مێجەرسۆن

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


مێژوونوس، گەڕيدە، ئەنترۆپۆلۆگ، زمانەوان، ڕۆژنامەوان، ئەفسەرى هەواڵگریی سەربازیی و حاکمى سیاسى بەریتانییە. ناوی (ئەیلی بانستەر سۆن)ـە. ساڵی ١٨٨١ لەدایکبووە و لە ١٩٢٣ کۆچیدواییکردووە. ساڵی ١٩٠٩ بەناوى نهێنى (میرزا غوڵام حسێنی شیرازی)یەوە هاتووەتە ناوچەکە و چەند ساڵێک ماوەتەوە و دواتر لەلایەن عوسمانییەکانەوە دەستبەسەرکراوه. پاش جەنگی یەکەمی جیهانی، جارێکی تر لەلایەن حکومەتی بەریتانیاوە ڕاسپێرراوە تا سەردانی میزۆپۆتامیا بکات و بە شێوەی نهێنی زانیاری لەسەر ناوچەکە کۆبکاتەوە. بۆ ماوەی نۆ مانگ لە هەڵەبجە ماوەتەوە. ساڵی ١٩١٩ بۆ ١٩٢٢ حاکمی سیاسيی ئينگليزەکان بووە لە سلێمانی و دژایەتی شێخ مەحموودی کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا خزمەتگوزاریی زۆری پێشکەشکردووە، لەوانە: ڕێگای سەرەکیی (سلێمانى - هەڵەبجە)ى کردووەتەوه، ماوەى ساڵێک لامەرکەزییەتی دارایی بۆ سلێمانی جێبەجێکردووە، کە هەڵەبجەش بەشێک بووە لەو‌ یەکە کارگێڕییە. دەوترێت (لۆنێت سۆن)ی هاوسەری مێجەرسۆن، بەر لەوەی کۆچیدوایی بکات، خانووەکەی خۆی پێشکەش بە منداڵانی هەڵەبجە کردووە. سۆن، ژمارەیەک زۆر کتێبی نوسیوە لەوانە: (گەشتێک بۆ وڵاتە میزۆپۆتامیا "دوو بەرگ"، ڕاپۆرتێک سەبارەت بە سلێمانی ناوچەیەک لە کوردستان)، کە زانیاریی گرنگی لەسەر هەڵەبجە و شارەزوور و خاتوو عادیلەخانم و ئەو ماوەیە تێدایه،‌ کە لەو ناوچەیە ماوەتەوە.

سەرچاوەکان:

  1. هەفتەنامەى پێشکەوتن، ژمارە ٢، ١٩٢٠ (بڕیارەکانی مەجلیسی شار بە سەرۆکايەتى مێجەرسۆن).
  2. گۆڤاری (خاڵ)، چاوپێکەوتن لەگەڵ (ڕووناک ئەحمەد بەگی جاف)، ژمارە ٢٧ی مانگی شوباتی ٢٠٢١.
  3. کورد وتورک و عەرەب، سیسیل جۆن ئیدمۆنس، وەرگێڕانی: حامید گەوهەری، چاپی دووەم، دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ئاراس، هەولێر، ٢٠٠٤، ل٤٩.

ئامادەکردنی: ڕێبوار حەمەتۆفیق

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

ئامادەبوون بۆ چل ساڵی

کورتە فلیمێکی دیکۆمێنتارییە. ١٣ خولەک فۆرمات: Dvcam، بەرهەمی: خۆرهەڵاتی کوردستانە. ئامادەکاری بابەت و سیناریۆ و دەرهێنان و بەرهەمهێن و دەنگدانەر و مۆنتێر: مهرداد سلێمانییە. وێنەگر: سیامەک سلێمانی. دەنگهەڵگر: ئارەش ڕەسافی. بێژەری دەق: سەعید سلێمانی. موزیک: هەڵبژاردە. کورتەی فلیمەکە: گێڕانەوەی تێپەڕبوونی ژیانی دەرهێنەری فلیمسازی و تەنگەژە و هەڵچون و داچوونی ژیانی ئەو دەرهێنەرەیە. بەشداری دوەمین فیستیڤاڵی فلیمی دیکۆمێنتەریی هەڵەبجەی شەهیدی کردووە. ١٦ی ١٠ی ٢٠١١ لە هەڵەبجە پیشاندراوە. مهرداد سلێمانی: لە دایکبووی ١٩٧٤ی کرماشانە. بەکالۆریۆسی لە سینەمادا هەیە. مامۆستای دەرهێنان و مۆنتاژە. چەند ئەزمونێکی فلیمۆگرافی هەیە.

ئاوێنە

کورتە فلیمە. ساڵی ٢٠٠٥ بەرهەمهێنراوە. لە نوسین و سیناریۆیی (سەنعان فایەق هانەدنی)یە، دەرهێنانی (سەردار قادر)بووە، ئەنجومەن تەوێڵەیی کاری وێنەگرتنی بۆ کردووە، تەلەفزیۆنی خاک مۆنتاژی بۆ فلیمەکە کردووە. ئەکتەرەکانی (شەیما حەمەئەمین، بابا سەنعان، شەیدا شارەزووری، هۆشمەن محەممەد، ئاشنا بورهان)بوون.

ئەنفال ئەڵقەی بووکێنی فڕاندم

فلیمێکی دیکۆمێنتەریی ١٨ خولەکییە. ساڵی ٢٠١٠ بەرهەمهاتووە. بەرهەمهێن: تەلەفزیۆنی کەرکوک. ئامادەکاری بابەت و سیناریۆ و نوسەری دەق و خوێندنەوە و دەرهێنەر: محەممەد سەید. وێنەگر: شێرزاد ئەکرەم. دەنگهەڵگر: ئەحمەد قادر. دەنگدانەر و مۆنتێر: دەریا دڵشاد. بەڕێوەبەری بەرهەم: محەممەد عەزیز. بابەتی فلیم: سیاسی، کۆمەڵایەتی. بابەت: دوو قەیرەکچی دەزگیراندار، ئامۆزا دەزگیرانەکانیان بەر شاڵاوی ئەنفال دەکەون و... بەشداری دوەمین فیستیڤاڵی فلیمی دیکۆمێنتەریی هەڵەبجەی شەهیدی کردووە. ١٩ ی ١٠ی ٢٠١١ لە هەڵەبجە پێشکەشکراوە.

ئەو ڕۆژەی هەناسەیان لێسەندمەوە

فلیمێکی دیکۆمێنتارییە. ساڵی ٢٠١٦ بەرهەمهاتووە. بەرهەمی کۆمپانیای (بەمۆ)یە. بیرۆکە و دەرهێنانی: عوسمان محەممەد. وێنەگرتن و مۆنتاژ: بەهجەت بەکر. مۆسیقا: ڕێباز سادق. باس لە سەختیی ژیانی بەرکەوتەی کیمیاباران (کامیل عەبدولقادر) دەکات. ساڵی ٢٠١٩ بەشداری فیستیڤاڵی فیلیمس (سەلامەت)ی لە تاران کردووە.

ئەوکاتەی بابا نۆئێل گریا

سیناریۆ و دەرهێنانی ڕەحیمی زەبیحی. کامێرا: ئەمیر عەلی وەیسی. دەنگهەڵگر: ئەرستۆ موسەخەری. نواندنی: (سەڵاحەڕەش، شوان عەتووف، جەلیل ڕەحمان زادە، جەبار محەممەد، نیگا بەکر، نەوزاد مەجید، دەوەن نەوزاد، عەلی زەبیحی، جەلیل سەعید، ئاشتی عەبدوڵڵا، بەرزان حامید و چەند بەشداربوویەکی تر). لاوانەوە و گۆرانیی سەرەتا و کۆتایی: هومایون ساحیب. یادکردنەوەی بیست و دوو ساڵەی کیمیابارانی هەڵەبجە، لە ١٦-١٧ی ٣ی ٢٠١٠ لە هۆڵی ئەحمەد موختار پیشاندراوە.