نارنجڵە

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


مێژووەکەی بۆ سەردەمی مسوڵمانبوونی ناوچەکە دەگەڕێتەوە و لە دێرزەمانەوە مزگەوتی هەبووە. بە چەند قۆناغێکدا تێپەڕیوە، ساڵی ١٩٦٨ مزگەتێکی گەورە دروستدەکەن، وەستاعەبدوڵای کەیمنەیی وەستای بووە. مەلا عبدالرحمان شریف و مەلا ڕەحیمی برای، مەلای مزگەوتەکە بوون. ساڵی ١٩٧٨ تەقێنراوەتەوە. ساڵی ١٩٩٥ ئەنجومەنی گوند مزگەوتێکی تایبەت دروستدەکەن، ساڵی ١٩٩٧ لەسەر ڕووبەری ١٥٠ م٢ بە یەک نهۆم و بە کۆنکرێت مزگەوت دروستدەکەنەوە و خەڵکی گوند سەرپەرشتییانکردووە. نوێژی هەینی تێدا ناکرێت و زیاتر هاوینان ئاوەدانە و ئەحمەد قوربانی خزمەتیدەکات.

سەرچاوەکان:

  1. نارنجڵە. مێژوو، سۆسیۆلۆجیا، تۆپۆگرافیا. مێژووی و دۆکیۆمێنتاری. فریاد هەورامی. چاپی یەکەم. کارۆ. ٢٠٢١ز ل ٤٣، ٦٣، ٢٢٠.
  2. منارەکان لە ئاسمانی هەڵەبجەدا، عەلی محەمەد مەعروف(عەلی دەلاک) چاپی یەکەم، چوارچرا، سلێمانی، ٢٠٢٣ ل ٢٤٣
  3. چاوپێکەوتن لە گەڵ عباس حمەسعید حسێن، ١٩٧٠ دبلۆم هونەری، بیناسازی، جێگری بەڕێوەبەری گشتیی گەشتوگوزاری هەڵەبجە. ١٢ی٣ی ٢٠٢٣هەڵەبجە.

ئامادەکردنی: هومایون ساحیب کەریم,بەهجەت ئەبوبەکر یونس

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

گمە

کەوتووەتە گوندی (گمە)ی سەر بە ناحیە‌ی (بەمۆ). ساڵی ١٩٩٩ لەسەر ئەرکی (ڕابیتەی ئیسلامی کورد) دروستکراوە. لە یەک هۆڵ پێکهاتووە.

گورگەچیا

کەوتووەتە باشوری ڕۆژهەڵاتی گوندی (گورگەچیا)وە. ساڵی ١٩٨٣ لەسەر ئەرکی خێرخوازان دروستکراوە. دوای ڕاپەڕینی ١٩٨٧ی خەڵکی هەڵەبجە و سنورەکە، مزگەوتەکە و تەواوی خانووەکانی گوندەکە تەقێنراوەتەوە و دانیشتوانەکەشی ڕاگوێزراون. ساڵی ٢٠٠١ جارێکی تر لەسەر ئەرکی خێرخوار (ئەحمەد ئیسماعیل نانەکەلی) دروستکراوەتەوە. ساڵی ٢٠١٠ لەسەر ئەرکی خێرخوازان نۆژەن و فراوانکراوە. یەک نهۆمە. دوو دەروازە و یەک منارەی هەیە. گومەز و هۆڵی نییە، نوێژی هەینی تێدا ئەنجامدەدرێت. (مەلا ئەرکان عەبدولڕەحمان) مامۆستا و وتارخوێنی مزگەوتەکەیە.

گوڵان

کەوتووەتە گەڕەکى گوڵانى ژوورو لەناو شارى هەڵەبجە. ساڵى ١٩٨٤ بەسەرپەرشتى حاجى حەمەئەمينى عەبدولکەريمى زەردۆيى(گردەناوێى) دروستکراوە، واتە ئەم لە سەرەتاوە هەتا کۆتايى سەرپەرشتى دروستکردنەکەى کردووە. زەوييەکەى موڵکى حەمەبۆرى عەلى باوەکۆچەکى بووە و بەخشيويەتى بە مزگەوت، يەک جار لەلایەن حکومەتەوە نۆژەنکراوەتەوە و فراوانکراوە. يەک نهۆمە، دوو دەروازە و یەک منارەى هەيە. نوێژى هەينى تێدا ناکرێت. هۆڵى پرسەى هەيە. مامۆستا مەلا عەبدولڕەحمان مەحموود بامۆکى و مامۆستا مەلا محەممەد ئەحمەد سەيد جەميل مامۆستای مزگەوتەکەن.

گوڵەخانە

لە گوندی (گوڵەخانە)دا دوو مزگەوت هەن: ١- ساڵی ١٩٦٠ لەبەردەم گوندەکە و لەسەر کانییەک مزگەوتێک بە بەرد و قوڕ و دار لەلایەن (حاجی مەحموود محەممەد)ەوە دورستکراوە، دواتر لە ساڵی ١٩٩٦ لە هەمان شوێن لەسەر ئەرکی (محەممەدی حاجی مەحموود) مزگەوتەکە گەورە کراوە و نۆژەنکراوەتەوە. ساڵی ٢٠٠٠ ڕوخێنراوە و مزگەوتی دووەم دروستکراوە‌. ٢- ساڵی ٢٠٠٠ لەناو گوندەکەدا لەلایەن ڕابیتەی ئیسلامییەوە لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م٢) دروستکراوە و ئاوی بۆ ڕاکێشاوە. لە ئێستادا کراوەیە و مامۆستا (مەلا محەممەد ڕۆستەم) پێشنوێژی مزگەوتەکەیە.

گوندە

کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی گوندی (گوندە)، ساڵى ١٩٨٧ ‌لەکاتى ڕاگواستنى گوندە سنورییەکاندا ڕوخێنراوە. ساڵی ١٩٩٦ لەسەر ئەرکی ڕابیتەی ئیسلامی کورد، دروستکراوەتەوە، یەک نهۆمە و یەک دەروازەی هەیە، منارەی هەیە. نوێژی هەینی تێدا ئەنجامنادرێت، مامۆستای فەرمی نییە.

گۆمەلار

کەوتووەتە باشوری گوندی (گۆمەلار). لەگەڵ بونیادنانی گوندەکەدا لە ساڵی ١٩٥٤ خەڵکی گوندەکە لەسەر ڕووبەری (٨٠م٢) دروستکراوە. ساڵى ١٩٨٧ ‌لەکاتى ڕاگواستنى گوندە سنورییەکاندا ڕوخێنراوە. ساڵی ١٩٩٣ لەگەڵ ئاوەدانکردنەوەی گوندەکە دروستکراوەتەوە. ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن خێرخوازانەوە نۆژەنکراوەتەوە و فراوانکراوە. لە ئێستادا مامۆستای بۆ دانەمەزراوە.