریسی، مەلا ئەحمەدی فەوزی، شێخ بابا ڕەسوڵی بێدەنی، مەلا حەسەنی دزڵی، شێخ محەممەد سادقی نەقشبەندی، میرزا قادری تەوێڵێ، شێخ عەلائەدینی نەقشبەندی، گۆران، قانع، شاهۆ بیارەیی، مەلا محەممەدی عوبەیدی عەبابەیلێیی، کاردۆخی، شێخ ئەحمەدی نەقشبەندی.
نوسین: بابەشێخی مەردۆخی ڕۆحانی وەرگێڕان: ماجدی مەردۆخ ڕوحانی، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠١٢ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: مەئموون بەگی ئەردەڵان، بێگەبەگی ئەردەڵان، هەڵۆخان، خان ئەحمەد خان، سولەیمان خان، کەلبەعەلی خان، خان ئەحمەدخانی دووەم، وتاری شەست و پێنج، بنەماڵەی جاف، حەمەپاشای جاف، مەحموود پاشای جاف، عوسمان پاشای جاف، تاهیر بەگی جاف، ئەحمەد موختار، حەسەن فەهمی بەگ، عەبدولحەمید بەگ (حامد بەگ)، عەلی بەگی ڕیشێن، جافی جوانڕۆ، حەبیبوڵا بەگی بابەجانی، مستەفا خانی بابەجانی، محەممەد بەگ، عەبدولکەریم بەگ، پاژی دووەم، خونکاران.
لێکۆڵینەوە، پشکنین و بەراوردکاری: محەمەد ئەمین هەورامانی، بەیارمەتی: محەمەد ڕەشید ئەمین بڵاوکراوەی ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٤ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ڕێڕەوی دینی لەناو هەورامییەکان و جافەکاندا، ڕێڕەوی دینی لەناو کوردەکانی کاکەیی و ناوچەکانی هەوراماندا.
لێکۆڵینەوە، پشکنین و بەراوردکاری: محەمەد ئەمین هەورامانی، به یارمەتی: محەمەد ڕەشید ئەمین بڵاوکراوەی ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٤ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: دەوری ڕامیاری و کۆمەڵایەتی لە ناوچەکانی هەورامان و جافەکاندا. هێرشی تورک بۆ ناوچەکانی هەورامان (ئاغا عینایەت).
لێکۆڵینەوەی. د. محەمەد ئەمین هەورامانی چاپی یەکەم، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی، ٢٠١٦ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: وشەی هەورامان لە چییەوە هاتووە، دەستنوسی مێژووی هەورامان، کەیانیان چ پەیوەندیەکیان بە مێژووی هەورامانەوە هەیە، وڵاتی ئاریانڤاچ، وڵاتی خڤەنیرەتە، وڵاتی هەورامان.
نوسین: خوسرەو جاف چاپی یەکەم، چاپخانەی هێڤی، هەولێر، ٢٠١٣ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ناوی جاف، لەبارەی ناوی جاف، هۆزی جاف پاشماوەی جاپانەکانن، سەرهەڵدانی هۆزی جاف، وشەی جاف، تاڵانکردنی جاف، تیرەکانی هۆزی جاف.
نوسین: مەحموود عەزیز حەسەن بڵاوکراوەی ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک چاپی یەکەم، چاپخانەی خاک، سلێمانی، ٢٠٠٤ ناوەڕۆکی پەیوەندیدار: ناوی هۆزە کوردەکانی کوردستانی عێراق، هۆزی جاف، باسێکی مێژووی هۆزی جاف، پەرەسەندنی هەرێمی هۆزی جاف، جۆری ژیانی جافەکان، ناوی تیرەکانی هۆزی جافی مورادی لە کوردستانی عێراقدا، ئەو تیرانەی چوونە ناو هۆزی گۆران، سوارەکانی مەحموود پاشا، ژمارەی ماڵە جافەکان و کۆڕی زستانەیان، وردە تیرەکانی هۆزی جاف، غەوارە، کۆچەرییەکانی جاف، دوا سەرۆکی جافەکان، باسێکی ئەدمۆندز، چاوپێکەوتنی سۆن و وەسمان پاشا لە سلێمانی، چاوپێکەوتنی سۆن و(عادیلە خانم)، چاوپێکەوتنی سۆن و(تاهیر بەگ)، دەسەڵات و کارەکانی عادیلەخانم، تیرەی میکایەڵی و خێڵەکانی، کۆڕی زستانەی تیرەی میکایەڵی، ناوی هەندێک بوێژ و شاعیر و ناودارانی جاف، مەولانا خالیدی نەقشبەندی، شاعیری ناودار و هەڵکەوتووی کورد نالی، شاعیری گەورە و پایەبەرزی کورد مەولەوی، تاهیر بەگی وەسمان پاشای جاف، ئەحمەد موختار جاف، گۆران- پێشەوای بلیمەتی شیعری نوێی کوردی، شاعیری پێشبین- عێلبەگی جاف، وەلی دێوانە، ناوی شاعیرێکی تری هۆزی جاف (حەمەئەمین بەگ- مینە)، ناوی هەندێک لە ئەدیبان و ناودارانی تری هۆزی جاف بە کورتی، چەند ئـەمیر و نـاودارێکی هـۆزی جـافـانی لـە سـەردەمی خەلیفەکانی عەباسیدا.