هەورامان

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-11


لاپەڕەی 224

زنجیرە چیا

کەوتووەتە بەشی باکور و باکوری خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە دەگرێتەوه. درێژییەکەی دەگاتە(٤٨,٤٣کم) و سنوری نێودەوڵەتیی نێوان پارێزگای هەڵەبجە و وڵاتی ئێران پێکدەهێنێت. لەسەر بەرزیی(١٥١١م) دەستپێدەکات بۆ باشور تاوەکو دەگاتە سنوری گوندەکانی هاوار و دەرەتفێ. لەسەر بەرزیی(١٦٢٨م)و چەندین چیا دەگرێتەخۆی، لەوانە(منارەکەوە، کەلەوێ، ڕەنگینی بچووک، سوتنەجەڕ، ڕەنگین، جەنگای، بەرزەڵنگ، سێخڕان، ئاساووایی، مڵەخورد، ناوگە، داڵانی، کەرەس، وەزەرا، بەخشە، کەمایەکا، کەمانجەڕ، هەسوون، لاسەو فاتەخانێ، تەتە، کەڵەلانکێ، هانەنەوە و هانە تایلە، ملەپسک، شرام، ئایشێ، کەلارێ گاورا، چنارە، وەزەنێ، تەوەنێ، کەمەرقەڵا، هەوارە بەرزە، دەرەقوڵ، هەرزگا، چەمباز، پەشتەوبانا، خەڵەفی، و...هیتر). ئەم زنجیرە چیایە چەندین کانی و سەرچاوەی ئاو تێدایە، کە دیمەنێکی جوان و سەرنجڕاکێشیان بە ناوچەکە بەخشیوە و بونەتەجێی سەرنجی سەردانیکەرانیان بەتایبەتی لە وەرزی بەهار و هاویندا.

سەرچاوەکان:

  1. قضاء هەڵەبجە دراسة فی الجغرافیة الأقلیمیة، عطا محمد علاءالدین، مطبعة تیشک، السلیمانیة، الطبعة الاولی، ٢٠٠٨، ص٩٥.
  2. تقییم جغرافی لاستخدمات الموارد المائیة فی حوض نهر زلم، محمد حمەصالح فارس الشهرزوری، رسالة ماجستیر، جامعة صلاح الدین، کلیة الاداب، ٢٠١٧، غیرمنشورة، ص١٥٥.

ئامادەکردنی: د. ڕێباز لوقمان مستەفا

3

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

بەمۆ

زنجیرە چیایەکی بەرز و درێژە، کە لە لوتکەی (ملەی سەرتەک) دەستپێدەکات و بۆ ناو خۆرهەڵاتی کوردستان درێژ دەبێتەوە. بەرزترین لوتکەی (١٨٤٢م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە‌. گوندەکانی (چواردارانی سەروو، چواردارانی خواروو، کانی وەیسکێ، کانی پاشا، تووەوشکێ)، دەکەونە بناریەوه و بەوهۆیەوە بووە بە ناسنامەی هاوبەشی بەمۆ و گوندەکانی دەوروبەری. سنوری سروشتیی جیاکەرەوەی لە نێوان پارێزگای هەڵەبجە و قەزای خانەقین لە پارێزگای دیالەدایە.

زیاتر بزانە
زنجیرە چیا

چاڵان

کەوتووەتە سنوری گوندەکانی (هاوار، هاوارەکۆن، گریانە). دەڕوانێت بەسەر (دەرەتوێ)دا. نزار و سەختە. لە (هەوارگە پایزان)ی چیای (شنروێ)ەوە دەستپێدەکات بۆ لوتی (قنر دۆڵ) و (ساجان)، دەڕواتەوە بۆ (داروەنی ئاڵتون) و (هەرمێ ژیڵان). بە ئاڕاستەی ڕوباری (سیروان) دەڕوات. (مەڕمانگان و یاڵی ملەی بۆین و کەنگەبەرز) سێ لە لوتکە بەرز و سەختەکانیەتی. ڕێگەی (گریانە - بۆین)ی پێدا دەڕوات و لە (ملەی زینۆ) دادەبەزێتە گوندی (بۆین). چیای (خۆرەتاوی کەوتێ) ڕووبەڕوویەتی. نێوانیان چەندین دۆڵی وەک (دۆڵی ئاشی، زەوار، گریانە، دۆڵەگەورە)ی تێدایە. (بەڕوار) لە چڕترین کێوەکانییەتی و بە داڕبەڕوو و دەوڵەمەندە. کەژە بنێشتی گوندەکانی ناوچەکەیە. بۆیە پێیدەوترێت چاڵان، چونکە چەندین چاڵ لەسەر ڕووەکەی هەیە.

زیاتر بزانە
زنجیرە چیا