مزگەوتی ئەڵڵا هۆمەرای بیارە

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-12


لاپەڕەی 185

کتێبخانە

کتێبخانەیەکی گەورە بووە. لە ژێرزەمینێکی گەورەی ناو مزگەوتی گەورەی بیارەدا بووە. پیرمحەممەد ناوێکی لێ نێژراوە، کە دەبێتە باپیرە گەورەی مەلا سمایلی بیارە و بیستو پێنج پشتی بنەماڵەی مەلاکان. بەو پێیە مێژووی مزگەوت و کتێبخانە و کتێبەکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٣٠٠ز. دوای هاتنەوەی مەولانا خالد و بڵاوبوونەوەی تەریقەتی نەقشبەندی و جانشینی سراجەدین لە تەوێڵە، هەورامان دەبێتە مەکۆی زانیاری و عیرفان، ڕۆشنبیر و خوێندەواران ڕووی تێدەکەن. شێخ عومەری زیائەدین دێتە بیارە و گەشە بە ڕێبازی تەریقەت و شەریعەت دەدات، تا گەیشتن بە شێخ عەلادین و نەجمەدین، کتێبخانەکە دەوڵەمەندتر و پڕتر دەبێت. تاساڵی ١٩٤٠-١٩٥٠ پانزە هەزار کتێبی چاپکراو و سێ هەزار کتێبی دەستنوسی تێدابووە. لە زەمانی سوڵتان عەبدولحەمیدی عوسمانیدا، باری ٧٠ هێستر کتێبی جۆراوجۆر کراوەتە دیاری ئەم کتێبخانەیە. مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس ١٩٤١ چووەتە ناوی کتێبەکانی بینیووە.

سەرچاوەکان:

  1. سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، عبدالرزاق عبدالرحمن محمد، چاپی یەکەم، تاران، ٢٠٠٥، ل١٣٠٩.
  2. بنەماڵەی زانیاران، مەلا عبدالکریمی مودەریس، چاپی یەکەم، سنە، ل٣٢١.
  3. مێژووی هەورامان، د. محمد امین هورامانی، بەرگی یەکەم، انتشارات بلخ، ٢٠٠٠، ل٥٢٨.
  4. هەڵەبجە مەملەکەتی ژیان، ئامادەکردنی خەبات عەبدوڵا، چاپی یەکەم، سێمانی، ٢٠١٠، ل٩٦.

ئامادەکردنی: هومایون ساحیب کەریم

7

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

ئۆکتۆبەر

کتێخانەیەکی ئەهلییە. خاوەنەکەی (عەتا ڕەئوف محەممەد) بووە. کەوتوەتە سەر شەقامی گشتی بەرامبەر شارەوانیی هەڵەبجە. ساڵی ١٩٩٢ لە شێوەی کابینەی چینکۆدا دروستکراوە. سەرچاوەی ئەدەبیات بە گشتی و ئەدەبیاتی چەپی تێدابووە. لەبەر شۆڕشی ئۆکتۆبەر ئەو ناوەی لێنراوە. بە(ئیشتراکات) ڕۆژنامەکانی: برایەتی و کوردستانی نوێ و ڕێگا و چەند بڵاوکراوەیەکی تری هێناوە بۆ خوێنەرانی. زۆربەی کتێبەکانی لەو کاتەدا ڕۆنیۆ و کۆپی بوون. لەبەربوونی هەندێک سەرچاوە، سوتێنراوە و وەک ناڕەزایەتی دەربڕینک ڕۆشنبیران و ئامادەیی ئەحمەدموختار جاف خۆپیشاندانیان ڕێکخستووە.

زیاتر بزانە
کتێبخانە

باران

کەوتووەتە نێوان باخی گشتی و قەیسەریی شنروێ لەناو شاری هەڵەبجە. ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە و ئێستاش بەردەوامە. نزیکەى پێنج هەزار ناونیشانی بە زمانەکانی: کوردی، عەرەبی، فارسی و ئینگلیزی، تێدایە. کتێبەکان هەم دەفرۆشرێن، هەمیش بە کرێ دەدرێن. (ڕوقیە ئەمین) خاوەنیەتی و (لوقمان ئەمین) سەرپەرشتیدەکات.

زیاتر بزانە
کتێبخانە

حوجرەی مەلا نەزیر

کتێبخانەیەکە لە حوجرەکەی مەلا نەزیری گەورە لە (تەوێڵە). دواتر بە (قاپی شێخ) ناسراوە. هەرچەندە تایبەت بووە بە مەلا نەزیر، بەڵام لەبەر بوونی چەند سەرچاوەیەکی ئایینی و عرفانی و ئەدەبی، وەک کتێبخانەیەکی گشتی سوودی لێبینراوە. کتێبەکانی دواتر کەوتوونەتە لای بنەماڵەی (مەلا ساحب).

زیاتر بزانە
کتێبخانە

خانەقاى بیارە

کەوتووەتە ناو خانەقای (بیاره)‌. زیاتر لە ١٠٠٠ ناونیشانی تێدایە، کە زۆرینەیان تایبەتە بە ناوەڕۆکی ئاینییەوە. ژمارەیەک لە دەستنوسی تێدایە. فەقێ و کەسانی تریش دەتوانن سوودی لێوەربگرن.

زیاتر بزانە
کتێبخانە

خانەقای تەوێڵە

کەوتووەتە ناو خانەقای (تەوێڵە)وە. لە سەردەمی (شێخ عوسمانی سیراجەدین)ەوە کتێبی هەمەجۆری تێدا دانراوە، تا سەردەمی (شێخ حسامەدین). هەندێک کتێبيان لەلایەن بنەماڵەی شێخانەوە گوازراونەتەوە بۆ بیارە و باخەکۆن. مامۆستایان کاردۆخی و شێخ سەفادین لە سەردەمی مامۆستاییاندا، لەم کتێبخانەیە کەڵکیان وەرگرتووە. ساڵی ١٩٧٢ بۆ ١٩٧٣ لیژنەیەک لە ئەوقافی سلێمانيیەوە زۆرێک لەم کتێبانەيان بۆ کتێبخانەی ئەوقافی سلێمانی کڕیوە.

زیاتر بزانە
کتێبخانە

خانەی کتێبی هەڵەبجە

خاوەنەکەی (عەبدولقادر ئەحمەد فەتاح)، کە بە (قادر شادی) ناسراوه،‌ لە شەقامی گشتی، نزیک شارەوانی دایناوە. پێشتر بە چەند ناوێکی ترەوە دانراوە. لە دوای ڕاپەڕین و ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ (ئەحمەد ڕەنجیار) بە ناوی کتێبخانەی (شاهۆ)وە بووە، دواتر بە ناوەکانی: زانست، هەڵەبجه و کۆتاجاریش بە (خانەی کتێبی هەڵەبجە) ناسراوە. گەلێک سەرچاوەی زانستی تێدا بووە، کە زۆربەیان ئەدەبی و مێژوویی و ئایینی بوون. توانیویەتی گەلێک سەرچاوە، کە نوسخەیان کەم بووەتەوە لە چاپ بداتەوە، کە خاوەنەکەی کۆچیدواییکردووە، کتێبخانەکەش نەماوە.

زیاتر بزانە
کتێبخانە