سیسل جۆن ئیدمۆندس

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


ساڵی ١٨٨٩ لە وڵاتی بەریتانیا لەدایکبووه. کۆلێجی (کمبرج)ی تەواوکردووە، لە ساڵی ١٩١٠دا قوتابیەکی وەرگێڕ بووە لە قونسڵی گشتیی بەریتانیا ـ لە کەناری خۆرهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، ساڵی ١٩١٣دا بوو بە وەکیلی یاریدەدەری قونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە (بوشەهر) و ساڵی ١٩١٥ بووە بە یاریدەدەری ئەفسەری سیاسیی هێزەکانی بەریتانیا له ‌باشوری خۆرئاوای ئێران، دواتر و لە ساڵی ١٩١٩دا و بە هەمان پلە، ئەمجارە لە باکوری خۆرئاوای ئێران کاریکردووە. ساڵی ١٩٢٢ ئەرکێکی تایبەتی لە باشوری کوردستاندا پێسپێرراوە، دوو ساڵ و نيو حاکمى سياسیی کەرکوک بووە، ماوەیەکيش لە هەڵەبجە و دواتريش لە ڕانيە یاریدەدەری حاکمی سیاسی بووە، دواتر لە ڕاوێژکاری بەشەوە بووە بە پشکنەری بەڕێوەبەرایەتی لە حکومەتی عێراقدا و پەیوەندیدار به ‌هێزە سەربازیيەکانی بەریتانیای ناوچەی کەرکوک و سلێمانی. ساڵی ١٩٢٥ ئەرکی ئەفسەری پەیوەندی لە لیژنەی نێودەوڵەتی له ‌کێشەی موسڵی پێ‌سپێرراوە. ساڵی ١٩٢٦ بووە بە یاریدەدەری ڕاویژکاری ناوخۆیی عێراق و ساڵی ١٩٢٨ بوو بە قونسوڵ و لە ماوەی ساڵانی ١٩٢٥ بۆ ١٩٤٥ ڕاوێژکاری وەزارەتی ناوخۆی عێراق بووە. لە حکومەتی عێراق وازی لە خزمەتگوزاری هێنا، ئەمەیش دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٨دا نیشانەی (ڕافیدین)ی پێبەخشرا لەلایەن حکومەتەکەی خۆیەوە، ساڵی ١٩٤٨ بەپلەی وەزیر لە وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیادا دامەزرا، تا ساڵی ١٩٥٠ خانەنشین کرا، خاوەنی کتێبە بەناوبانگەکەی (کورد تورک عەرەب)ە.

سەرچاوەکان:

  1. ئەحمەدموختاربەگی جاف، عەبدولکەریم حەمید عەبدولکەریم، سلێمانی، ٢٠٠٠، پ٣، ل٢٢٥ـ٢٢٦ .
  2. کورد تورک عەرەب، سيسيل جۆن ئيدمۆندس، و: حاميد گەوهەرى، چاپى سێيەم، لە بڵاوکراوەکانى ناوەندى ئاوێر، ٢٠٠٤، ل٥-١٨.
  3. ناودارانى کورد، مير بەسرى، و: عەبدولخالق عەلادين، دەزگاى چاپ و پەخشى سەردەم، سلێمانى، ٢٠٠٣، ل٢٤٠.

ئامادەکردنی: د. عادل سدیق عەلی

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

ئامادەبوون بۆ چل ساڵی

کورتە فلیمێکی دیکۆمێنتارییە. ١٣ خولەک فۆرمات: Dvcam، بەرهەمی: خۆرهەڵاتی کوردستانە. ئامادەکاری بابەت و سیناریۆ و دەرهێنان و بەرهەمهێن و دەنگدانەر و مۆنتێر: مهرداد سلێمانییە. وێنەگر: سیامەک سلێمانی. دەنگهەڵگر: ئارەش ڕەسافی. بێژەری دەق: سەعید سلێمانی. موزیک: هەڵبژاردە. کورتەی فلیمەکە: گێڕانەوەی تێپەڕبوونی ژیانی دەرهێنەری فلیمسازی و تەنگەژە و هەڵچون و داچوونی ژیانی ئەو دەرهێنەرەیە. بەشداری دوەمین فیستیڤاڵی فلیمی دیکۆمێنتەریی هەڵەبجەی شەهیدی کردووە. ١٦ی ١٠ی ٢٠١١ لە هەڵەبجە پیشاندراوە. مهرداد سلێمانی: لە دایکبووی ١٩٧٤ی کرماشانە. بەکالۆریۆسی لە سینەمادا هەیە. مامۆستای دەرهێنان و مۆنتاژە. چەند ئەزمونێکی فلیمۆگرافی هەیە.

ئاوێنە

کورتە فلیمە. ساڵی ٢٠٠٥ بەرهەمهێنراوە. لە نوسین و سیناریۆیی (سەنعان فایەق هانەدنی)یە، دەرهێنانی (سەردار قادر)بووە، ئەنجومەن تەوێڵەیی کاری وێنەگرتنی بۆ کردووە، تەلەفزیۆنی خاک مۆنتاژی بۆ فلیمەکە کردووە. ئەکتەرەکانی (شەیما حەمەئەمین، بابا سەنعان، شەیدا شارەزووری، هۆشمەن محەممەد، ئاشنا بورهان)بوون.

ئەنفال ئەڵقەی بووکێنی فڕاندم

فلیمێکی دیکۆمێنتەریی ١٨ خولەکییە. ساڵی ٢٠١٠ بەرهەمهاتووە. بەرهەمهێن: تەلەفزیۆنی کەرکوک. ئامادەکاری بابەت و سیناریۆ و نوسەری دەق و خوێندنەوە و دەرهێنەر: محەممەد سەید. وێنەگر: شێرزاد ئەکرەم. دەنگهەڵگر: ئەحمەد قادر. دەنگدانەر و مۆنتێر: دەریا دڵشاد. بەڕێوەبەری بەرهەم: محەممەد عەزیز. بابەتی فلیم: سیاسی، کۆمەڵایەتی. بابەت: دوو قەیرەکچی دەزگیراندار، ئامۆزا دەزگیرانەکانیان بەر شاڵاوی ئەنفال دەکەون و... بەشداری دوەمین فیستیڤاڵی فلیمی دیکۆمێنتەریی هەڵەبجەی شەهیدی کردووە. ١٩ ی ١٠ی ٢٠١١ لە هەڵەبجە پێشکەشکراوە.

ئەو ڕۆژەی هەناسەیان لێسەندمەوە

فلیمێکی دیکۆمێنتارییە. ساڵی ٢٠١٦ بەرهەمهاتووە. بەرهەمی کۆمپانیای (بەمۆ)یە. بیرۆکە و دەرهێنانی: عوسمان محەممەد. وێنەگرتن و مۆنتاژ: بەهجەت بەکر. مۆسیقا: ڕێباز سادق. باس لە سەختیی ژیانی بەرکەوتەی کیمیاباران (کامیل عەبدولقادر) دەکات. ساڵی ٢٠١٩ بەشداری فیستیڤاڵی فیلیمس (سەلامەت)ی لە تاران کردووە.

ئەوکاتەی بابا نۆئێل گریا

سیناریۆ و دەرهێنانی ڕەحیمی زەبیحی. کامێرا: ئەمیر عەلی وەیسی. دەنگهەڵگر: ئەرستۆ موسەخەری. نواندنی: (سەڵاحەڕەش، شوان عەتووف، جەلیل ڕەحمان زادە، جەبار محەممەد، نیگا بەکر، نەوزاد مەجید، دەوەن نەوزاد، عەلی زەبیحی، جەلیل سەعید، ئاشتی عەبدوڵڵا، بەرزان حامید و چەند بەشداربوویەکی تر). لاوانەوە و گۆرانیی سەرەتا و کۆتایی: هومایون ساحیب. یادکردنەوەی بیست و دوو ساڵەی کیمیابارانی هەڵەبجە، لە ١٦-١٧ی ٣ی ٢٠١٠ لە هۆڵی ئەحمەد موختار پیشاندراوە.