دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08
کەوتووەتە خۆرئاوای گوندی (گڵێجاڵ) لە چیای خۆشک. (١٠٢٠م) لەئاستی دەریاوە بەرزە. پیادەڕێگەیەکی پێدا تێپەڕدەبێت بۆ سەر چیای خۆشک، پێیدەوترێت (ملەگورگان).
ئامادەکردنی: عەفان ئەحمەد عەلی
کەوتووەتە بەرانبەر شاخی داڵەڕێ لە گوندی (بۆین). بەرزترین لوتکەی شاخی مەڕمانگانە. لە دوو بەش پێکهاتووە بەشی خواروو بەشی ژووروو، بەهۆی سەختیەکەیەوە، کەم کەس توانیویەتی بگاتە لوتکەکەی. لە قەدپاڵەکانیدا چەندین ئەشکەوت و شوێنەواری مێژوویی پێوە دیارە.
به دووریی نزیکەی نیو کیلۆمەتر کەوتووەتە خۆرهەڵاتى گوندى (نێرگسەجاڕ) و بەرامبەر لوتکەى کونەقير لە باشورى دەشتى نێرگسەجاڕەکۆن. بەهۆى چڕیی دارودەوەنەکەيەوە، که گوتوويانە هەرکس بڕواتە ناوی نازانێت چى بەسەردێت و بەهۆيەوە ئەو ناوەى لێنراوە.
بە دووریی نزیکەی نیو کیلۆمەتر، کەوتووەتە خۆرهەڵاتى گوندى (نێرگسەجاڕ) بەرانبەر لوتکەى کەسنەزان لە باشورى دەشتى نێرگسەجاڕەکۆن. بەهۆى بوونى قيرى سروشتييەوە، کە وەک ئارەقە لە نێو چينە بەردەکانەوە هاتووەتەدەر، ئەو ناوەی لێنراوە.
کەوتووەتە پشت گوندی (ئەحمەد ئاوا). دەڕوانێت بەسەر دۆڵی زەڵم و کەڕەجاڵ و شارەزووردا. دوو شورەی بەردینی بەهێز بە سێ لایدا شۆڕدەبێتەوە. پێدەچێت ئەم لوتکەیە بۆ بەرگریکردن لە قەڵای زەڵم لە سەردەمی ساسانیەکاندا، بەکارهێنرابێت. هۆکاری ناونانەکەی دەڵێن لە وشەی جردەی عەرەبیەوە هاتووە. بەوپێیەی لە شیوەکەی خوار ئەحمەدئاوادا، کۆمەڵێک سکەی کۆن دۆزراونەتەوە، کە بۆ سەردەمی یەزدی گورد گەڕاونەتەوە. پێدەچێت یەکێک لە پاشاکانی ساسانی بەناوی یەزدی گورد لەم قولەیەدا ژیابێت. ڕێگەی سەرکەوتنی ئەم قولەیە پێیدەوترێت پلە سوور، کە کەوتووەتە بەشی خـوارەوە و بەواتـای هێڵی سـوور دێت.
یەکێکە لە لوتکە بەرزەکانی زنجیرە چیای سورێن. سنوری گوندی کانی ئاسکانە و میلەی مەرزیی بۆ جیاکردنەوەی سنوری خۆرهەڵات و باشوری کوردستانی تێدا جێگیرکراوە. بەهۆی بوونی داری مازووەوە ئەو ناوەی لێنراوە. خەڵکی ناوچەکە سوودیان لەو دارانە بۆ کاروباری جیاواز وەرگرتووە.
کەوتووەتە پشت ئەشکەوتی (هەیان) لە چیای (سورێن). کانییەکی بەناوبانگە، لوتکەیەکی بەرزیشە، کە دەڕوانێت بەسەر دیوی خۆرهەڵاتی کوردستاندا. ڕێگەی (کەلەبەرەتەنگە)، کە لە پشت ئەشکەوتەکانی هەیانەوە دەستپێدەکات و بە تەنیشت ئەم یاڵەدا دەڕواتەوە (دزڵی) بۆ کوردستانی خۆرهەڵات. وڵاخدار و کۆڵبەر، پشوویان لەسەر داوە.