شەهیدانی عەنەب

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


لاپەڕەی 279

گۆڕستان

کەوتووەتە سەر(یاڵی عەنەب) یا سەروی (هالە گلان) لەسەر سێ ڕیانی (هاوار - دەرەشیش - عەنەب) لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن ڕێکخراوی (KRO) بەمەبەستی ئەسپەردەکردنی ڕوفاتی شەهیدانی کیمیابارانی گوندی عەنەب و ئەوانەی لەو گوندە شەهیدبوون، دروستکراوە. بەهۆی ئەوەی عەنەب لەسەر ڕێگەی هەڵەبجە - هەورامان هەڵکەوتووە، یەکێک بووە لە ڕێگاکانی خۆدەربازکردن لە کاتی کیمیابارانی هەڵەبجەدا. لەسەر ئەم ڕێگەیەش ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی شارەکە لە قەدپاڵی (ملەقەوی) و (تەنیشت قوتابخانەی عەنەب) و زەوی بەرباخی (حاجی ئەولکەریمی قێخا محەممەد) و بەدرێژایی ڕێگای گوندەکە، شەهیدبوون. گوندی عەنەب بەتەنها ٢١١ کەسی لێ شەهیدبووە، لە نێویاندا حەوت خێزان هیچ میراتگرێکیان لێبەجێنەماوە. کۆی ژمارەی ئەو شەهیدانەی، کە لەم گۆڕستانە بەخاکسپێردراون زیاتر لە ٤٠٠ شەهیدە. پێکهاتەی گۆڕستانەکە و دیزاینەکەی ئەگەر لە ئاسمانەوە بەشێوەیەکی ستوونی سەیربکرێت لەسەر شێوەی بۆمبی کیمیایی دروستکراوە. لەسەر ڕوبەری زیاتر لە دۆنمێک و لە ١٢ گۆڕی شێوە لاکێشەیی بەکۆمەڵدا شەهیدەکان نێژراون. بە (کێلەسپی)ش ناودەبرێت. ئەنجومەنی گوندی عەنەب لە ئاب و ئەیلولی ١٩٩٣ لە مەراسیمێکدا بە ئامادەبوونی نوێنەری سەرۆکی حکومەتی هەرێم و سەرجەم پارت و لایەنە سیاسیەکانی کوردستان، هەستا بە کۆکردنەوە و دووبارە ناشتنەوەی ڕوفاتەکان لەم گۆڕستانەدا. لە کاتی گواستنەوی ڕوفاتەکاندا لیژنەیەک دروستکرابوو بۆ کۆکردنەوەی بازن و سەعات و ملوانکەی شەهیدەکان و بە کەسوکاریان درانەوە.

سەرچاوەکان:

  1. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ (حاجی محەممەد حەمەڕەشید مەحمو‌ود "حەمەی مامۆڕەشە")، لەدایکبوو: ١٩٤٤، پیشە: خانەنشین، لە ٢٥ی ١٢ی ٢٠٢٢.
  2. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ (ئەیوب حەمە حەمەڕە‌شید "ئەیوب عەنەبی")، لەدایکبوو: ١٩٧٢، بڕوانامە: بەکالۆریۆس، پیشە: مامۆستا، لە ٢٥ی ١٢ی ٢٠٢٢.

ئامادەکردنی: کارزان عەدنان حەمەسەعید

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

سیانيی سەروو

گۆڕستانێکی دێرینە. کەوتووەتە ‌باکوری خۆرئاوای گوندی (عامووره)‌ی سەر بە ناحیەی (خورماڵ)، ڕووبەرەکەى نزیکەى یەک دۆنم دەبێت و سیاجى بۆ نەکراوە، مێژووى گۆڕستانەکەش بەتەواوى دیار نیە، بەڵام بە نزیکەیی بۆ ١٥٠ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە و گۆڕەکانیش لەسەر شێوازى ئیسلام نێژراون. ناسراوە بە سیانیی سەروو.

شاقەدەم

بە دووریی (٥٠٠م) کەوتووەتە باشوری گوندی (خارگێڵان)ی سەر بە شارۆچکەی (بیارە). لە نێوان خارگێڵان و خەرپانیدایە. مێژووەکەی بۆ ٢٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ڕووبەرەکەی سێ دۆنمە. لەلایەن خەڵکی گوندەکەوە سیاجکراوە. هەتا ئێستاش خەڵکی گوندەکە مردوەکانیان لەو گۆڕستانە بەخاکدەسپێرن.

شاوەیس و باوەیس

کەوتووەتە بەشی باکوری خۆرئاوای گوندی (گردیگۆ)ی سەر بە شارۆچکەی (خورماڵ). مێژوویەکی دێرینی هەیە. هەتا حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو خەڵکی گوندەکە مردووەکانیان لێ بەخاکسپاردووە. ڕووبەرەکەی نزیکەی یەک دۆنم دەبێت.

شەخسە بچووک

گۆڕستانێکی دێرینە. کەوتووەتە ناوەندی گوندی (ئاوایی ڕۆستەم بەگ)ی سەر به ‌شارۆچکەی (خورماڵ). ڕووبەرەکەی دۆنمێک دەبێت، مێژووەکەی لەگەڵ مێژووی ئاوەدانکردنەوەی گوندەکەدایە. بە زۆرى منداڵان لەم گۆڕستانەدا بەحاکسپێرراون‌. هەتا حەفتاکانی سەدەی ڕابردووش مردوو لەم گۆڕستانەدا بەخاکسپێرراوە. وەک خەڵکی گوندەکە دەڵێن لە کۆندا کەسێکى پیاوچاکی باڵاکورت هەبووە، کە کۆچیدواییکردووە، لە‌و شوێنە بەخاکسپێرراوە و دواتر بووە گۆڕستان، هەر لەبەر ئەوەشە ئەو ناوەی لێنراوە.

شەخسەکە ١

کەوتووەتە باشوری گوندی (ئاوایی حاجی حەمەئەمین). مێژووەکەی بۆ ساڵى ١٩٦٠ دەگەڕێتەوە. ڕووبەرەکەی نیودۆنم دەبێت. هەتا ساڵى ١٩٧٨ و ڕاگواستنى گوندەکان، خەڵکی گوندەکە مردووەکانیان لەوێ بەخاکسپاردووە.

شەخسەکە ٢

کەوتووەتە خۆرهەڵاتی گوندی (چواردارانی سەروو). بەهۆی ئەوەی گۆڕی پیاوچاکێکی لێیە، ئەو ناوەی لێنراوە. هەتا چەند ساڵێک پێش ئێستا خەڵکی گوندەکە مردوویان لێ بەخاکسپاردووه.