گوڵعەنبەر لە پەرتوکی مێژوو و جوگرافیای مەمالیکی عوسمانی (عەلی جەواد)دا

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


پەرتوکی مێژوو و جوگرافیای مەمالیکی عوسمانی، سەرچاوەیەکی گرنگی مێژوويی و جوگرافیی دەوڵەتی عوسمانییە. بەشی یەکەمی سێ بەرگە و تایبەتە بە لایەنی جوگرافی، بەرگی یەکەمی لە ساڵی (١٣١٣ک/١٨٩٦ز) لە چاپخانەی مەحمود بەگ لە ئەستەمبوڵ چاپکراوە. بەرگی دوووەمی لە هەمان چاپخانە لەساڵی (١٣١٤ک/١٨٩٧ز) چاپکراوە. هەرچی بەرگی سێیەميیەتی لە ساڵی ( ١٣١٤ک/١٨٩٧ز) لە چاپخانەی قەسبار چاپکراوە. بە گشتی بەرگەکانی کراون بە دوو بەشەوە، بەشی یەکەم بابەتی جوگرافیا، کە زانیاری زۆر گرنگ و پڕبایەخی لەسەر ناوچە جیاوازەکانی سەر بە دەوڵەتی عوسمانیی تێداخراوەتەڕوو. پەرتوکەکە لە بەرگی سێیەمیدا، زانیاریی گرنگی لەسەر گوڵعەنبەر خستووە‌تەڕوو، نوسەر ئاماژەی بەوە کردووە، گوڵعەنبەر، قەزایەکی سەر بە سەنجەقی سلێمانییە لە ویلایەتی موسڵ. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٠٠٠ حەوت هەزار کەسن و خەڵکەکەی بە نزیکەی هەموو موسڵمانن و بەکاری کشتوکاڵییەوە ژیانی خۆیان دەگوزەرێنن. لەو قەزایەدا، لە شارەزوور پاشماوەی (سیازروس) تائێستاش ماوە. ئاماژەیشی بەوەکردووە ئەوە شارێکی دێرین بووە و بارەگای حکومەت بووە لەلایەن (قوبادی کوڕی فەیروز)ەوە دروستکراوە. هەروەها قەڵای گوڵعەنبەریش لەلایەن سوڵتان سلێمانی کوڕی سوڵتان سەلیمی یەکەمی عوسمانییەوە دروستکراوە.

سەرچاوەکان:

  1. ممالیک عثمانیەنک تاریخ و جغرافیا لغاتی، علی جواد، قسم اول جغرافیا لغاتی، جلد ثالث، استانبول ، قصبار مطبعەسی ١٣١٤. ص٦٧٥.

ئامادەکردنی: د. سامان مستەفا ڕەشید

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

ئامادەبوون بۆ چل ساڵی

کورتە فلیمێکی دیکۆمێنتارییە. ١٣ خولەک فۆرمات: Dvcam، بەرهەمی: خۆرهەڵاتی کوردستانە. ئامادەکاری بابەت و سیناریۆ و دەرهێنان و بەرهەمهێن و دەنگدانەر و مۆنتێر: مهرداد سلێمانییە. وێنەگر: سیامەک سلێمانی. دەنگهەڵگر: ئارەش ڕەسافی. بێژەری دەق: سەعید سلێمانی. موزیک: هەڵبژاردە. کورتەی فلیمەکە: گێڕانەوەی تێپەڕبوونی ژیانی دەرهێنەری فلیمسازی و تەنگەژە و هەڵچون و داچوونی ژیانی ئەو دەرهێنەرەیە. بەشداری دوەمین فیستیڤاڵی فلیمی دیکۆمێنتەریی هەڵەبجەی شەهیدی کردووە. ١٦ی ١٠ی ٢٠١١ لە هەڵەبجە پیشاندراوە. مهرداد سلێمانی: لە دایکبووی ١٩٧٤ی کرماشانە. بەکالۆریۆسی لە سینەمادا هەیە. مامۆستای دەرهێنان و مۆنتاژە. چەند ئەزمونێکی فلیمۆگرافی هەیە.

ئاوێنە

کورتە فلیمە. ساڵی ٢٠٠٥ بەرهەمهێنراوە. لە نوسین و سیناریۆیی (سەنعان فایەق هانەدنی)یە، دەرهێنانی (سەردار قادر)بووە، ئەنجومەن تەوێڵەیی کاری وێنەگرتنی بۆ کردووە، تەلەفزیۆنی خاک مۆنتاژی بۆ فلیمەکە کردووە. ئەکتەرەکانی (شەیما حەمەئەمین، بابا سەنعان، شەیدا شارەزووری، هۆشمەن محەممەد، ئاشنا بورهان)بوون.

ئەنفال ئەڵقەی بووکێنی فڕاندم

فلیمێکی دیکۆمێنتەریی ١٨ خولەکییە. ساڵی ٢٠١٠ بەرهەمهاتووە. بەرهەمهێن: تەلەفزیۆنی کەرکوک. ئامادەکاری بابەت و سیناریۆ و نوسەری دەق و خوێندنەوە و دەرهێنەر: محەممەد سەید. وێنەگر: شێرزاد ئەکرەم. دەنگهەڵگر: ئەحمەد قادر. دەنگدانەر و مۆنتێر: دەریا دڵشاد. بەڕێوەبەری بەرهەم: محەممەد عەزیز. بابەتی فلیم: سیاسی، کۆمەڵایەتی. بابەت: دوو قەیرەکچی دەزگیراندار، ئامۆزا دەزگیرانەکانیان بەر شاڵاوی ئەنفال دەکەون و... بەشداری دوەمین فیستیڤاڵی فلیمی دیکۆمێنتەریی هەڵەبجەی شەهیدی کردووە. ١٩ ی ١٠ی ٢٠١١ لە هەڵەبجە پێشکەشکراوە.

ئەو ڕۆژەی هەناسەیان لێسەندمەوە

فلیمێکی دیکۆمێنتارییە. ساڵی ٢٠١٦ بەرهەمهاتووە. بەرهەمی کۆمپانیای (بەمۆ)یە. بیرۆکە و دەرهێنانی: عوسمان محەممەد. وێنەگرتن و مۆنتاژ: بەهجەت بەکر. مۆسیقا: ڕێباز سادق. باس لە سەختیی ژیانی بەرکەوتەی کیمیاباران (کامیل عەبدولقادر) دەکات. ساڵی ٢٠١٩ بەشداری فیستیڤاڵی فیلیمس (سەلامەت)ی لە تاران کردووە.

ئەوکاتەی بابا نۆئێل گریا

سیناریۆ و دەرهێنانی ڕەحیمی زەبیحی. کامێرا: ئەمیر عەلی وەیسی. دەنگهەڵگر: ئەرستۆ موسەخەری. نواندنی: (سەڵاحەڕەش، شوان عەتووف، جەلیل ڕەحمان زادە، جەبار محەممەد، نیگا بەکر، نەوزاد مەجید، دەوەن نەوزاد، عەلی زەبیحی، جەلیل سەعید، ئاشتی عەبدوڵڵا، بەرزان حامید و چەند بەشداربوویەکی تر). لاوانەوە و گۆرانیی سەرەتا و کۆتایی: هومایون ساحیب. یادکردنەوەی بیست و دوو ساڵەی کیمیابارانی هەڵەبجە، لە ١٦-١٧ی ٣ی ٢٠١٠ لە هۆڵی ئەحمەد موختار پیشاندراوە.