ڕێواس

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-15


ڕووەکێکی بەهارییە لە بەرزاییەکان و شوێنی ئەستەمی کوێستانان دەڕوێت. لە بەرزاییەکانی شنروێ و شاخی هەورامان و ڕەنگینە و شەڵواندڕ و پشتی هانەنەوەدا زۆرە. گەڵای پان و ساقێکی درێژی ناسکی هەیە و سەرەکەی گوڵێکی دنک وردی تۆپزی دەکات. پێش گوڵکردن لاسکەکەی دەخورێت و تامێکی تەڕی مزری هەیە و چەندین ترشەڵۆکی تێدایە. لەکۆندا ڕێواس و بەری داری تاوگ کاریگەری تاعونی لە هەوراماندا کەمکردووتەوە و حەکیم و پزیشکە میللیەکانی هەورامان بۆ چارەسەری گەلێک نەخۆشی کەڵکیان لێوەرگرتووە. لەوانە: ئێسک و سکئێشە و بایاری و خوێن و زەردوویی و مایەسیری و دڵ تێکچوون و دان و پوک و..هتد. ئاوی ڕێواس دەکرێتە چاوەوە و بینایی زیاددەکات.

سەرچاوەکان:

  1. گێتی زیندەوەر، عەلائەدین سەجادی، بڵاوکراوەی ئاراس، چاپی یەکەم، چاپخانەی وەزارەتی پەورەردە، هەولێر، ٢٠٠٠، ل١٦٢.
  2. هەگبەی کوردەواری بۆ چارەسەری نەخۆشی بە خۆراک و گژوگیا، هێرش مەحمود، چاپی یەکەم، ٢٠٠٧، چاپخانه ‌؟، هەولێر، ل١٢٥.
  3. هونەری ژیان لە هەوراماندا، ئەیوب کوێخا ڕۆستەم، چاپی یەکەم، چاپخانەی کارۆ، ل٢٨٩.
  4. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ گیافرۆش (موزەفەر ئەسکەندەر قادر)، لەدایکبوو: ١٩٦٥، ئاستی خوێندن: سەرەتایی، پیشە: دوکاندار، لە ١١ی ١ی ٢٠٢٤، لە تەوێڵە.

ئامادەکردنی: هومایون ساحیب کەریم

8

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

گێلاخە

ڕووەکێکی خۆڕسکی ناوچەکەیە. گەڵاکەی باریکی سێ پەلە. گوڵەکەی لە نێرگسی سپی دەچێت. لەسەر یاڵ و گرد و زەویی سوورکە و بەیاردا دەڕوێت و زۆر لە زەوی بەرز نابێتەوە. گەڵاکەی ڕەنگی سەوزە. لەبنەوە سەلک دەکات. بە زەردکراوی لە ڕۆن و پیازدا سووردەکرێتەوە، ھەروەھا بەشێوەی شۆرباش دروستدەکرێت و ئامادەدەکرێت بۆ خواردن. (گوڵ ئاغا)شی پێدەوترێت.

هەڵاڵەبرایمە: هەراڵەبرەمی

ڕوەکێکی گوڵداری بەهارەی کوێستانییە. بە زۆری لە شاخەکانی هەورامان لە پشت: هانەنەوە، ئێڵانپێ، مڵەخورد و شنروێ و پشت ئاوێسەر دا دەڕوێت. گوڵێکی زەرد و سووری هەیە. نزیکەی نیو مەتر بۆ مەترێک بەرز دەبێتەوە. هەر بنێکی پێنج بۆ ١٠ گوڵ دەگرێت، کە بەشێوەی ملی شکاو ڕوو بە زەوی خۆی دەنوێنێت و بەو هۆیەشەوە شەونمی ناوی وەک فرمێسک دەتکێت. پەلکی سەوزیش لەسەر بنی گوڵەکانەوە و وەک قژ بەرەو ئاسمان بەرزبوونەتەوە. چووەتە ئەدەبی میللییەوە. هەندێ خەڵکی ناوچەی هەورامان و سەلکی ئەم گوڵە کە وەک پیازە دەهێنن و لە گۆڕستانەکان دەيڕوێنن.

ترشۆکە

ڕووەکێکی خۆڕسکی ناوچەکەیە. پڕ گەڵا و بەپەلکە. (کوزەرە)شی پێدەوترێت. لە سەرەتای وەرزی بەھاردا دەردەکەوێت، گەڵاکانی کەمێک درێژکۆلە و باڵای کورتی لاسک سووری هەیە. لە گەڵای سڵق دەچێت، بە قەدەر گوێچکەی مەڕێک پان و درێژە. تامی ترشە. دوو جۆری هەیە: ترشۆکەی چیاکان، کە تامەکەی زۆر ترشە و بە زۆری لەبن بەرد و زیخەڵاندا دەڕوێت. گەڵاکەی دەکرێت بە یاپراخ. ترشۆکەی دەشتەکییش، کە لە کەنار و ڕۆخی جۆگە و ڕوبار و شوێنە ئاوییەکاندا دەڕوێت و ترشییەکەی کەمترە.

چاوبازە

ڕووەکێکی خۆڕسکی ناوچەکەیە، بازەڵەی دڕکاوی قەددرێژە لە جۆری کەرتەشی دەچێت. توانای بەرزبونەوەی ھەیە، گەڵاکانی چقڵیان ھەیە، زۆرجار بە ھەوا و ڕەشەبایەک گەڵای پێوە نامێنێت و تەنھا قەدەکەی دەمێنێتەوە. بە (چاو زاقە) و (کاھوی کەروێشک)یش ناودەبرێت. نزیکەی (٥٠ بۆ ٦٠سم) لەئاستی زەوی بەرز دەبێتەوە، کە پیر بوو، گوڵێکی مۆر دەردەکات. لەگەڵ دەرکەوتنیدا گەڵا و لاسکەکەی بەکاڵی دەخورێت، بەشێوەی زەردکردنی و سوورکردنەوەی لەناو ڕۆن و پیازیشدا ئامادەدەکرێت بۆ خواردن.

خەرتەلە

ڕووەکێکی خۆڕسکی ناوچەکەیە. لە دەشتودەر دەبینرێت، گەڵاکەی کەمێک زبرە، لاسکەکەی پاش پاککردنی بە کاڵی دەخورێت. گەڵاکەشی بە ناسکی تێکەڵ بە گیاوردەڵەی تر دەکرێت و دەخورێت.

کەماولۆ

دوو ڕووەکى لەیەک چوون و لە شوێنە کویستانەکانی ناوچەکەدا دەڕوێن. تامێکى تاڵ و بۆنێکى تیژیان هەیە. ساقەکەیان نزیکەى ٢٠ بۆ ٣٠سم بەرز دەبێتەوە، لەبەشى سەرەوەیدا بەفراوانى دەکرێنەوە و ڕەنگێکى سەوزى تێرى جوانیان هەیە. بەتەڕى ساقەکەیان لیک دەردەدەن. ئەوکاتەى خەریکە وشکدەبێت، دەبڕرێت و وشکدەکرێتەوە و دەکوترێت. وەک ئالیک بۆ وەڵاخ و مەڕووماڵات بەکاردەهێنرێت.