شێخ عەبدوڵڵای خەرپانەیی

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-08


کەوتووەتە گوندی (خەرپانی) سەر بە ناحیەی (بیارە). مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی باپیری زانای کورد (شێخ عەبدوڵڵای خەرپانی)، کە دەکاتە (شێخ محەممەد کۆسە). شێخ عەبدوڵڵا، لە دەوروبەری ساڵی ١٧٤٢ لەدایکبووە. مزگەوتەکە لە سەردەمی ئەودا بووەتە پێگەیەکی گەورەی زانستی و مەعریفەت و ڕۆشنبیری، عەوداڵانی زانست بۆ خوێندن ڕوویان لە خەرپانی کردووە. لەلایەن میرەکانی بابانەوە چەند شوێنێکی وەک چەمی بیارە و تەوێڵە و جۆگەى دەلێن و گوندی موانی شارەزووری بۆ وەقف کراوە. چەندین زانا و شاعیر و ڕۆشنبیر و پایەرزی پێگەیاندوە، وەک مەولانا خالیدی نەقشەبەندی، مەولەوی، نالی، موفتی زەهاوی(موفتی عێراق) و مەلایاسین تەوێڵەیی. ساڵی ١٨٣٨ کۆچیدواییکردووە. ساڵی ١٩٦٤ جارێکی تر مزگەوتەکە دروستکراوەتەوە. ساڵی ١٩٧٨ لە کاتی ڕاگواستنی گوندەکاندا لەلایەن حکومەتی عێراقەوە ڕوخێنراوە. ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن (شێخ محەممەد کوڕی شێخ جەعفەری خەرپانی)ی نەوەی شێخ عەبدوڵڵای خەرپانییەوە لەسەر ڕووبەری (٥٠٠م)٢یە دروستکراوەتەوە.

سەرچاوەکان:

  1. بنەماڵەی زانیاران، چاپی یەکەم، مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس، کتێبی کانی، سنە، ١٣٨٩، ل١٤٤.
  2. گۆڤاری (پەیامی ڕاستی)، شێخ عەبدوڵای خەرپانی، د. ئاراس مەحمود ساڵح، ژمارە (١١٦ – ١١٧) ی هاوین و پایزی ٢٠٢٠، ل٣٧.
  3. سەردانی مەیدانیی ئامادەکار بۆ مزگەوتەکە، لە ٢ی ١١ی ٢٠٢٢.

ئامادەکردنی: جەوهەر عەزیز ئەحمەد

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

گمە

کەوتووەتە گوندی (گمە)ی سەر بە ناحیە‌ی (بەمۆ). ساڵی ١٩٩٩ لەسەر ئەرکی (ڕابیتەی ئیسلامی کورد) دروستکراوە. لە یەک هۆڵ پێکهاتووە.

گورگەچیا

کەوتووەتە باشوری ڕۆژهەڵاتی گوندی (گورگەچیا)وە. ساڵی ١٩٨٣ لەسەر ئەرکی خێرخوازان دروستکراوە. دوای ڕاپەڕینی ١٩٨٧ی خەڵکی هەڵەبجە و سنورەکە، مزگەوتەکە و تەواوی خانووەکانی گوندەکە تەقێنراوەتەوە و دانیشتوانەکەشی ڕاگوێزراون. ساڵی ٢٠٠١ جارێکی تر لەسەر ئەرکی خێرخوار (ئەحمەد ئیسماعیل نانەکەلی) دروستکراوەتەوە. ساڵی ٢٠١٠ لەسەر ئەرکی خێرخوازان نۆژەن و فراوانکراوە. یەک نهۆمە. دوو دەروازە و یەک منارەی هەیە. گومەز و هۆڵی نییە، نوێژی هەینی تێدا ئەنجامدەدرێت. (مەلا ئەرکان عەبدولڕەحمان) مامۆستا و وتارخوێنی مزگەوتەکەیە.

گوڵان

کەوتووەتە گەڕەکى گوڵانى ژوورو لەناو شارى هەڵەبجە. ساڵى ١٩٨٤ بەسەرپەرشتى حاجى حەمەئەمينى عەبدولکەريمى زەردۆيى(گردەناوێى) دروستکراوە، واتە ئەم لە سەرەتاوە هەتا کۆتايى سەرپەرشتى دروستکردنەکەى کردووە. زەوييەکەى موڵکى حەمەبۆرى عەلى باوەکۆچەکى بووە و بەخشيويەتى بە مزگەوت، يەک جار لەلایەن حکومەتەوە نۆژەنکراوەتەوە و فراوانکراوە. يەک نهۆمە، دوو دەروازە و یەک منارەى هەيە. نوێژى هەينى تێدا ناکرێت. هۆڵى پرسەى هەيە. مامۆستا مەلا عەبدولڕەحمان مەحموود بامۆکى و مامۆستا مەلا محەممەد ئەحمەد سەيد جەميل مامۆستای مزگەوتەکەن.

گوڵەخانە

لە گوندی (گوڵەخانە)دا دوو مزگەوت هەن: ١- ساڵی ١٩٦٠ لەبەردەم گوندەکە و لەسەر کانییەک مزگەوتێک بە بەرد و قوڕ و دار لەلایەن (حاجی مەحموود محەممەد)ەوە دورستکراوە، دواتر لە ساڵی ١٩٩٦ لە هەمان شوێن لەسەر ئەرکی (محەممەدی حاجی مەحموود) مزگەوتەکە گەورە کراوە و نۆژەنکراوەتەوە. ساڵی ٢٠٠٠ ڕوخێنراوە و مزگەوتی دووەم دروستکراوە‌. ٢- ساڵی ٢٠٠٠ لەناو گوندەکەدا لەلایەن ڕابیتەی ئیسلامییەوە لەسەر ڕووبەری (٢٠٠م٢) دروستکراوە و ئاوی بۆ ڕاکێشاوە. لە ئێستادا کراوەیە و مامۆستا (مەلا محەممەد ڕۆستەم) پێشنوێژی مزگەوتەکەیە.

گوندە

کەوتووەتە باکوری خۆرهەڵاتی گوندی (گوندە)، ساڵى ١٩٨٧ ‌لەکاتى ڕاگواستنى گوندە سنورییەکاندا ڕوخێنراوە. ساڵی ١٩٩٦ لەسەر ئەرکی ڕابیتەی ئیسلامی کورد، دروستکراوەتەوە، یەک نهۆمە و یەک دەروازەی هەیە، منارەی هەیە. نوێژی هەینی تێدا ئەنجامنادرێت، مامۆستای فەرمی نییە.

گۆمەلار

کەوتووەتە باشوری گوندی (گۆمەلار). لەگەڵ بونیادنانی گوندەکەدا لە ساڵی ١٩٥٤ خەڵکی گوندەکە لەسەر ڕووبەری (٨٠م٢) دروستکراوە. ساڵى ١٩٨٧ ‌لەکاتى ڕاگواستنى گوندە سنورییەکاندا ڕوخێنراوە. ساڵی ١٩٩٣ لەگەڵ ئاوەدانکردنەوەی گوندەکە دروستکراوەتەوە. ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن خێرخوازانەوە نۆژەنکراوەتەوە و فراوانکراوە. لە ئێستادا مامۆستای بۆ دانەمەزراوە.