قایمقامیەتی هەڵەبجە

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


سەر بە دیوانی پارێزگای هەڵەبجە و وەزارەتی ناوخۆیە. کەوتووەتە پارێزگای هەڵەبجە، گەڕەکی سەرا، تەنیشت بانکی هەڵەبجە. مێژووەکەی بۆ ساڵی ١٨٦٩ و دەوڵەتی عوسمانی دەگەڕێتەوە، کە بە بڕیارێک کراوە بە قەزا و یەکەم قایمقام (محەممەد پاشای کوڕی کەیخەسرەو پاشا)ی بەگی جاف بووە. جافەکان بە شەش قایمقام بۆ ماوەی ٦٩ ساڵ ئیدارەی هەڵەبجەیان بەڕێوەبردووە. ئەوانیش: (حەمەپاشای جاف، عوسمان پاشا، عادلەخان، تاهربەگی جاف، ئەحمەدموختار جاف، حامدبەگی مەجیدبەگ، دوای نەمانی دەسەڵاتی جاف لە هەڵەبجە، لە ساڵی ١٩٣١ حکومەتی عێراقی حامد بەگی گواستەوە بۆ چەمچەماڵ و (موراد ڕەحمەتوڵڵا)ی بۆ هەڵەبجە داناوە. پاشا و سەرۆک کۆمارەکانی عێراق بەردەوامبوون لە دانانی قایمقام بۆ هەڵەبجە، هەتا ساڵی ١٩٨٨ و کارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجە، ٣٠ قائیمقامیان داناوە: لەوانە: موراد ڕحمەتوڵڵا، ناجی هورمزی، ئەحمەد فەخری، سدیق القادری، سەعید قەزاز، شاکر فەتاح، سعید عبدالقادر کەرکووکی، ڕەشید غەفور قۆڵچی، حەسەن محەمەد بەغدادی، جەمال ڕەفعەت، ئیسماعیل شێخ، عومەر ئاغا، خالد نەقشبەندی، ئیسماعیل حەقی، باییز ئاغا،فەوزی سائیب، سوعاد تاڵەبانی، کانەبی دزەیی، سەعید محەمەد عەرەب، ڕەشید جەعفەری، شێخ حەمەئەمین شێخ عەبدولڵا، جەمال نامق، ابو القائد، عبدالمنعم باد، هۆشمەند مستەفا فەتاح، تەلعەت هادی ئەحمەد، شێخ یەحیا بەرزنجی. لەگەڵ دەستبەکاربوونی حکومەتی هەرێم لە ساڵی ١٩٩٣(ئەکرەم حەمەعەلی) کراوە بە قایمقام، دوای ئەویش هەریەک لە(شێخ جەعفەر مستەفا، جەمیل عبدالرحمان، فوئاد ساڵح ڕەزا، شاهۆ عوسمان، گۆران ئەدهەم، ئەرکان حەسەن غەفور ) وەک قایمقام دانراون، هەتا ساڵی ٢٠١٦ خاتوو(نوخشە ناسیح) کراوە بە قایمقامی هەڵەبجە و هەتا ئێستاش لەکارەکەی بەردەوامە. لە ئێستادا قایمقامیەتی هەڵەبجە لە دووبەش (کارگێری، وردبینی) و دوو هۆبە (ژمێریاری، خزمەتگوزاری) پێکهاتووە. ٢٤ فەرمانبەری میلاک و سێ فەرمانبەری خۆبەخشی هەیە. ئەم فەرمانگەیە لە بینای میریدا دەوامدەکەن، کە لە ساڵی ١٩٩٩ لە لایەن حکومەتەوە لەسەر ڕووبەری (٤٠٠م٢) دروستکراوە و لە دوو نهۆم پێکهاتووە.

سەرچاوەکان:

  1. هەڵەبجە لەئامێزی مێژوودا. حەکیم مەلا ساڵح. بەرگی یەکەم، چاپی یەکەم. چاپخانە منارە. ٢٠٠٤ ل ٣٥.
  2. وەرگرتنی داتا و زانیاری لە قایمقامیەتی هەڵەبجە، لە ٢٥ی ٩ی ٢٠٢٣.

ئامادەکردنی: هاوناز سەعید ئەمین

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

نوسینگەی لەدایکبوون و مردنی هەڵەبجە

کەوتووەتە سەر جادەی حەمەوغان تەنیشت نەخۆشخانەی بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی لە هەڵەبجە. ساڵی ٢٠١١ دامەزراوە. پێشتر لەناو بینای نەخۆشخانەی گشتیی هەڵەبجەدا بووە و بینا نوێیەکەی ساڵی ٢٠٢٢ لەسەر ئەرکی بنەماڵەی (حاجی حەمه ڕەشید خاڵان)ـەوە دروستکراوە. دەوامی شەش کاتژمێرییە. لە بەشەکانی: بەڕێوەبەری نوسینگە، هۆبەی تۆماری لەدایکبووان، هۆبەی تۆماری مردووان، هۆبەی کۆمپیوتەر و ئامار، پێکدێت.

زیاتر بزانە
فەرمانگە

نوسینگەی هەڵەبجەی مافی مرۆڤ‌

سەر بە دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤە. ساڵی ٢٠٠١ کراوەتەوە. کەوتووەتە سەنتەری شار و لە گەڕەکی پاشا نزیک ئامادەیی هەڵەبجەی کچان. (محەممەد سابیر) یەکەم بەڕێوەبەری بووە و هەتا ساڵی ٢٠٠٤ بەردەوامبووە. پاشان (ساسان ئەنوەر عەبدولڕەحمان) هەتا ساڵی ٢٠٠٦ و دواتر (گوڵستان ئەحمەد عوسمان) هەتا ئێستا بەردەوامە. بەگشتی لە نۆ بەشی سەرەکی پێکهاتووه. ١٨ فەرمانبەری میلاکیان هەیە، لە بینایەکی کرێدان، کە لە دوو نهۆم پێکهاتووە و لەسەر ڕووبەری زەویی (٤٠٠ م٢) دروستکراوە. کاری چاودێری و بەداواچوون و بڵاوکردنەوەى هۆشیارییە لەڕووی مافی مرۆڤ و پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ ئامادەکردنی ڕاپۆرتە لە بارەی ڕەشی مافی مرۆڤ لەسنوری پارێزگای.

زیاتر بزانە
فەرمانگە

هۆبەی ئاودێریی هەڵەبجە

سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی ئاودێریی سلێمانی و وەزارەتی کشتوکاڵە. ساڵی ٢٠٠٨ ئەم هۆبەیە لە هەڵەبجە کراوەتەوە. کەوتووەتە گەڕەکی شەهیدان، سەروو بەڕێوەبەرایەتی ئاوی هەڵەبجە. یەکەم بەڕێوەبەر (سالار محەممەد عەلی) بووە و دواتر (ئەشرف حەسەن ویس) بووە بەڕێوەبەری و هەتا ئێستا بەردەوامە. شەش کارمەندیان هەیە. بیناکەی لە دوو نهۆم پێکهاتووە و بە موڵکی هی فەرمانگەکەیە و ساڵی ٢٠٢٠ لە لایەن حکومەتەوە دروستکراوە. کاری دروستکردنی پۆند و گۆگەی ئاو و گەیاندنی ئاوە بە زەوییە کشتوکاڵییەکان.

زیاتر بزانە
فەرمانگە

هۆبەی چاکسازیی کارەبای بیارە

سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کارەبای هەڵەبجە و وەزارەتی کارەبایە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧٤. سەرەتا لەگەڵ هەرسێ فەرمانگەی شارەوانی، ئاو و کارەبا پێکەوەبوون و (عەلی تۆفیق) بەڕێوەبەری بووە هەتا سەرەتای هەشتاکان، پاشان کارەبا جیا دەکرێتەوە و (مستەفا جەعفەر) دەبێتە بەرێوەبەری. بەهۆی باردوخی سیاسیی ناوچەکە و جەنگی هەشت ساڵەی عێراق و ئێرانەوە، چەندین جار ئەم فەرمانگەیە دوچاری داخران و کردنەوە هاتووە. لە دوای ڕاپەرینەوە ساڵی ١٩٩١ هەرچەندە کارەبای نیشتمانی نەبووە، لە بری کارەبا، مۆلیدەیان بەکارهێناوە و (ئەنوەر عارف مستەفا) هەتا ساڵی ٢٠٠٩، دەبێتە لێپرسراوی کارەبای بیارە. دواتر بۆمایەکی کەم (ئەحمەد نادر) دەبێتە لێپرسراو و پاشان خانەنشین دەبێت و (ڕەحمان عەزیز محەممەد) دەبێتە لێپرسراوی چاکسازیی کارەبای بیارە و تا ئێستاش بەردەوامە. ئەم فەرمانگەیە لە دوو هۆبە پێکهاتووە، کە بریتین لە هۆبەکانی چاکسازی و کارگێڕی، (٢١) فەرمانبەری میلاکیان هەیە، بە کرێ لە خانوی (بێستون محەممەد ڕەحیم) دان. ڕووبەری خانووەکەیان (٢٠٠م٢)یە، ئیشوکاری فەرمانگەکە سیانەکردنی تۆڕەکانی کارەبا و ئیشوکاری ماڵانە لە سنوری شارۆچکەی بیارە و دەوروبەری، ئەم فەرمانگەیە کەوتووەتە گەڕەکی (خانەقا) لە شارۆچکەی بیارە.

زیاتر بزانە
فەرمانگە

هۆبەی چاکسازیی کارەبای سیروان

کەوتووەتە سە ڕێگای سەرەکیی سیروان-هەڵەبجە، سەرەتای گەڕەکی شەهیدان لە سیروان، نزیک قوتابخانەی ماکوان. ساڵی ١٩٩٧ کراوەتەوە. یەک بەش و (٥٥)کارمەندی هەیە. سنوری کاری سیروان و ٢١ گوندە. کەمال مەحمود عەلی بەرپرسی هۆبەکەیە.

زیاتر بزانە
فەرمانگە

هۆبەی دارستان و پاوانی بیارە

سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کشتوکاڵی هەڵەبجە و وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوە. مێژووی دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٨. بەڕێوەبەری یەکەمی ئەم هۆبەیە (شەریف حەمەڕەحیم) بووە و هەتا ساڵی ٢٠٠٢ بەردەوامبووە. پاشان (سالار عەبدوڵا مەعروف) دەبێتە بەڕێوەبەر و هەتا ئیستاش بەردەوامە، هەشت فەرمانبەری میلاکیان هەیە. لە ژوورێکی بینای بەشی کشتوکاڵی بیارەدا دەوامدەکەن. لە یەک نهۆم پێکهاتووە و لەسەر ڕووبەری زەوى (٣٠٠م٢) دروستکراوە. مێژووی دروستکردنی بیناکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حکومەتی پێشووی عێراق، کە ئەوکات بۆ نەخۆشخانەى بیارە لە بەرد و چیمەنتۆ دروستکراوە، کەوتووەتە گەڕەکی (هارە گلان) لە شارۆچکەى بیارە، ئیشوکاری فەرمانگەکە بریتییە لە سەرپەرشتیکردنی دارستانی دەستکرد و سروشتی.

زیاتر بزانە
فەرمانگە