بێژاوا

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-10


لاپەڕەی 52

کارێز

کەوتووەتە (گوندى بێژاوا)ی سەر بە ناحیەی (سيروان) لە خۆرهەڵاتى (تونى غوڵامى و ملەى پلان)ەوە. لە دەوروبەرى بيستەکانى سەدەى ڕابردوو (حاميد بەگ) پێشنيازێک دەکات، کە(خەليفە عەبدولڕەحيم) شوێنى نيشتەجێبوونى بگوازێتەوە لە (غوڵامى ژوروو)ەوە بۆ (بێژاوا)، لەپێناو ئاوەدانکردنەوەى ئەو زەويانەى دەکەونە ئەو ناوچەيە لەڕوى کشتوکاڵيیەوە.(حامى بەگ کارێزکەنێک بەناوى (تۆفيق) لە کوردستانى خۆرهەڵاتەوە دەهێنێتە گوندەکە و (کارێزى بێژاوا) دروستدەکات، کە بەنزيکەيى يەک کيلۆمەتر لە چەقى ئاواييەوە دورە بە ئاڕاستەى باشور و لەو دۆڵەى سەرەوەى ئاوايى و لەنزيک گۆڕستانى گوندەکە، لەپاش ئەوەش چەند کەسێکى تر هاتوون بۆ ئەم گوندە و بوون بە حەوت ماڵ.

سەرچاوەکان:

  1. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ مامۆستا(عادل سديق عەلى)، لەدایکبوو: ١٩٨٤، پیشە: مامۆستاى زانکۆ، لە ٦ی ٣ی ٢٠٢٣.

ئامادەکردنی: هێمن کەمال حەمەئەمين

7

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

وەروەزەن

کەوتووەتە ناو باخەکانی (وەزەنێ) لە پشت ڕێگەی شارەدێی (تەوێڵەیە). بەواتای (تاڤگە) دێت. بۆ ئاودێرانی باخەکانی ناو چەم بەکاردێت. لە ئێستادا ئاوەدانی بە ناوچەکە بەخشیوە و وەک ناوچەیەکی گەشتیاری سەیردەکرێت.

کانی پانکە

کەوتووەتە خۆرئاوای گوندی (نەوێ) لە بناری چیای سورێن. لە پێ دەشتەکانی گوندەکە هەڵکەوتووە. ئاوەکەی هەمیشەییە و بە ئاڕاستەی گوندی قاینەجە دەڕوات. بە زۆری بۆ کشتوکاڵی هاوینە بەکاردێت.

کانی درێژ

کەوتووەتە باشوری خۆرئاوای گوندی (گڵێجاڵ) لە بناری چیای (خۆشک). نزیکەی (٥)م درێژە و کەوتووەتە شوێنێکی سەخت. لەبەر دووریی لە ئاوەدانییەوە، بووەتە مۆڵگەی ئاژەڵە کێوییەکانی چیای خۆشک. ئاوەکەی بە جۆگە هێنراوەتە زەوییە تەختەکانی دەوروبەری و باخداری پێ کراوە.

کانیشێخ

کەوتووەتە باکورى خۆرهەڵاتى گوندى (زەمەقیى سەروو)ی سەر بە ناحیەی (سیروان)، که ‌نزيکەى ١٣ بيرە و هەريەکەيان نزيکەى ٣٠ مەتر نێوانيانە و قوڵيیەکانيان لەنێوان ٧ بۆ ١١ مەتر دەبێت و بە بەردى نەقاڕى و چيمەنتۆ هەڵبەستراون و دەمەوانەى چيمەنتۆيان بۆ دروستکراوە. ئەم کارێزە حامى بەگ دروستیکردووە و ئاوەکەى دەڕژێتە (جۆگەى تەمەڵ)، کە يەکێکە لە جۆگە دەستکردەکانى ئاودێریى گوندەکە.

کانی نواڵە

کەوتووەتە ناو باخی گشتی (باخی عەلی بەگ) لەناو شاری هەڵەبجە. سەرچاوەی سەرەکیی ئاودانی باخی گشتییە. ئاوەکەی دەچێتە کارێزێکەوە، کە تیرەکەی سێ مەتر و قوڵییەکەی شەش مەترە. نزیکەی (٤٢م) سێجا ئاودەگرێت. تا ئێستاش وشکینەکردووە.

کانییە بەهارە

کەوتووەتە سەرووی گوندی (عەبابەیلێ) لە نێوان (هەوارگەی شێخان و ڕێ سور) و سەنتەری گوندەکە. لە بەهاردا ئاوێکی زۆری هەیە بۆ کشتوکاڵ و باخداری بەکاردێت. کانییەکە لە بنەڕەتدا کارێزە. لە پێنج بیر پێکهاتووە و بە کارێز پێکەوە بەستراونەتەوە. نزیکەی (٦٠٠م) درێژ و بەرزیی ڕێڕەوەکەشی لە سێ مەتر زۆرترە. قوڵیی بیرەکان لە چوار مەترەوە بۆ (٢٠م) دەبن.