جۆرەکانی مۆسیقا و ساز لە هەوراماندا

لە مێژەوە مۆسیقا لای هەورامیەکان باوبووە، سەرەتا لە شمشاڵ و تەنبور کەڵکیان وەرگرتووە. پاشان تەپڵ و دەهۆڵ و زوڕنا و... هتد. بەفراوانی چووەتە ژیان و فەرهەنگی ناوچەکەوە و هەر جوڵەیەکی ژیان، جۆرێک میلۆدی پێوە تایبەت کراوە. سێ چەشنە مۆسیقا لە هەورامان پەرەی گرتووە: ناوخۆیی، کە هەردەم لێی زیاد دەکرێت و نوێ دەبێتەوە. فۆلکلۆری، مۆسیقای دەگمەنی ساچەمانە، کە پشت بە بين و سنگ و گەرووی سیاچەمانە_چڕەکە دەبەستێت. ناوی چەندین ئامێر و سازی مۆسیقی لە هۆنراوەی هونەرانی هەورامی بێژدا هاتووە، کە لە بەزم و ڕەزمەکاندا کەڵکیان لێ وەرگیراوە. بەشێک لەو سازانە لەناو گەلانی دنیادا ناسراون و ناوی هەندێکیان ئێستا فەرامۆشکراون. دەروێش ئوجاخی گاوارەیی ١٢١١ بۆ ١٢٨٦ک لە شیعرێکی هەورامیدا ناوی ئەم سازانەی بردووە. یاران یاوەران چەن سازێ داریم-مەبۆ نامشان یەک یەک بیاریم. (تەنبوور، عود، ڕوباب، قیتار، بەربەت، قیژەک، شمشاڵ، سێتار، قوپۆز، تەپڵ، تاس، کەڕەنا، دووزەلە، دەهۆڵ، دوتەپڵە، زوڕنا، توتەک، زەنگ، تار، شاخنەفیر، ڕۆد، باڵەبان، کینار، سەفیر، دایرە، دەف، کەمانچە، مزمار، شەیپور، گاودوم، چەغانە، چارپار، چەنگ، تیرباڵ، دومبەک، قانوون، کۆس، سەنتور، شانە، ئەرغەنوون).