مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس

دواین نوێکردنەوە: 2026-10-17

کەسەکان بەپێی پیشە

لاپەڕەی 239

پێشنوێژ و وتاربێژ، شاعیر و ساغکەرەوە و لێکۆڵەری ئەدەبییە. ناوی (عەبدولکەریمى کوڕی سۆفی محەممەد کوڕی فەتاح سولەیمان)ـە. لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠ لەدایکبووە. بە ڕەچەڵەک دەچنەوە سەر ھۆزی (قازی) لە عەشیرەتی (غەوارە). باوکی لە گوندی (تەکیە)ی سەر بە شارۆچکەی خورماڵ بووە و پاش پێکهێنانی ژیانی ھاوسەریی چوونەتە گوندی (گوێزە کوێر)ی سەر بە شارۆچکەی (مەریوان) لە ڕۆژھەڵاتی کودستان. سەرەتا لە مزگەوتی گوندەکەیان خوێندویەتی و دواتر چووەتە سلێمانی و ساڵی ١٩٢٥ ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە. وەک مامۆستا و پێشنوێژ و وتاربێژ لە چەند شوێنێک دامەزراوە. نزیکەی نیو سەدە وانەی وتووەتەوە و بە (مودەڕیس) ناسراوە. لە بواری شیعرنوسیندا، بە (نامی) و (مەلا عەبدولکەریمی بیارە، عەبدولکەریمی شارەزووریی، عەبدولکەریمی مەریوانی) ناسراوە. تا کۆچیدواییکردووە سەرۆکی (ڕابیتەی زانایانی عێراق) و ماوەیەکی زۆریش موفتی گشتیی عێراق و بەرپرسی زانایان بووە. یەکەم وتاری هەینی بە زمانی کوردی خوێندووەتەوە. لە بوارە جیاوازەکانی (ئەدەب، زانست، فەرھەنگ)دا، خاوەنی ٦٥ کتێبی چاپکراوە. جگە لە زمانی کوردی، زمانى عەرەبی و فارسی زانیوە. لە گرنگترین بەرھەمەکانی: (تەفسیری نامی "حەوت بەرگ"، یادی مەردان "دوو بەرگ"، شەریعەتی ئیسلام "چوار بەرگ"، مەکتووباتی کاک ئەحمەدی شێخ "چوار بەرگ"، بنەماڵەی زانیاران) لێکدانەوە و کۆکردنەوە بۆ چەند دیوانێکی شاعیران، لەوانە (نالی، مەحوی، مەولەوی، فەقێ قادری هەمەوەند). بە کوردی شەرحی لە سەر مرضیە و بە عەرەبی لەسەر الفضیلە کردووە. ژمارەیەک دەستنوس و بەرھەمی بڵاونەکراوەشی ھەیە. لە ٣٠ی ٨ی ٢٠٠٥ کۆچیدواییکردووە و لە مەرقەدی (شێخ عەبدولقادری گەیلانی) لە شاری بەغداد بەخاکسپێرراوە. گەلێک دیدار و کۆنفڕاسی بۆ گیراوە و لە شارەکانی کوردستان مزگەوت و شەقامی بەناوەوە کراوە و لە بیارەش پەیکەری بۆ دانراوە.

سەرچاوەکان:

  1. اعلام کرد العراق، جمال بابان، مطبعە شڤان، السلیمانیە، ٢٠٠٦، ص١٠٩.
  2. گەنجینەی وەفا، د. عەدنان، چاپی یەکەم، ٢٠١٦.
  3. یادی مەردان، مەلاعەبدولکەریمی مودەڕیس، بەرگی دووەم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق، بەغداد، ١٩٨٣، (ژمارەیەک لە پەراوێزەکانی).

ئامادەکردنی: ڕێبوار حەمەتۆفیق

72

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

مەلا قادری قادری

زاناو خوێندەوار و مدرس و وتاربێژە، ئیمام جومعەی مزگەوتی پاوە. ساڵی ١٩٥٣ز لە نوریاو لە دایک بووە  لای مامۆستا هەڵکەوتووەکانی ئێران و عێراق خوێندوویەتی و خوێندنی تەواوکردووە.لە هەردوو کارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجە ١٩٨٨ز و کۆڕەوە گەورەکەی ساڵی ١٩٩١ز ڕۆڵێ بەرچاوی هەبووە لە فریاکەوتن و بەتەنگەوەچوونی کوردانی باشووردا. لە پاڵ هەستی کوردانەی گەنجانی تردا، لیژنەیەکی یاریدەدەری ئاوارەکان دروستدەکات و لە وتاری جومعەدا بەتەنگەوەچوونی ئاوارەو لێقەوماوان لە تاعەت و عیبادەت بانتر وەسف دەکات. بەو هۆیەوە کوردانی ڕۆژهەڵات دەمودەستر دەبن لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بەئاوارەو بریندارانی هەردوو کارەساتەکە. دوای ڕاپەڕین ڕۆڵی بەرچاوی هەبووە لە ڕوداوەکانی مەرزی نێوان باشور و ڕۆژهەڵات، خێزاندارەو  لە شاری پاوە نیشتەجێیە.

زیاتر بزانە
مامۆستایى ئاینى

هەڵەبجە لە مێژووی خوێناوی عێراقدا

نووسین و ئامادەکردنی: سەریاس جوانڕۆیی چاپی یەکەم:چاپخانە: رێدار بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە، ٢٠٢٦، تیراژ: ٥٠٠ دانە ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەڵەبجە، بەشێک لە مێژووی هەلەبجە، قۆناغی ئاوەدانکردنەوەی شار بە ناوی هەڵەبجە، قەزای گوڵعەنبەر، هەڵەبجەو هەڵبژاردن، هەندێک لەو تاوانانەی بەرانبەر هەڵەبجە ئەنجامدراون، هەڵەبجە ١٩٧٧-١٩٨٨، جەنگی عێراق و ئێران، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکانتاوەکو ١٣-٥-١٩٨٧، تۆپبارانی هەڵەبجەو کارەساتی قوتابخانەکەی سیروان، پەلاماری ئێران و داگیرکردنی هەڵەبجە، ئامادەکارییەکانی ئێران بۆ هێرشکردنە سەر شاری هەڵەبجە،خەڵکی هەڵەبجە لەبەردەم چارەنوسێکی نادیاردا، چەکی کیمیایی، کیمیابارانی هەڵەبجە، ئێران چی برد لە هەڵەبجە، دۆسیەی قەرەبووکردنەوەی  هەڵەبجە لەبەردەم دادگادا، بەڵگەنامەکان.

زیاتر بزانە
کتێب

پێگەی هەورامان لە بزاڤی ڕزگاریخوازی باشوری کوردستاندا(١٩٧٥-١٩٨٨)

ئامادەکردنی: صباح مجید فتاح چاپی یەکەم، ٢٠٢٦ ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەرەسی شۆڕشی ئەیلول و دروستبوونەوەی مەفرەزە سەرەتاییەکانی حزبەکان لە هەورامان(١٩٧٥-١٩٧٩) خەباتی چەکداری حزبەکان لە هەورامان، دۆخی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان( ١٩٧٥-١٩٨٨) کردەی ڕاگواستنی گوندەکانی هەورامان، بزافب جەماوەری، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکان لە هەورامان، کیمیابارانی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان.

زیاتر بزانە
کتێب

هەڵەبجە لە ژێر هەوری زەهراویدا

نووسینی: د. ئارام ئەسعەدعەبدولڕەحیم، زانا ئەحمەد عەلی چاپی یەکەم، ٢٠٢٦، سلیمانی ناوەڕۆکی پەیوەندار: پوختەیەک لە مێژووی هەڵەبجە،  ناوی ، جوگرافیای ، دانیشتوانی، پێمهاتەی کۆمەڵایەتی و، ئاینی و ڕۆشنبیری ، گرتنی شاری هەڵەبجە لە لایەن سوپای ئێرانەوە. کیمیابارانکردنی هەڵەبجە، مێژووی بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، بارودۆخی دانیشتوانیهەڵەبجەپاش کیمیاباران

زیاتر بزانە
کتێب

ئەمیر سلیم ئەمین بەگ

ڕاگەیاندن کارە، لە دایک بووی گوندی  بەڵخەی هەورامان ، ساڵی 1972. سەروتای خوێندنی لە زێدی خۆی دەستپێکردووە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە هەڵەبجە خوێندووە، لەدواتێ قۆناغی ئامادەیی لە هەولێر خوێندووە، دەرچووی کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان -زانکۆی بەغدا 1995، لە ساڵی 1995پیشەی مامۆستایە -پسپۆڕی زمانی عەرەبی، لە ساڵی 2000 وەک راگەیاندکارێک کاری ڕاگەیاندن ئەکات . دەستی نوسینی شیعری هەیە بە هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی، 18ساڵە وەک پەیامنێر لە سنوری هەڵەبجە شارەزوور هەورامان کار ئەکات، لە ساڵی 2009  پەیامنێری کەناڵی سپێدە بووە،  لە 2018 پەیامنێری کەناڵی زاگرۆس عەرەبیە تا ئێستا بەردەوامە،  خاوەنی سێ منداڵە لە هەڵەبجە نیشتەجێیە

زیاتر بزانە
ڕاگەیاندکار

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

زیاتر بزانە
پەیکەر