زانکۆی هەڵەبجه

دواین نوێکردنەوە: 2026-10-17

دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان

لاپەڕەی 363

یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی کوردستانی عێراق و سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژنەوەى زانستییە. بە فەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە ١٦٧٠ی ساڵی ٢٠١٠ بڕگەی یەکەم، مادەی حەوتەم لە یاسای وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارە ١٠ی ساڵی ٢٠٠٨ و فەرمانی وزاری ن/٦٦٤ ی ساڵی ٢٠١٠، سەبارەت بە دامەزراندنی زانکۆکانی ( هەڵەبجە، ڕاپەرێن، زاخۆ، گەرمیان)، لەلایەن کابینەی شەشەمی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بڕیاری دامەزراندنی دەرچووە و ساڵی ٢٠١١ لە هەڵەبجە دامەزراوە. کەوتوەتە بەردەم گوندی عەبابەیلێ لە ڕۆژهەڵاتی هەڵەبجە. پێش ساڵی ٢٠١٠ زانکۆی هەڵەبجە فاکەڵتییەکی هەبوو، “فاکەڵتی پەروەردەی بنەڕەتی”، ئەو کات سەر بە زانکۆی سلێمانی بوو، پاشان ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم بە بڕیاری سەرەوە، زانکۆی هەڵەبجەی ڕاگەیاند و بەم شێوەیە، فاکەڵتی پەروەردەی بنەڕەت، زانکۆی سلێمانی جێهێشت و بوو بە زانکۆی هەڵەبجە. لە شوباتی ٢٠١١ سەرۆکایەتیی زانکۆی هەڵەبجە دەستبەکاربوو. ئەنجومەنی زانکۆ، کە پێکهاتووە لە سەرۆکی زانکۆ، یاریدەدەرانی سەرۆکی زانکۆ، ڕاگری سەرجەم کۆلیژەکان، نوێنەری گشتیی مامۆستایانی زانکۆ، باڵاترین ناوەندی بڕیاردانە لە زانکۆدا. زانکۆ لە شەش کۆلێژی سەربەخۆی وەک کۆلێژەکانی: (زانست، زانستە مرۆییەکان، پەروەردەی بنەڕەتی، پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەکان ، یاسا و کارگێڕی، پەروەردەی شارەزوور و بەشی ئەندازیاری) پێکهاتووە. خوێندکار بۆ ماوەی چوار ساڵ دەخوێنێت و لە کۆتایی ساڵی چوارەمدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێت. زانکۆی هەڵەبجە دوو کەمپی هەیە، کەمپی یەکەمی دەکەوێتە شاری هەڵەبجە و کەمپی دووەمیشی لە قەزای شارەزوورە، هەروەها چەند سەنتەرێکی هەیە تایبەت بە گەشەپێدانی توانای خوێندکار، توێژینەوە، جێندەرناسی، زمان و پێداگۆجی. لە ماوەی نێوان ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٢ گەشەپێدانی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە و لە ژمارەی خوێندکارانی زانکۆ لەو ماوەیەدا سێ خولی دەرچووانی هەڵگری بروانامەی بەکالۆریۆسی هەبووە. دوو خولی خوێندنی باڵا(ماستەر+دکتۆرا)ی هەبووە. زانکۆ دەرفەتی خوێندنی باڵای بۆ ستافی ئەکادیمی و فەرمانبەران لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات ڕەخساندووە. یەکێکی تر لە دەستکەوتە گرنگەکانی زانکۆ بریتییە لە چالاککردنەوەی سەنتەری زمان و پێداگۆجی و کردنەوەی ١١ خولی زمانی ئینگلیزی بۆ خوازیارانی خوێندنی باڵا و ناسناوی زانستی. لەنێوان ساڵانی ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٢ هەلی خوێندنی بەکالۆریۆس، ماستەر و دکتۆرای ڕەخساندووە و لەو ماوەشیەدا سێ خولی دەرچووانی بەکالۆریۆسی هەبووە، کە سەرجەمی ١٦٩٠ خوێندکار بڕوانامەی بەکالۆریۆسیان پێبەخشراوە، ٤٣ خوێندکاری خوێندنی باڵای هەبووە. لە ئێستادا ٣٣٠ مامۆستا و ٥٥٠ کارمەند و٣٠٩٤ خوێندکاری هەیە، یەکەم سەرۆکی زانکۆ د. خەسرەو عەبدوڵا عەلی بووە. دواتر هەریەکە لە د. ئاراس ئەحمەد، د. تەحسین عبدالکریم، د. دانا عبدوڵڵا تاهیر، د. مەهاباد کامیل عبدالقادر سەرۆکی بوون. لە ئێستادا د. بەمۆ پەروێز عەزیز. سەرۆکی زانکۆی هەڵەبجەیە.

سەرچاوەکان:

  1. وەرگرتنی داتا و زانیاری لە سەرۆکایەتیی زانکۆی هەڵەبجە، ٩/٧/٢٠٢٤.
  2. سەردانی ئامادەکار (جوهر عزیز احمد) بۆ بەڕێوبەرایەتیی گشتی ئەوقاف و کارو باری ئاینی هەڵەبجە، ٧/٧/٢٠٢٤.
  3. وەرگرتنی زانیاری لە پێگەی فەڕمیی زانکۆی هەڵەبجە لە ئینتەرنێت، ١٠/٧/٢٠٢٤.
  4. بەشی ڕاگەیاندنی زانکۆی هەڵەبجه، لە ٣ی ١٢ی ٢٠٢٢.

ئامادەکردنی: بەشی ڕاگەیاندنی زانکۆی هەڵەبجه

126

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

مەلا قادری قادری

زاناو خوێندەوار و مدرس و وتاربێژە، ئیمام جومعەی مزگەوتی پاوە. ساڵی ١٩٥٣ز لە نوریاو لە دایک بووە  لای مامۆستا هەڵکەوتووەکانی ئێران و عێراق خوێندوویەتی و خوێندنی تەواوکردووە.لە هەردوو کارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجە ١٩٨٨ز و کۆڕەوە گەورەکەی ساڵی ١٩٩١ز ڕۆڵێ بەرچاوی هەبووە لە فریاکەوتن و بەتەنگەوەچوونی کوردانی باشووردا. لە پاڵ هەستی کوردانەی گەنجانی تردا، لیژنەیەکی یاریدەدەری ئاوارەکان دروستدەکات و لە وتاری جومعەدا بەتەنگەوەچوونی ئاوارەو لێقەوماوان لە تاعەت و عیبادەت بانتر وەسف دەکات. بەو هۆیەوە کوردانی ڕۆژهەڵات دەمودەستر دەبن لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بەئاوارەو بریندارانی هەردوو کارەساتەکە. دوای ڕاپەڕین ڕۆڵی بەرچاوی هەبووە لە ڕوداوەکانی مەرزی نێوان باشور و ڕۆژهەڵات، خێزاندارەو  لە شاری پاوە نیشتەجێیە.

زیاتر بزانە
مامۆستایى ئاینى

هەڵەبجە لە مێژووی خوێناوی عێراقدا

نووسین و ئامادەکردنی: سەریاس جوانڕۆیی چاپی یەکەم:چاپخانە: رێدار بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە، ٢٠٢٦، تیراژ: ٥٠٠ دانە ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەڵەبجە، بەشێک لە مێژووی هەلەبجە، قۆناغی ئاوەدانکردنەوەی شار بە ناوی هەڵەبجە، قەزای گوڵعەنبەر، هەڵەبجەو هەڵبژاردن، هەندێک لەو تاوانانەی بەرانبەر هەڵەبجە ئەنجامدراون، هەڵەبجە ١٩٧٧-١٩٨٨، جەنگی عێراق و ئێران، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکانتاوەکو ١٣-٥-١٩٨٧، تۆپبارانی هەڵەبجەو کارەساتی قوتابخانەکەی سیروان، پەلاماری ئێران و داگیرکردنی هەڵەبجە، ئامادەکارییەکانی ئێران بۆ هێرشکردنە سەر شاری هەڵەبجە،خەڵکی هەڵەبجە لەبەردەم چارەنوسێکی نادیاردا، چەکی کیمیایی، کیمیابارانی هەڵەبجە، ئێران چی برد لە هەڵەبجە، دۆسیەی قەرەبووکردنەوەی  هەڵەبجە لەبەردەم دادگادا، بەڵگەنامەکان.

زیاتر بزانە
کتێب

پێگەی هەورامان لە بزاڤی ڕزگاریخوازی باشوری کوردستاندا(١٩٧٥-١٩٨٨)

ئامادەکردنی: صباح مجید فتاح چاپی یەکەم، ٢٠٢٦ ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەرەسی شۆڕشی ئەیلول و دروستبوونەوەی مەفرەزە سەرەتاییەکانی حزبەکان لە هەورامان(١٩٧٥-١٩٧٩) خەباتی چەکداری حزبەکان لە هەورامان، دۆخی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان( ١٩٧٥-١٩٨٨) کردەی ڕاگواستنی گوندەکانی هەورامان، بزافب جەماوەری، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکان لە هەورامان، کیمیابارانی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان.

زیاتر بزانە
کتێب

هەڵەبجە لە ژێر هەوری زەهراویدا

نووسینی: د. ئارام ئەسعەدعەبدولڕەحیم، زانا ئەحمەد عەلی چاپی یەکەم، ٢٠٢٦، سلیمانی ناوەڕۆکی پەیوەندار: پوختەیەک لە مێژووی هەڵەبجە،  ناوی ، جوگرافیای ، دانیشتوانی، پێمهاتەی کۆمەڵایەتی و، ئاینی و ڕۆشنبیری ، گرتنی شاری هەڵەبجە لە لایەن سوپای ئێرانەوە. کیمیابارانکردنی هەڵەبجە، مێژووی بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، بارودۆخی دانیشتوانیهەڵەبجەپاش کیمیاباران

زیاتر بزانە
کتێب

ئەمیر سلیم ئەمین بەگ

ڕاگەیاندن کارە، لە دایک بووی گوندی  بەڵخەی هەورامان ، ساڵی 1972. سەروتای خوێندنی لە زێدی خۆی دەستپێکردووە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە هەڵەبجە خوێندووە، لەدواتێ قۆناغی ئامادەیی لە هەولێر خوێندووە، دەرچووی کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان -زانکۆی بەغدا 1995، لە ساڵی 1995پیشەی مامۆستایە -پسپۆڕی زمانی عەرەبی، لە ساڵی 2000 وەک راگەیاندکارێک کاری ڕاگەیاندن ئەکات . دەستی نوسینی شیعری هەیە بە هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی، 18ساڵە وەک پەیامنێر لە سنوری هەڵەبجە شارەزوور هەورامان کار ئەکات، لە ساڵی 2009  پەیامنێری کەناڵی سپێدە بووە،  لە 2018 پەیامنێری کەناڵی زاگرۆس عەرەبیە تا ئێستا بەردەوامە،  خاوەنی سێ منداڵە لە هەڵەبجە نیشتەجێیە

زیاتر بزانە
ڕاگەیاندکار

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

زیاتر بزانە
پەیکەر