بەیازی شێخ خالدی موفتی
بەیازی مامۆستا شێخ خالدی موفتی هەڵەبجەیە، پاشماوەی بەیازێکی نایابە، نزیکەی ١٢٥ ساڵ بەر لەئـیستا نوسراوە. وا دەردەکەوێت ١٠٠ لاپەڕەیەک بووبێت و لێیفەوتاوە، ٢٦ لاپەڕەی ماوەتەوە و بۆر و زەرد هەڵگەڕاوە و قەراخی چووە و پتورکاوە و بە دەستلێدان دەوەرێت. نوسەرەکەی دیار نییە.
دەستنوسەکانی ناو مەدرەسەی خەرپانی
ئەو دەستنوسانەن، کە هەندێکیان لە سەردەمی شێخ عەبدوڵای خەرپانی و بە فەرمانی ئەو لە هەڵەبجە نوسراونەتەوە و بڕێکجار خەتی ئەویشیان پێوەیە. هەندێکیشیان پاش خۆی لە هەڵەبجە نوسراونەتەوە. هەندێکیشیان لەملاولا نوسراون و هاتونەتە مەدرەسەکەوە. هەندێک لەم دەستنوسانە لەلایەن عێراقەوە سەندراون و لە (دار سەدام) پارێزراون. ئەوانیش: عبدولحەکیم لەسەر شەرحی شەمسیە. ساڵی ١٨١٠ عەبدوڵا و عەبدولقادری شێخ عوسمانی شێخ عەبدوللەتیفی شێخ مەعروف نوسیویانە، طوالع الانوار من مطالع الانار مەلا هادی جوانڕۆیی بە فەرمانی شێخ عەبدوڵا ١٨١٥ لە هەڵەبجە نوسیویەتییەوە و خەتی شێخ عەبدوڵای پێوەیە، عبدالحکیم: عەلی کەڕی شێخ عومەری قەرەداغی ١٨١٨ لە هەڵەبجە نوسیویەتییەوە، حاشیەی محەمەد حسێنی حەریری: ئەحمەدی هەڵەبجەیی قوتابی شێخ عەبدوڵا ١٨٢٤ لە هەڵەبجە نوسیویەتییەوە، کۆمەڵە دانراوێک، کە چەند کەسێک لە ساڵی ١٨٢٥ لە هەڵەبجە نوسیویانە، حاشیەی عەبدولحەکیم لەسەر مطول ١٨٢٦ لای شێخ عەبدوڵای خەرپانی لە هەڵەبجە نوسراوەتەوە، کتێبێکی ناتەواو: مستەفای کوڕی شەمسەدین ١٨٣٤ نوسیویەتییەوە، گولنەبەوی بورهان: شێخ مستەفای کوڕی شێخ مەحمودی شێخ عەبدوڵای خەرپانی ١٨٨٥ لە هەڵەبجە نوسیویەتییەوە، فەناری: ساڵحی کوڕی مەلا عوسمانی تەکیەیی ١٨٩٦ لە هەڵەبجە لە خزمەت سەید مستەفادا نوسراوە. فەرائزی شەرح مەنهەج: محەمەدی کوڕی مەحمودی قارەمانی لە مەدرەسەی شێخ مەحموود لە هەڵەبجە نوسیویەتییەوە. الرسالة العضدية ئەحمەد هەڵەبجەیی لە سلێمانی لای شێخ عەبدوڵای خەرپانی ١٨٢٢نوسیویەتیەوە، حاشیەی لاری شەرحی فارسی: عەبدولڕەحمانی کوڕی عەبدولڕەحیم لەساڵی ١٨٣٢ لە گوندی خەرپانی نوسیویەتییەوە، قەسیدەی بوردیە: مستەفای کوڕی سەید مەحمودی شێخ عەبدوڵای خەرپانی ساڵی ١٨٨٥ لە هەڵەبجە نوسیویەتییەوە، شەرحی بانت سعاد و چەند دانراوی تر: محمەد زەنگەنەیی بۆ شێخ عەبدوڵای نوسیوەتەوە، حاشیەی فەتحەیە لەسەر حاشیەی جەلالیە و حاشیەی خەیاڵی: بە خەتی شێخ عەبدوڵای خەرپانی ١٧٩٥ نوسراوە، شەرحی ڕیسالەی ضةرفية عەلی ئێناخی لەبەرخاتری شێخ معروفی شێخ عەبدوڵای خەرپانی ١٨٤٩ نوسیویەتییەوە. الازکار: عبدلرحمانی کوڕی عەبدالقادری تریفەیی لە گوندی هانەسوورە ساڵی ١٨٩٢ نوسیویەتییەوە. حاشیەی محێدین: وەلی کوڕی ئیسماعیلی کوڕی ئەحمەدی شانراد لە ترانبار نوسویەتیەوە، حی بن یقزان: دانراوی بدیع زەمان یوسفی کوڕی مەلامحەمەدی مەلا ئیسماعیلی مەلا مۆمنی سنەیی ساڵی ١٧٥٦ نوسیویەتییەوە. چەند دانراوێکی تر، کە لە گوڵعەنبەر نوسراونەوەتەوە.
دەستنوسەکانی ناو مزگەوتی گوڵعەنبەر
مەبەست لەو دەستنوسانەن، کە لە مزگەوتی گەورەی گوڵعەنبەر کۆبوونەتەوە، کە بەهۆی ناوبانگ و پێگەی زانستیی و بوونی مامۆستا و مودەریسی زۆر زانا، یەکێک بووە لەمەڵبەندە گەورەکانی خوێندن و نوسین. لە کۆنەوە مامۆستای گەورە وانەیان تێدا وتووەتەوە. لە ساڵانی (١٦٢٩، ١٧٤٧، ١٧٥٦، ١٨٢٤)ی زاینی مەدرەسە بووە و دەسنوسی تێدابووە. هەندێک لەو دەسنوسانە لە (دار صدام للمخطوطات) تۆمارکراون. هەندێک لەو دەسنوسانە بە هۆی فەقێ و مامۆستای دەرەوەی ناوچەکەوە کەوتوونەتە مزگەوتی گوڵعەنبەر و هەندێکیشیان لە ناو مزگەوت و هەر لە خورماڵ نوسراونەتەوە. پێنج لەم دەسنوسانە لە کتێبخانەی ئەوقافی سلێمانی و لە بەشی دەستنوسەکاندا پارێزراون و بە زنجیرەی (١٠٧٥ بۆ ١٠٧٩) تۆمارکراون. ئەوانیش (فتح الوهاب شرح منهج الطلاب. دووجار لەلایەن عەبدولکەریم دەربەندییەوە، نوسراوە. جاری یەکەم ساڵی ١٨٨١، کە ١٠٠ لاپەڕەیە. جاری دووەم ساڵی١٨٨٧، ١٤٧ لاپەڕەیە. فتح الباقی بشرح الفیە العراقی، هەمان کەس نوسیویەتییەوە، (شرح ڕیسالە اثبات الواجب)ی عەبدولقادر مهاجر. ١٨٩١ مەحمود مەریوانی نوسیویەتییەوە، حاشیە فی علم الکلام نوسەرەوەکەی نەزانراوە. چوار لە دەستنوسەکانی (کتاب محمدیە، الحصن الحصين من کلام سيدالمرسلين، رسالة في اسم الله الاعظم، شرح عصام الدين على رسالة القاظي عضد في علم الوضع) هەر لە مزگەوتی گوڵعەنبەر نوسراونەتەوە.
چەند کەشکۆڵێک
چەند دەفتەر و دەستنوسێکن، کە هۆنراوەیان تێدا تۆمارکراوە و لەلایەن ئەدەبدۆستانی سنوری پارێزگای ھەڵەبجەوە نوسراونەتەوە و گەنجینەیەکی گەورەی مێژووی ئەدەبیی هۆنراوەیان تێدا پارێزراوە. لەوانە (کەشکۆڵی مەحموود پاشای جاف، کەشکۆڵی مەلا فەتاحی کاگردەڵ، کەشکۆڵی موفتی ھەڵەبجە، کەشکۆڵی مەلا عەزیزی ڕێشاوی، کەشکۆڵی شێخ حیسامەدینی نەقشبەندی، کەشکۆڵی کەمالی - عەلی باپیر ئاغا، دەورەی بابا ناوس، دەفتەری شنروێ، دەورەی عابیدینی جاف).
کەشکۆڵی سەڵەسی
لە کەشکۆلەکانی کتێبخانەی کوردییە. ٣١٧ لاپەڕەی درێژکۆلەیە. لە شێوەی بەیازدا لەلایەن قادری شێخ محەمەدی سەڵەسی بە خەتێکی جوان و گوڵچنی نایاب لە ساڵی ١٩٠٤دا نوسراوەتەوە. پچڕان و ناتەواوی پێوەدیارە و دێڕەکانی وەک یەک نین. بەرهەمی گەلێک شاعیری ناوچەکەی تێدایە، لەوانە مەولەوی، نالی، بێسارانی، سەیدی، مەهجوری، مەولانا خالد، وەلی دێوانە.
کەشکۆڵی شێخ حیسامەدین
کەشکۆڵێکی ئەدەبی کوردییە، سەرچاوەیەکە بۆ شیعری مەولەوی، کەڵکی لێوەرنەگیراوە، دەسخەتێکی شێوە (بەیازی) ٥٠٠ لاپەڕەییە، بە جۆگەلە بەشکراوە و لێوارەکانی زەڕکەفتکاری کراوە و مێژووی ساڵی ١٩٠٠ی پێوەیە. بە فەرمانی شێخ حیسامەدین نوسراوەتەوە. چەند خەتخۆشێک بەشداریان لە نوسینەوەیدا کردووە.