ڕێگریکردن لە کۆچەرییانی جاف

عەشیرەتی جاف وەک گەورەترین عەشیرەتی باشوری کوردستان، ساڵانە بەپێی وەرزەکان گەرمیان و کوێستانیان کردووە. ئەمەش گرفتی بۆ هەردوو دەوڵەتی عوسمانی و قاجار و خەڵکانی نیشتەجێی ئەو ناوچانە دروستکردووە، که ‌پێیدا تێپەڕیون. هەردوو دەوڵەت مەیلی ئەوەیان هەبووە عەشیرەتەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن و نیشتەجێیانبکەن، بەڵام پاشا و بەگزادەکانیان نیشتەجێبوونیان ڕەتکردووەتەوە. بەشی زۆری ئەو فشارانەش لە دوای ڕووخانی میرنشینی بابان و زیاتریش لە دوای دەرچوونی یاسای زەویوزار ١٨٥٨ و یاسای تاپۆ ١٨٥٩ لە دەوڵەتی عوسمانی دەستیپێکردووە و لەسەردەمی مەدحەت پاشای والی بەغدادا (١٨٦٩ بۆ ١٨٧٢) ڕێکارەکان زۆرتر بووە. لە نامەیەکی مەدحەت پاشای والی بەغدادا، کە بۆ بابی عالی ناردووە هاتووە: (تەلەگرافنامەی باڵای ١٢ نیسان ١٢٨٦، کە بڕیاری قەدەغەکردنی هاتن و چوونی ئەو عەشیرەتانە لەخۆدەگرت، کە له ‌نێوان هەردوو وڵاتدا بۆ لەوەڕگا و هەواری زستانە دێن و دەچن.... لەلای ئێمە عەشیرەتی جاف گەورەترینی ئەو تاقمانەیه،‌ کە بەرەو خاکی ئێران دێن و دەچن و ئەمجارەیان لەلایەن ئەوانەوە داواکارییەک پێشکەشکراوه... باس لەوە دەکەن، کە بژێویی ژیان و بەڕێوەچوونیان بە ئاژەڵداریيەوە بەندە و لە وەرزی هاویندا ناتوانرێت ئەو هەموو ئاژەڵە لەلای ئێمە بەڕێوە ببردرێت و ڕێگریکردن لە چوونیان بەرەو لەوەڕگا دەبێتە هۆی پەرتەوازەیی و پەرێشانیان. هەروەها لە هەمان داواکارینامە و نوسراوی موتەسەڕیفی ناوبراویشدا ئاماژەبەوەدراوه،‌ کە ئەگەر ڕێگریبکرێت لە چوونیان بەرەو لەوەڕگا، ئەوا شوێنکەوتەیی ئێران قبوڵ دەکەن و لەلای ئەوان دەمێننەوە... هەرچەندە عەشیرەتی جاف بەراورد بە عەشیرەتەکانی تر خراپەکاریی کەمترە، لەگەڵ ئەوەشدا کاتێک بۆ هەواری زستانە لێرەن و کاتێکیش بۆ لەوەڕگا لەوبەرن، خاڵیی نین لە زیانگەیاندن بە خەڵکی نیشتەجێ و کشتوکاڵی ئەو ناوچەیەی تێیدان... ئەگەر ڕێگریش بکرێت لە چوونیان بۆ لەوەڕگا، کۆمەڵێکیان لەوبەر دەمێننەوە... ئێرانیيەکان لە دواخستنی جێبەجێکردنی ئەو بڕیارە بۆ ساڵی داهاتوو، مەبەستیان ئەوەیە کە عەشیرەتەکانی لای ئێمە ڕووبەڕووی وەرزی لەوەڕ بکەنەوە و سەرەتا عەشیرەتەکانی ئێمە تووشی ناڕەحەتی بکەن و پاشان بە ویستی خۆیان جوڵە بکەن بەرانبەر ئەو عەشیرەتانەی، کە بۆ هەواری زستانە دێنە لای ئێمە... هەرچەندە ئاسایش و بەرژەوەندیی هەردوو لایەن وابخوازێت، کە ڕێگریبکرێت لە هاتن و چوونی عەشیرەتەکان له ‌نێوان لەوەڕگا و هەواری زستانەدا، بەڵام تا ئەو کاتەی هێڵی سنور دیارینەکرێت و لە ناوچەکانی تێپەڕگە قەرەقۆڵ دروستنەکرێت، جێبەجێکردنی ئەو بڕیارە بە کرداریی مومکین نییە .... لەوبارەوە ئەمر و فەرمان بۆ حەزرەتی خاوەن فەرمانە). لە نامەیەکی کوێخا و گەورەپیاوانی عەشیرەتی جافیشدا، کە بۆ مەدحەت پاشایان ناردووە هاتووە: (ئەگەر دەوڵەتی شکۆداری عوسمانی عەشیرەتێکی ئاوا گەورە لە ئیدارەی خۆی بکاتە دەرەوە و دووریانبخاتەوه،‌ ئەوا دەبێتە هۆی بەدیهاتنی هیوا و مەبەستی ئێرانییەکان، کە ساڵانێکی زۆرە دەیخوازن).