زينۆ

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-07


لاپەڕەی 476

ئەشکەوت

يەکێکە لە ئەشکەوتە ناودار و گرنگەکانى پارێزگاى هەڵەبجە و لەنێو زنجيرە چياکانى (شنروێ)دیە. کەوتووەتە گوندى بۆين و بەدياريکراوى لە بەشەکانى سەرەوەى چەمى ئاوايى و بە دووریى (١.٩کم) لە باکورى خۆرهەڵاتى گوندەکەدايە، ئەشکەوتەکە بە قەدپاڵێکى سەختەوەيە، کە لێژييەکى زۆرى هەيە و مرۆڤ ناتوانێت بە ئاسانى پێى بگات. بە توولەڕێ بۆی دەچیت. لەدوو قات پێکهاتووه. له ‌بەشى خوارەوەى ئەشکەوتەکە ژوورێکى ئەندازەیى جوان بەشێوەى کەوانەیى دروستکراوه. درێژییەکەى زیاترە لە سێ مەتر و پانییەکەى ١,٥ دەبێت. هۆکارى دروستبوونەکەى دەگەڕێتەوە بۆ داچۆڕانى ئاو لەڕێگەى درز و شکان و کەلێنەکانەوە بۆناو چينە بەردە جيرى و دۆلۆمايتيەکان و توانەوەيان. دەمى ئەشکەوتەکە نزيکەى پێنج مەتر دەبێت و بەرزييەکەيشى دوومەترە، بەڵام لە ناوەوەى ئەشکەوتەکەدا بەرزييەکەى (٧.٥م)ە، بە درێژیى(٢١م) و پانیى نۆ مەتر. شوێنگەى ئەشکەوتەکە (١٣٦٢م)لە ئاستى ڕوى دەرياوە بەرزە، ئەگەر چى لەڕوى مێژووييەوە مرۆڤ لە کۆنەوە بەکاريانهێناوە و بەم دواييانەش دانيشتوانى گوندى بۆين دەستييانپێیگەيشتووە و بەشێک لە ديمەنە سروشتيەکانى ناو ئەشکەوتەکە بەهۆى ئاگرکردنەوە و شکاندنى ستونە کلسيە شۆڕبووەوە و بەرزبووە‌کان (Stalagmites & Stalactites)ەوە شێواون، بەڵام هێشتا لێوانە لە ديمەنى سروشتیى جيۆمۆرفييانە و دەکرێت لەڕوى گەشتوگوزارييەوە گرنگى پێبدرێت.

سەرچاوەکان:

  1. جيومورفولوجية جبل شنروى بين وادى کريانە و سازان بمنطقة حلبجة في کوردستان العراق، رسالة ماجستير (غير منشورە)، هێمن کمال حمەامين، کلية الاداب، جامعة الاسکندرية، مصر، ٢٠١٤، ص٨٦.
  2. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (د. ڕێباز لوقمان مستەفا) لەگەڵ شوێنەوارناس (نەریمان خانە ڕەحیم)، لە ساڵی ٢٠٢٢.

ئامادەکردنی: هێمن کەمال حەمەئەمین,د. ڕێباز لوقمان مستەفا

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

کونە چەور

دوو ئەشکەوتن، بە دووریی یەک کیلۆمەتر لە باکوری خۆرهەڵاتی گوندی (بۆین) هەڵکەوتوون. درێژییەکەیان زیاتر لە ٢٠ مەتر دەبێت و پانتاییەکی فراوانیان هەیە. ناو ئەشکەوتەکە بە باڵندەی کێوی دەوڵەمەندە، بەهۆی ئەوەی ڕاوچییەکان ئەو نێچیرەی، کە گرتویانە یان کوشتویانن، لەم ئەشکەوتەدا خواردویانن، یان ئەگەر هاتبنە ئەم ئەشکەوتە بە دەستی بەتاڵ نەگەڕاونەتەوە و دەمیان چەور بووە، ناونراوە ئەشکـەوتی کـونە چـەور.

کونەشەڵم

به ‌دووریی (٢٠٠م) لە گوندی (ڕیشێن)ی سەر به ‌ناحیەی (خورماڵ) دوورە. ڕووبەرەکەی‌ نزیکەی (٤ بە ٤م) دەبێت. سەرچاوەی ئاوێکی گەرمی تیدایە. دانیشتوانی گوندەکە (بەتایبەت ژنان)، تا پێش داگیرانی گوندەکە و ساڵی ١٩٧٨ وەک گەرماو بەکاریانهێناوە.

کونەکەمتیار ١

کەوتووەتە نێوان گوندەکانی وڵەسمت و بەردەبەل لە دۆڵی دەرەقوڵە هەڵکەوتووە. بەشی سەرەوەی زەوییەکی تەختە. نێو ئەشکەوتەکە تاریکە و تەسکە. بەڵام لە دەرگاکەیەوە تەنها کەسێک دەتوانێت بڕواتە ناوی. دەربارەی ناونانەکەی دەڵێن: لەسەردەمی کوێخا فەرەجدا، پیاوانی بەردەبەل ڕۆشتونەتە ئەو کونەکەمتیارە بۆ ئەوەی کەمتیار دەربێنن. کوێخا فەرەج خۆی بە گوریسێکەوە چووەتە ناو ئەشکەوتەکەوە. وتویەتی کەمتیار کوێرە کەس ناخوات. گوریس لە کەمتیارەکە دەبەستێت. هێناویانەتە دەرەوە و کوشتویانە. بۆیە بە کونە کەمتیار ناونراوە.

کونەکەمتيار ٢

کەوتووەتە‌ باشورى خۆرئاواى گوندى (ئيمامى زامن) و کيلۆمەترێک لە گوندەکە دوورە و کەمتيارى تێدا بينراوە و بەوناوەوە ناونراوە.

کونەکەمتیار ٣

دوو ئەشکەوتن. به ‌دووریی کیلۆمەترێک کەوتوونەتە‌ باکوری خۆرئاوای گوندی (ڕیشێن)ی سەر بە ناحیەی (خورماڵ). ڕووبەری ئەشکەوتەکە هەریەکەیان (٣ بە ٤م) دەبێت. دەرگاکەی ڕووە و قیبلەیە. ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بوونی کەمتیار لە ئەشکەوتەکەدا. جاران خاوەن ئاژەڵەکان بەکاریانهێناوە.

کونەکۆتران

سێ ئەشکەوتن لە تەنیشت یەکترن و لە قەدپاڵی شاخی شنروێ هەڵکەوتوون. لەنێوان هەردوو گوندی دەڵەمەڕ و عەبابەیلێن. بەهۆی بوونی چەند کونێک، کە کۆتریان تێدابووە، بە ئەشکەوتی کونەکۆترەکان ناودەبرێن. ڕاوچیەکی زۆر بۆ مەبەستی ڕاوکردنی کۆترەکان سەردانیاندەکەن.