شێخ عوسمانی سیراجودین

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-11


لاپەڕەی 214

شێخی تەریقەت

کەسایەتیی ئاینی، ڕأبەری نەقشبەندیی کوردستان و یەکەم خەلیفەی مەولانا خالدبووە. ناوی (شێخ عوسمان کوڕی خالید ئاغای کوڕی عەبدوڵا ئاغای کوڕی سەید محەممەد)ە. لە دەوروبەری ساڵی ١٧٨١ لە (تەوێڵە) لەدایکبووە. نراوەتە بەر خوێندنی نەحو، سەرف و شەرعی خوێندووە و قورئانی تەواوکردووە. هەر بۆ خوێندن چووەتە: بیارە، خەرپانی و خورماڵ. لەسەر دەستی (مەولانا خالید‌ نەقشبەندی) تەریقەتی وەرگرتووە و خەریکی ئیرشاد بووە. چەندین کەس لەسەر دەستی سلوکیان کردووە و چەندین خەلیفە و مەنسووبی هەبووە. چەند جارێک ژیانی هاوسەریی پێکهێناوه. دامەزرێنەی ڕێبازی نەقشییە لە هەورامان و یەکەم خەلیفەی مەولانا بووه،‌ کە خانەقای نەقشی لە تەوێڵە کردبێتەوە. دوای کۆچکردنی مەولانا خالد ماوەیەک لە سلێمانی لە جێی مەلانا لە خانەقا دانیشتووە. باوکی بولبەها و بولوەفا و شێخ عومەرە. گەلێک نامەی لێ بەجێماوە و ڕێزی لە زانایان گرتوە. ڕێگری لە فراوانبوونی مەزهەبی شیعی کردووە و وەفدی بۆ ئەو مەبەستە ناردووتە لای غوڵامشاخان. مەولەوی کردووتە مامۆستا و مودەرسی مرید و خەلیفە و مناڵەکانی،‌ دەوروبەری ساڵی ١٨٦٦ کۆچیدواییکردووه و لە تەوێڵە بەخاکسپێرراوە‌.

سەرچاوەکان:

  1. یادی مەردان، بەرگی دووەم، مەلاعەبدولکەریمی مودەڕیس، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق، بەغداد، ١٩٨٣، ، ل٧-٣٥.
  2. تاریخ السلیمانیه، محمد أمین زکی، ١٩٥١، بغداد، ص ٢٢٩.

ئامادەکردنی: ڕێبوار حەمەتۆفیق

4

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

شێخ مارفی نێرگسەجاڕ

ناوی (مەعروف عەبدولڕەحمان عەبدولقادر)ە. ساڵی ١٨٦٦ لە گوندی (نێرگسەجاڕ) لەدایکبووە. بە مەبەستی خوێندن زۆر لە ناوچەکانی باشور و خۆرهەڵاتی کوردستان گەڕاوە، لای شێخ مەحموودی موفتی مزگەوتی گەورەی هەڵەبجە ئیجازەی دوازدە عیلمی وەرگرتووە، هەر لەوێش دە ساڵ لەسەریەک پێشنوێژی کردووە و دەرسی وتووەتەوە. پاشان مەدرەسەی نێرگسەجاڕی نوێکردووەتەوە و لە گوندی ئەحمەد بڕندەش مزگەوت و حوجرەی دامەزراندووە، لە گوندی وازۆڵیش حوجرەیەکی کردووەتەوە، بەڵام بۆ خۆی جوتیاریی کردووە و بە ڕەنجی شانی خۆی ژیاوە، دەیان هەتیو و بێسەرپەرشتیاری بەخێوکردووە، چاکەخوازێکی گەورەی کۆمەڵایەتی بووە. چوار جار ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە. ساڵی ١٩١٥ لە گوندی ئەحمەد بڕندە کۆچیدواییکردووە.

زیاتر بزانە
شێخی تەریقەت

سەید نەجیبی هانەسوورە

شێخی تەریقەت. ناوى (نەجيب سەيد عەبدولڕەحيم سەيد عەبدولڕەحمان سەيد نەسروڵڵا سەيد محەممەد)ە. بە (سەيد نەجيب) ناسراوە. لە سەيدەکانى گوندى (هانەسووره)‌ى ناوچەى نەورۆڵینشينه. باپيرە گەو‌رەی لە گوندى (خانەگا)ى نزيک (پاوه)وە بۆ خوێندن ڕووی لە باشورى کوردستان کردووە. ساڵى ١٩٣٢ لە (هانەسووره)‌ لەدایکبووه. ‌لاى باوکى و مامۆستاى گوندەکه خوێندوويەتى. سێ جار ژيانى هاوسەرگيرى پێکهێناوە. يەکێکە لە پياوە ناسراو و گەورە و ڕيشسپييەکانى نەورۆڵى و تەواوى سنوری هەڵەبجە، ڕۆڵێکى بەرچاوى بينيوە لە چارەسەرکردنى کێشە کۆمەڵايەتى و هەندێک جاريش سياسييەکانى ناچەکەدا. سەرپەرشتی تەکیەی هانەسوورەی کردووە. ساڵى ١٩٧٨ دوای ڕاگواستنی گوندەکان چووەتە هەڵەبجە و لەو کاتەوە‌ ‌تا ئێستا لە هەڵەبجە نیشتەجێیە.

زیاتر بزانە
شێخی تەریقەت

حاجی شێخ ئەحمەد شەمسەدینی نەقشبەندی

عارف و زانابووە. کوڕی شێخ عوسمانی سراجەدینی تەوێڵەیە. دایکی ناوی خاتوو نووربەخشە، لە میراودەلییەکانی پشدەر. ساڵی ١٨٤٩ لە بیارە لەدایکبووە. لای مەلا حامدی بێسارانی (کاتب) و مەلا ئەحمەدی نۆدشی و مەولەوی خوێندوویەتی. حاشیەی لەسەر (العقيدة المرضية)ی مەولەوی نوسیووە. لە سەردەستی باوکی و شێخ بەهادینی برایدا تەریقەتی وەرگرتووە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا گوندی ئەحمەدئاوا ئاوەداندەکاتەوە. گوندەکە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. بچوکترین کوڕی شێخ عوسمانە. پاش مردنی شێخ بەهای برای، دەچێتە ئەستەنبوڵ و لەوێ خەریکی ئیرشاد دەبێت. سوڵتان (عبدالحمید) ڕێزێکی زۆری لێدەگرێت و لە گەڕانەوەیدا یەک بەرگ قورئانی ڕازاوە و گرانبەها و چەند تاڵە مووی ڕیشی پێغەمبەری پێ دەبەخشێت. ساڵی ١٨٨٩ لە ئەحمەدئاوا کۆچیدواییدەکات و لە کەناری چەمی تەوێڵە بەرامبەر ئارامگای باوکی بەخاکدەسپێردرێت.

زیاتر بزانە
شێخی تەریقەت

شێخ ساحێب

لە بنەماڵەی شێخانی نەقشبەندییە. پزیشکی میللییە. ناوی (ساحێب نەجمەدین عومەر عوسمان نەقشبەندی)یە و بە (شێخ ساحێب) ناسراوە. ساڵی ١٩١٠ لە شارۆچکەی (بیارە) لەدایکبووە. لە حوجرەدا خوێندویەتی، دواتر بۆ کاری تەریقەت و ئیرشادی ڕووی لە باکوری ئێران و خۆرهەڵاتی کوردستان کردووە. ساڵی ١٩٥٢ بۆ ئیرشادی چووەتە گوندی (پشتە)ی سنوری شارۆچکەی بەمۆ و خانەقاکەی نۆژەنکردووەتەوە. کاری ئیرشادی پزیشکیی میللی تێدا کردووە. یەکەم کەس بووە لە ساڵی ١٩٦٧ ئاشی بردووەتە بناری بەمۆ و گوندی (پشتە)، کە بە گازوایل کاریکردووە. پاش ڕاگواستنی گوندەکانی بناری بەمۆ، لە شارۆچکەی زەڕایەن نیشتەجێبووە و دووبارە خانەقایەکی بەناوی خانەقای (شێخ ساحێب نەقشبەندی) دروستکردووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی چوار منداڵە. ساڵی ١٩٨١ لە شارۆچکەی زەڕایەن کۆچیدواییکردووە و هەر لەوێ بەخاکسپێرراوە.

زیاتر بزانە
شێخی تەریقەت

شێخ سدیقی شێخ مارفی نێرگسەجاڕ

کەسایەتیی ئاینی، ناوی سدیق مەعروف نێرگسەجاڕیە، لە گوندی نێرگسەجاڕ لەدایکبووە، ساڵی لەدایکبوونی دیارنییە، بەهۆی کۆچیدوایی باوکی (شێخ مارفی نێرگسەجاڕ)ەوە خوێندنی بۆ تەواونەکراوە و سەرقاڵی ئیدارەدانی قوتابخانە و مزگەوتی نێرگسەجاڕ بووە و پشتیوانی زانا و قوتابیانی مەدرەسەکە بووە و وەک باوکی، کۆمەڵێک هەتیوی لە تەکیەکەیدا هێشتوەتەوە و بەخێویکردوون، ڕۆڵی گەورەی بینیوە لە ئاشتەواییە کۆمەڵایەتیەکانی ناوچەکەدا، گرنگیەکی تایبەتی بە پیشەسازی و دەستڕەنگینی داوه. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی هەشت منداڵە. ساڵی ١٣٦١ کۆچیدواییکردووە.

زیاتر بزانە
شێخی تەریقەت

شێخ عەبدولڕەحمان کوڕی شێخ عوسمانی سیراجودین

‌له ‌دەوروبەری ساڵی ١٨٣٨ لەدایکبووە. لە خانەقای بیارە خوێندویەتی و لەسەر دەستی باوکی تەریقەتی وەرگرتووه و لە گوندی (گوڵپ) ژیاوە. دەستی هۆنراوە و پەخشاننوسینی هەبووە و نازناوی (بوولوەفا) بووە. جگە لە زمانی کوردی، فاسیشی زانیوە و هۆنراوە و نامەی پێ نوسیوە. ‌مامۆستا مەلاعەبدولکەریمی مودەڕیس لە کتێبی (یادی مەردان/ بەرگی دووەم)ی ژمارەیەکی زۆر لە هۆنراوە و چەند نامەیەکی کۆکردووەتەوە. سەردانی شارەکانی سنە و بەغدادی کردووه.‌ پاش گەڕانەوەی لە حەج نەخۆش کەوتووە و ‌لە دەوروبەری ساڵی ١٨٧٠ کۆچیدواییکردووە و لە گۆڕستانی (غەزالی) بەخاکسپێرراوە.

زیاتر بزانە
شێخی تەریقەت