بەرێوەبەرایەتیی یادگاریی هەڵەبجە

دواین نوێکردنەوە: 2026-10-15

دامودەزگا حکومی و ناحکومیەکان

لاپەڕەی 348

سەر بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوانی هەڵەبجەیە، کە سەر بەوەزارەتی شەهیدان و کاروباری ئەنفالکراوانە. پڕۆژەی مۆنۆمێنتێک بووە بۆ پاراستنی یادەوەریەکانی ١٦ی ٣ لە لایەن هونەرمەند (ڕجا محەمەد عەلی)یەوە ئامادەکراوە و لە ١١ی ٣ی ٢٠٠٠ لەلایەن سەرۆکی شارەوانیی هەڵەبجەوە پێشکەش بە مامجەلال کراوە. ساڵی ٢٠٠٣ وەک یادگاریی هەڵەبجە دامەزراوە. لە بەشەکانی( دڵی هەڵەبجە، هۆڵی مەرگەسات، هۆڵی سەروەری، هۆڵی سیمینار، کافتریا و چەندین باخچەو پارکی وەستانی ئۆتۆمبێل) پێکهاتووە. لە ١٥ی٩ی ٢٠٠٣ بە ئامادەبوونی مامجەلال، کاک مەسعود، د. بەرهەم، نێچیرڤان بارزانی، پۆڵ بریمەر، کۆڵن پاوڵ..هتد کراوەتەوە. ئیبراهیم هەورامانی یەکەم بەڕێوەبەری بووە و دوای ئەو سەرخێڵ غەفار و لە ئێستادا محەمەد محەمەد سەعید بەڕێوەبەریەتی. ٥٣ کارمەندی هەیە، کەوتوەتە دەروازەی شار لە خۆرئاوای هەڵەبجە. زەویەکەی ٥٣ دۆنمە و ڕوبەری بیناکە ١١٠٠م چوارگەشەیە و یەک نهۆمە. لەسەر ئەرکی مامجەلال و بەبیرۆکەی ئەو دروستکراوە. چەنین کەرەستە و پەیکەر و نمادی هونەری بۆ هێشتنەوەی یادەوریی مەرگەساتی هەڵەبجەی تێدا پارێزراوە و چەندین کتێب و فلیم و شانۆ و کۆنفراسی ڕێکخستووە.. ڕۆژانە چەندین کاربەدەست و ڕۆژنامەنوس و خەڵکی لە چین و توێژەکان سەردانیدەکەن. تۆماری سەردانیکەرانی دەوڵەمەندە بە نوسینی هاوخەمی و پشتیوانیی چەندین کەسایەتیی جیهانی و پەرلەمانتار. هەر لەوێش دانیشتنی ژمارە دووی نائاسایی خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان لە ڕۆژی پێنجشەممە ٥/٢/٢٠١٥ بۆ دەنگدان لەسەر بە پارێزگابوونی هەڵەبجە ڕێکخراوە.

سەرچاوەکان:

  1. نوسراوی پڕۆژەی دوستکردنی مۆنۆمینێت و واژۆی ئەنجومەنی شارەوانی، بەڵگەنامە، لەبەردەست ئامادەکار.
  2. سەردانیکردنی ئامادەکار بۆ یادگاریی هەڵەبجە١٥ی ٥ی ٢٠٢٤.
  3. مۆنۆمێنتی هەڵەبجە پێناسەیەک بۆ جینۆساید. محەمەد محەمەد سەعید گۆمەلاری. ڕێبەرێک بۆ ناساندنی مۆنۆمێنتی هەڵەبجە، چاپی یەکەم. بەرگی یەکەم ٢٠١٩ ل١٢١.
  4. وەرگرتنی داتاو زانیاری لە بەڕێوەبەرایەتیی یادگاریی هەڵەبجە ١٨ی ٣ی ٢٠٢٥.
  5. چاوپێکەوتن لەگەڵ محەمەد محەمەد سەعید، لە دایکبووی ١٩٨٢، بەڕێوەبەر، ١٧ی ٣ی ٢٠٢٥ مۆنۆمێنت.

ئامادەکردنی: هاوناز سەعید ئەمین

90

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

مەلا قادری قادری

زاناو خوێندەوار و مدرس و وتاربێژە، ئیمام جومعەی مزگەوتی پاوە. ساڵی ١٩٥٣ز لە نوریاو لە دایک بووە  لای مامۆستا هەڵکەوتووەکانی ئێران و عێراق خوێندوویەتی و خوێندنی تەواوکردووە.لە هەردوو کارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجە ١٩٨٨ز و کۆڕەوە گەورەکەی ساڵی ١٩٩١ز ڕۆڵێ بەرچاوی هەبووە لە فریاکەوتن و بەتەنگەوەچوونی کوردانی باشووردا. لە پاڵ هەستی کوردانەی گەنجانی تردا، لیژنەیەکی یاریدەدەری ئاوارەکان دروستدەکات و لە وتاری جومعەدا بەتەنگەوەچوونی ئاوارەو لێقەوماوان لە تاعەت و عیبادەت بانتر وەسف دەکات. بەو هۆیەوە کوردانی ڕۆژهەڵات دەمودەستر دەبن لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بەئاوارەو بریندارانی هەردوو کارەساتەکە. دوای ڕاپەڕین ڕۆڵی بەرچاوی هەبووە لە ڕوداوەکانی مەرزی نێوان باشور و ڕۆژهەڵات، خێزاندارەو  لە شاری پاوە نیشتەجێیە.

زیاتر بزانە
مامۆستایى ئاینى

هەڵەبجە لە مێژووی خوێناوی عێراقدا

نووسین و ئامادەکردنی: سەریاس جوانڕۆیی چاپی یەکەم:چاپخانە: رێدار بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە، ٢٠٢٦، تیراژ: ٥٠٠ دانە ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەڵەبجە، بەشێک لە مێژووی هەلەبجە، قۆناغی ئاوەدانکردنەوەی شار بە ناوی هەڵەبجە، قەزای گوڵعەنبەر، هەڵەبجەو هەڵبژاردن، هەندێک لەو تاوانانەی بەرانبەر هەڵەبجە ئەنجامدراون، هەڵەبجە ١٩٧٧-١٩٨٨، جەنگی عێراق و ئێران، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکانتاوەکو ١٣-٥-١٩٨٧، تۆپبارانی هەڵەبجەو کارەساتی قوتابخانەکەی سیروان، پەلاماری ئێران و داگیرکردنی هەڵەبجە، ئامادەکارییەکانی ئێران بۆ هێرشکردنە سەر شاری هەڵەبجە،خەڵکی هەڵەبجە لەبەردەم چارەنوسێکی نادیاردا، چەکی کیمیایی، کیمیابارانی هەڵەبجە، ئێران چی برد لە هەڵەبجە، دۆسیەی قەرەبووکردنەوەی  هەڵەبجە لەبەردەم دادگادا، بەڵگەنامەکان.

زیاتر بزانە
کتێب

پێگەی هەورامان لە بزاڤی ڕزگاریخوازی باشوری کوردستاندا(١٩٧٥-١٩٨٨)

ئامادەکردنی: صباح مجید فتاح چاپی یەکەم، ٢٠٢٦ ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەرەسی شۆڕشی ئەیلول و دروستبوونەوەی مەفرەزە سەرەتاییەکانی حزبەکان لە هەورامان(١٩٧٥-١٩٧٩) خەباتی چەکداری حزبەکان لە هەورامان، دۆخی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان( ١٩٧٥-١٩٨٨) کردەی ڕاگواستنی گوندەکانی هەورامان، بزافب جەماوەری، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکان لە هەورامان، کیمیابارانی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان.

زیاتر بزانە
کتێب

هەڵەبجە لە ژێر هەوری زەهراویدا

نووسینی: د. ئارام ئەسعەدعەبدولڕەحیم، زانا ئەحمەد عەلی چاپی یەکەم، ٢٠٢٦، سلیمانی ناوەڕۆکی پەیوەندار: پوختەیەک لە مێژووی هەڵەبجە،  ناوی ، جوگرافیای ، دانیشتوانی، پێمهاتەی کۆمەڵایەتی و، ئاینی و ڕۆشنبیری ، گرتنی شاری هەڵەبجە لە لایەن سوپای ئێرانەوە. کیمیابارانکردنی هەڵەبجە، مێژووی بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، بارودۆخی دانیشتوانیهەڵەبجەپاش کیمیاباران

زیاتر بزانە
کتێب

ئەمیر سلیم ئەمین بەگ

ڕاگەیاندن کارە، لە دایک بووی گوندی  بەڵخەی هەورامان ، ساڵی 1972. سەروتای خوێندنی لە زێدی خۆی دەستپێکردووە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە هەڵەبجە خوێندووە، لەدواتێ قۆناغی ئامادەیی لە هەولێر خوێندووە، دەرچووی کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان -زانکۆی بەغدا 1995، لە ساڵی 1995پیشەی مامۆستایە -پسپۆڕی زمانی عەرەبی، لە ساڵی 2000 وەک راگەیاندکارێک کاری ڕاگەیاندن ئەکات . دەستی نوسینی شیعری هەیە بە هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی، 18ساڵە وەک پەیامنێر لە سنوری هەڵەبجە شارەزوور هەورامان کار ئەکات، لە ساڵی 2009  پەیامنێری کەناڵی سپێدە بووە،  لە 2018 پەیامنێری کەناڵی زاگرۆس عەرەبیە تا ئێستا بەردەوامە،  خاوەنی سێ منداڵە لە هەڵەبجە نیشتەجێیە

زیاتر بزانە
ڕاگەیاندکار

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

زیاتر بزانە
پەیکەر