دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08
کەوتووەتە بەشی نزاری گوندی (گریانە). ناوەکەی بۆ (زۆراب) ناوێک دەگەڕێتەوە، کە خەڵکی گوندی (بەلەبزان)ی خۆرهەڵات بووە و لە تەڵەگیریدا لێزان بووە. بۆ ڕاوکردن هاتووەتە ئەم ناوچەیە. لەلایەن کەسێکی نەناسراوەوە کوژراوە. پاش ماوەیەک، کە پێیدەزانرێت، ئەوناوەی بەسەردا بڕاوە.
ئامادەکردنی: کارزان عەدنان حەمەسەعید
کەوتووەتە نێو سەنتەری شارۆچکەی (بیارە) و دەڕوانێت بەسەریدا. لە باکوری خۆرهەڵاتی شارۆچکەکە هەڵکەوتووە. بەرزترین لوتکەی (١٢١٢م)ە. بەرانبەر شاخی (کڵاوەی ئاشوور)ە. بە هەردووکیانەوە دۆڵێکی فراوان و قوڵیان پێکهێناوە، کە پێیدەوترێت (دەرەی تەکیە) و (چەمی بیارە). جۆگەی (وەراوەر) بە ناوەڕاستیدا تێپەڕدەبێت، پشتی جۆگەگە دەبێتە ئێران و بەردەمی کەوتووەتە سنوری هەرێمی کوردستانەوە. لەسەر لوتکەکەی قەڵایەکی کۆنی تێدایە پێیدەوترێت قەڵای (وەرانوەر). چڕوپڕە و داری سروشتی و باخاتی زۆری تێدایە. چەندین تولەڕێگەی کۆڵبەری و قاچاخی لێیە و دەڕواتەوە نێو گوندی (هانە گەرمڵە).
کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی گوندی (کۆساوا) لە سەروو شاخەکانی ملەکەوە و گاماڵ لە نێوان هەردوو گوندی بۆین و کۆساوا. شاخێکی پڕدارە و بەڕوو و قەزوانی زۆری تیایە. لە بەرزترین لوتکەیدا بنکەی پاسەوانی سنوری تێدایە و دەڕوانێت بەسەر زۆربەی ناوچەکاندا. دەربارەی ناوەکەی بەهۆی ئەوەی چەند شاخێکی دیکە لەم شاخە دەبێتەوە ئەو ناوەی لێنراوە.
کەوتووەتە سنوری گوندی (هانەیدن). لە هانە هەنجیلانەوە درێژ دەبێتەوە، تا دەگاتە شاخی ڕایی سوور و دواتر دەلکێتەوە بە شاخی شرام. نزیکەی ٥٠٠٠ پێ بەرزە. بەرانبەری شاخی نسارە و دۆڵی شەڵواندڕ بە نێوانیاندا دەڕوات.
کەوتووەتە خۆرهەڵاتی شارەدێی (تەوێڵە). بە دیوی عێرقدا دەڕوانێت بەسەر گوندەکانی: سۆسەکان، بەڵخە، پاڵانیا، هاوار. بە گیا خۆرسکە بەهارییەکان دەوڵەمەندە. چەند باخیکی تەوێڵەیی و کانی و ئەستێرێکی تێدایە. لە بەشی ئەودیوی گوندەکانی نەوسود و شۆشمێ وەزڵی ئێران و چەند گوندێکی تری لێیە. ڕێگەی کۆڵبەرەکانە. لە ملەگای ویسوورە و پشتی گەڕەکی وەراوەرەوە بۆی دەچێت. (وەزڵیە)یشی پێدەوترێت.
کەوتووەتە باکوری خۆرئاوای گوندی (گڵێجاڵ). زاڵە بەسەر گوندەکانی (گڵێجاڵ و سەعداوا) و هەموو دەشتی گڵێجاڵدا دەڕوانێت. (١٠٩٥م) لەئاسـتی ڕووی دەریاوە بەرزە.
کەوتووەتە سنوری گوندی (بەردەبەل) و دەڕوانێت بەسەریدا. بە قوچی بەردەبەلیش ناودەبرێت. جگە لە شاخی سورێن دەڕوانێت بەسەر هەموو شاخەکانی دیکەی ناوچەکەدا. دیوی پشتەوەی چاڵێکی گەورەی لێیە، کە بە نزارە ڕەش ناودەبرێت و وەک لەوەڕگایەکی سروشتی بەکاردێت.