خۆشک

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


لاپەڕەی 102

چیا

کەوتووەتە خۆرئاوای گوندەکانی (گڵێجاڵ، بەلەسۆ، سەعداوا، قەڵپ) و بەڕووى هەردوو سنورى ناحیە‌ی (بەمۆ) و (دەربەنديخان)دا دەڕوانێت. بەرزییەکەی نزيکەى (١٨٣٨م)ە‌. ناحیە‌ی (بەمۆ) لە ناحیەی (مەیدان)ی سەر بە قەزای خانەقین جیادەکاتەوە. لەسەر چياکە بانێکى تەخت هەيه،‌ کە شێوەى دەشتێکى هەڵواسراو و چەندين ئەشکەتی وەکو ئەشکەوتى (کونە شێر) و (کەورگى مارۆچن) هەیە.

سەرچاوەکان:

  1. دابەشبوونى شێوەکانى ڕووى زەوى و کاریگەرييان لەسەر بەکارهێنانى زەوى له ‌ناحيەى بەمۆ، گەرمیان محەممەد ئەحمەد، کۆلێجى زانستە مرۆڤايەتيیەکانى زانکۆى سلێمانى، نامەى ماستەر(بڵاونەکراوە)، ٢٠٢٢.
  2. گڵێجاڵ (ناوەندی ناحیەی بەمۆ) لە بەڵگەنامەو بیرەوەرییەکاندا. کۆمەڵێک توێژەر، چاپی یەکەم، چاپخانەی ناوەندی ناحییەی بەمۆ، سلێمانی، ٢٠٢١، ل١٤٩.
  3. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (عەفان ئەحمەد عەلی) لەگەڵ (کەمال جەلال ئەحمەد)، لەدایکبوو: ١٩٨٧، بڕوانامە: بەکالۆریۆس، پیشە: مامۆستا، لە ١٠ی ٨ی ٢٠٢٣، لە زەڕایەن.

ئامادەکردنی: گەرميان محەممەد ئەحمەد,عەفان ئەحمەد عەلی

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

وەزەرا

کەوتووەتە باکوری گوندی (دەرەیمەڕ). (٢٢٦٢م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. کەوتووەتە نێو چیای کەمانجەڕ لە سنوری گوندی دەرەیمەڕدایە، دەڕوانێتە سەر هەورامانی دیوی ئێران و دەربەند دزڵی و گوندی دەرەیمەڕ و سەرگەت و زەڵم، ناوچەیەکی سەر سنوریی پێکدەهێنێت. بە ڕووپۆشی ڕووەکی و ئاژەڵی کێوی دەوڵەمەندە. لە بەهاردا خەڵکی بۆ کات بەسەربردن و هێنانەوەی گژوگیای بەهاری سەردانی دەکەن.

وەزەنێ

کەوتووەتە خۆرهەڵاتی گوندی دەگاشێخان و باکوری ناوچەی گەشتیاریی وەزەنێ. (٢١١٤م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. دەڕوانێتە سەر گوندی دەگاشێخان و دۆڵی وەزەنێ و گوندی بەڵخە و هانە گەرمەڵە و کێمنە و بێرواس. دەوڵەمەندە بە ڕووپۆشی ڕووەکی و باڵندە و ئاژەڵی کێوی و ساڵانە بڕێکی زۆر بەفری لێدەبارێت و دەبێتە سەرچاوەی ئای کانیاوەکانی دەگاشێخان و بەڵخە و وەزەنێ، ڕێگایەکی خۆڵ لە بەڵخەوە دەڕواتە چیای تەوەنێ و بە دامێنی ئەم لوتکەیەدا تێپەڕە دەبێت بە شێوەیەک تەنها (١٩٠م) لێیەوە دوورە، ئەم ڕێگایە دەچێتە ناوچەی گەشتیاریی ئاوێسەر لە شارەدێی (تەوێڵە).

قوڵتا

کەوتووەتە باکوری گوندی (نارنجڵە) و خۆرهەڵاتی گوندی (گوڵپ). (١٢٢٥م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. ناوچەیەکی ڕووتەنە بە ڕووپۆشی ڕووەکی و دەڕوانێتە سەر گوندی نارنجڵە و گوڵپ.

قۆڵی بلچ

کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی گوندی باخەکۆن و گەچێنە. (١٧٠٥م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. شوێنێکی چڕە بە دارستانی سروشتیی بەڕوو و گۆیژ. دەوڵەمەندە بە ڕووپۆشی ڕووەکی و ئاژەڵ و باڵندەی کێوی و ساڵانە بڕێکی زۆر بەفری لێدەبارێت و بۆ ماوەیەکی درێژ دەمێنێتەوە.

کانى ژاڵه

کەوتووەتە باشورى ناحیە‌ی (بەمۆ). بە لوتکەى کانى ژاڵە ناسراوە و تاکە دەرچەى ناحیەی (بەمۆ)يە بەسەر دەوربەريدا. بەرزيیەکەى لەئاستى ڕووى دەرياوە (١٤٩٦م) دەبێت. سنورى نێوان ناحیەی بەمۆی ئيدارەى گەرميانە.

کەرەسی

کەوتووەتە باکوری گوندی (دەرەیمەڕ). (٢٢٠٨م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. کەوتووەتە دامێنی چیای کەمانجەڕ و نێو چیای کەرەس لە سنوری گوندی دەرەیمەڕدایە، دەڕوانێتە سەر هەورامانی دیوی ئێران و گوندی دەرەیمەڕ و سەرگەت و زەڵم. ناوچەیەکی سەر سنوریی پێکدەهێنێت. دەوڵەمەندە بە ڕووپۆشی ڕووەکی و ئاژەڵی کێوی. لە بەهاردا خەڵکی بۆ کات بەسەربردن و هێنانەوەی گژوگیای بەهاری سەردانیدەکەن.