تەوێڵە و ئاوێسەر

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-15


لاپەڕەی 524

ناوچەی گەشتاری

کەوتووەتە باشوری خۆرهەڵاتی پارێزگای هەڵەبجە. (١٦٨٤م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. لە نێوان چەند چیایەکەوە لەوانە وەک خەڵەفی و پەشتەوبانا و هەرزگا، سەنتەری پیشەی دەستیی هەورامان بووە و چەندین شوێنی تایبەت بەم پیشانەی تێدابووە. دۆڵێکی پڕ باخی گوێز، لە دۆڵی ئاوێسەرەوە بۆ گوندی سۆسەکان و پاڵانیا و جاور، تا نزیکی هاوار درێژدەبێتەوە، شێوازی تەڵانسازی باخەکانی و دیزاین و کەرەستەی خاوی بەکارهاتووی خانوەکانی و تاڤگەی ئاوی ئاودێریکردنی باخەکان، جوانترین دیمەنی تەوێڵەن. تەوێڵە خاوەنی زیاتر لە شەست کانیاوی سروشتییە و چەمی ئاوێسەر، ناوچەکەی سەوزکردووە. ئاوهەوایەکی فێنک لە هاوین و بەفرێکی زۆر لە زستان و دیمەنی جوانی گەڵاڕێزانی پایز و ڕەنگی سەوزی لۆ و کەمای وەرزی بەهار، هۆکارن بۆئەوەی بەدرێژایی ساڵ، گەشتیارێکی زۆر سەردانی بکەن، هەروەها ئاوێسەر شوێنی گونجاوی بۆ گەشتوگوزاری زستانە هەیە، چونکە ساڵانە بڕێکی زۆر بەفری لێدەبارێت، کە هەندێک ساڵ گەشتووەتە زیاتر لە دوو مەتر. بۆیە دەبینین گەشتیارێکی زۆر سەردانیدەکەن بۆ وێنەگرتن و شەڕەتۆپەڵ و یاری خلیسکانی سەر بەفر و پیاسە و گەڕان بە نێو بەفردا. جگەلەوەی بونی خانەقای تەوێڵە وەک پێگەیەکی ئاینی، سەرنجی گەشتیارانی لە چەندین وڵاتەوە ڕاکێشاوە و سەردانیدەکەن. چەندین خزمەتگوزاری تێدایە. مەرزی (شوشمێ - تەوێڵە) لە ئێستادا کراوەیە و سەرچـاوەیـەکـی جمـوجـوڵی بـۆ شـوێنەکـە و پـارێـزگای هـەڵـەبجـە دروسـتکردووە.

سەرچاوەکان:

  1. چاوپێکەوتنى ئامادەکار لەگەڵ (فازیل عابد محەممەد)، لەدایکبوو: ١٩٦٣، بڕوانامە: بەکالۆریۆس، پیشە: ئەندازیار، لە ١ى ٣ى ٢٠٢٣.
  2. بەکارهێنانی بەرنامەی (Google earth pro).

ئامادەکردنی: د. ڕێباز لوقمان مستەفا

4

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

هاوار و وەزگێڵ

کەوتووەتە باشوری شارۆچکەی (بیارە). بە چەند چیایەک دەورەدراوە لەوانە چیای ئەشکەوەڵ و کەنۆڵەڕەشان و هەنجیرەکە و هەڵوژە و چاڵان. ناوچەیەکی گەشتوگوزارییە و خاوەنی چەندین توانستی سروشتی مرۆیی گرنگە، وەک: (٩٩٥ بۆ ١١٣٥م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە. فێنکیی ئاوهەوا و بوونی کانیاوی سروشتی و چەمی گەورەی هاوار و باخ و دارستانی چڕ و ئاینی جیاواز و ڕێوڕەسمی کۆمەڵایەتی و ئاینی تایبەت بە کاکەییەکان وەک ماستی قەڵاتێ و سروتە ئاینیەکانی وەک ژەنینی تەمبوور و پەرستگای ئاینی کاکەییەکان وەک (پەرستگای شای سەرتلی) و گۆڕستانی شێخ ئەسکەندەری کوڕی سوڵتان ئیسحاق)... هد، ئەمانە وایانکردووە، ببێتە جێی سەرنجی گەشتیارانی نێوخۆیی و نێودەوڵەتی و سەردانیبکەن، گونجاوە بۆ گەشتوگوزاری ئاینی و ژینگەیی و خۆشگوزەرانی و لادێیی.

زیاتر بزانە
ناوچەی گەشتاری