موختارە دێرینەکانی شاری هەڵەبجە

دواین نوێکردنەوە: 2026-10-16

کەسەکان بەپێی پۆست

لاپەڕەی 507

١- ئەمین عەبدولمحەممەد محەممەد: موختاری گەڕەکى پاشا بووە لە هەڵەبجە. ناوی (ئەمین عەبدولمحەممەد محەممەد مەحموود)ە و بە (حاجى ئەمین) ناسراوە. ‌ساڵى ١٩٥٤ لە گوندی‌ (دەرەشیشی سەروو) لەدایکبووە. تا قۆناغی سەرەتایی خوێندووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنى حەوت منداڵە.

٢- جەمیل مستەفا نادر: ناوى (جەمیل مستەفا نادر مەحموود)ە. ساڵى ١٩٣٧ لە گوندى (چاوگ) لەدایکبووە. تا پۆڵى شەشى بنەڕەتى لە هەڵەبجە خوێندووە. لە دواى ڕاپەڕین، وەک بەرپرسى یەکێتیى جوتیارانى شارەزوور دیاریکراوە. ساڵى ١٩٩٨ کراوە بە موختارى هەموو هەڵەبجە و تا ساڵى ٢٠٢٠ لە دوکانەکەی خۆیدا لە شەقامى گشتیى هەڵەبجە، کاروبارى خەڵکى بەڕێکردووە. ساڵى ٢٠٢٠ کۆچیدواییکردووە و شلێرخانی کچی لە شوێنەکەیدا کراوە بە موختار.

٢- حەمەئەمینی کوێخا مستەفا: ناوی (حەمەئەمینی کوێخا مستەفای حاجی محەممەد)ە. ساڵی ١٩٣٨ لە شاری ھەڵەبجە لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی لە ھەڵەبجە تەواوکردووە. ساڵی ١٩٧٦ دوای کۆچیدوایی باوکی، بووە بە موختاری گەڕەکی پاشا، تا ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٩١ موختارێتی کردووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی حەوت منداڵە.

٣- محەممەد ئەمین عەلی مەحموود: موختاری گوندی (باخەکۆن)ی سەر بە هەورامانە. ساڵی ١٩٣٧ لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی حەوت منداڵە. ساڵی ١٩٧٠ تا ١٩٩١ موختاری گوندەکە بووە. ساڵی ٢٠٢٠ کۆچیدواییکردووە.

٤- مستەفا محەممەد سلێمان: موختاری گەڕەکی پاشایە لەناو شاری هەڵەبجە. ناوی (مستەفا محەممەد سلێمان حەمەچاوەش هەڵەبجەیی)یە. ‌ساڵى ١٩٠٥ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی ١٠ منداڵە. ساڵی ١٩٥٠ تا ١٩٧٦، کە کۆچیدواییکردووە، موختار بووە.

٥- محەممەد ئەمین مستەفا محەممەد: موختارى گەڕەکی پاشایە لەناو شاری هەڵەبجە. ‌ناوی (محەممەد ئەمین مستەفا محەممەد سلێمان حەمە چاوەش هەڵەبجەیی)یە. ‌ساڵى ١٩٤٠ لە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە. تاوەکو پۆلی شەشى سەرەتایی خوێندووه. ساڵى ١٩٧٣ تا ١٩٩٣ موختار بووە. ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی حەوت منداڵە.

سەرچاوەکان:

  1. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (شوان ئەفراسیاب عەلی) لەگەڵ (محەممەد ئەمین مستەفا محەممەد)، لەدایکبوو: ١٩٤٠، پیشە: موختارى پێشووی هەڵەبجە، ٣٠ى ٨ى ٢٠٢٣، لە هەڵەبجە.
  2. چاوپێکەوتنى ئامادەکاران (ڕەنجدەر عومەر عەبدوڵا، حەمزە محەممەد ساڵح محەممەد) لەگەڵ )جەمال جەمیل مستەفا نادری کوڕى (جەمیل مستەفا))، لەدایکبوو: ١٩٦٢، بڕوانامە: بەکالۆریۆس، پیشە: بەڕێوبەرى پزیشکى دادوەریى هەڵەبجە، لە ٩ى ٣ى ٢٠٢٤، لە هەڵەبجە.
  3. چاوپێکەوتنى ئامادەکاران (ڕەنجدەر عومەر عەبدوڵا، حەمزە محەممەد ساڵح محەممەد) لەگەڵ (مەریوان جەمیل مستەفا نادر)ی کوڕى (جەمیل مستەفا)، لەدایکبوو: ١٩٧٩، بڕوانامە: ماستەر، پیشە: بەڕێوبەرى بەرێوەبەرایەتیى نشینگەى پارێزگاى هەڵەبجە، لە ١٠ى ٣ى ٢٠٢٤، لە هەڵەبجە.
  4. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (حسێن هەڵەبجەیی) لەگەڵ (حەمەئەمینی کوێخا مستەفا)، لە ٣١ی ٣ی ٢٠٢٣.
  5. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (سەلام هانەدنی) لەگەڵ (فەخرەدین محەممەد ئەمین عەلی)، لەدایکبوو: ١٩٦٠، ئاستی خوێندن: سەرەتایی، پیشە: خانەنشین، لە ١٦ى ٩ى ٢٠٢٣، لە خورماڵ.
  6. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (شوان ئەفراسیاب عەلی) لەگەڵ (محەممەد ئەمین مستەفا محەممەد سلێمان)، لەدایکبوو: ١٩٤٠، لە ٣٠ى ٨ى ٢٠٢٣، لە هەڵەبجە.
  7. چاوپێکەوتنی ئامادەکار (شوان ئەفراسیاب عەلی) لەگەڵ (محەممەد ئەمین مستەفا محەممەد)، لە ٣٠ى ٨ى ٢٠٢٣، لە هەڵەبجە.

ئامادەکردنی: شوان ئەفراسیاب عەلی,ڕەنجدەر عومەر عەبدوڵا,حەمزە محەممەد ساڵح,حسێن هەڵەبجەیی,سەلام هانەدنی

77

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

مەلا قادری قادری

زاناو خوێندەوار و مدرس و وتاربێژە، ئیمام جومعەی مزگەوتی پاوە. ساڵی ١٩٥٣ز لە نوریاو لە دایک بووە  لای مامۆستا هەڵکەوتووەکانی ئێران و عێراق خوێندوویەتی و خوێندنی تەواوکردووە.لە هەردوو کارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجە ١٩٨٨ز و کۆڕەوە گەورەکەی ساڵی ١٩٩١ز ڕۆڵێ بەرچاوی هەبووە لە فریاکەوتن و بەتەنگەوەچوونی کوردانی باشووردا. لە پاڵ هەستی کوردانەی گەنجانی تردا، لیژنەیەکی یاریدەدەری ئاوارەکان دروستدەکات و لە وتاری جومعەدا بەتەنگەوەچوونی ئاوارەو لێقەوماوان لە تاعەت و عیبادەت بانتر وەسف دەکات. بەو هۆیەوە کوردانی ڕۆژهەڵات دەمودەستر دەبن لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بەئاوارەو بریندارانی هەردوو کارەساتەکە. دوای ڕاپەڕین ڕۆڵی بەرچاوی هەبووە لە ڕوداوەکانی مەرزی نێوان باشور و ڕۆژهەڵات، خێزاندارەو  لە شاری پاوە نیشتەجێیە.

زیاتر بزانە
مامۆستایى ئاینى

هەڵەبجە لە مێژووی خوێناوی عێراقدا

نووسین و ئامادەکردنی: سەریاس جوانڕۆیی چاپی یەکەم:چاپخانە: رێدار بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە، ٢٠٢٦، تیراژ: ٥٠٠ دانە ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەڵەبجە، بەشێک لە مێژووی هەلەبجە، قۆناغی ئاوەدانکردنەوەی شار بە ناوی هەڵەبجە، قەزای گوڵعەنبەر، هەڵەبجەو هەڵبژاردن، هەندێک لەو تاوانانەی بەرانبەر هەڵەبجە ئەنجامدراون، هەڵەبجە ١٩٧٧-١٩٨٨، جەنگی عێراق و ئێران، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکانتاوەکو ١٣-٥-١٩٨٧، تۆپبارانی هەڵەبجەو کارەساتی قوتابخانەکەی سیروان، پەلاماری ئێران و داگیرکردنی هەڵەبجە، ئامادەکارییەکانی ئێران بۆ هێرشکردنە سەر شاری هەڵەبجە،خەڵکی هەڵەبجە لەبەردەم چارەنوسێکی نادیاردا، چەکی کیمیایی، کیمیابارانی هەڵەبجە، ئێران چی برد لە هەڵەبجە، دۆسیەی قەرەبووکردنەوەی  هەڵەبجە لەبەردەم دادگادا، بەڵگەنامەکان.

زیاتر بزانە
کتێب

پێگەی هەورامان لە بزاڤی ڕزگاریخوازی باشوری کوردستاندا(١٩٧٥-١٩٨٨)

ئامادەکردنی: صباح مجید فتاح چاپی یەکەم، ٢٠٢٦ ناوەڕۆکی پەیوەندار: هەرەسی شۆڕشی ئەیلول و دروستبوونەوەی مەفرەزە سەرەتاییەکانی حزبەکان لە هەورامان(١٩٧٥-١٩٧٩) خەباتی چەکداری حزبەکان لە هەورامان، دۆخی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان( ١٩٧٥-١٩٨٨) کردەی ڕاگواستنی گوندەکانی هەورامان، بزافب جەماوەری، خۆپیشاندان و ڕاپەڕینەکان لە هەورامان، کیمیابارانی دانیشتوانی ناوچەی هەورامان.

زیاتر بزانە
کتێب

هەڵەبجە لە ژێر هەوری زەهراویدا

نووسینی: د. ئارام ئەسعەدعەبدولڕەحیم، زانا ئەحمەد عەلی چاپی یەکەم، ٢٠٢٦، سلیمانی ناوەڕۆکی پەیوەندار: پوختەیەک لە مێژووی هەڵەبجە،  ناوی ، جوگرافیای ، دانیشتوانی، پێمهاتەی کۆمەڵایەتی و، ئاینی و ڕۆشنبیری ، گرتنی شاری هەڵەبجە لە لایەن سوپای ئێرانەوە. کیمیابارانکردنی هەڵەبجە، مێژووی بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، بارودۆخی دانیشتوانیهەڵەبجەپاش کیمیاباران

زیاتر بزانە
کتێب

ئەمیر سلیم ئەمین بەگ

ڕاگەیاندن کارە، لە دایک بووی گوندی  بەڵخەی هەورامان ، ساڵی 1972. سەروتای خوێندنی لە زێدی خۆی دەستپێکردووە، قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە هەڵەبجە خوێندووە، لەدواتێ قۆناغی ئامادەیی لە هەولێر خوێندووە، دەرچووی کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان -زانکۆی بەغدا 1995، لە ساڵی 1995پیشەی مامۆستایە -پسپۆڕی زمانی عەرەبی، لە ساڵی 2000 وەک راگەیاندکارێک کاری ڕاگەیاندن ئەکات . دەستی نوسینی شیعری هەیە بە هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی، 18ساڵە وەک پەیامنێر لە سنوری هەڵەبجە شارەزوور هەورامان کار ئەکات، لە ساڵی 2009  پەیامنێری کەناڵی سپێدە بووە،  لە 2018 پەیامنێری کەناڵی زاگرۆس عەرەبیە تا ئێستا بەردەوامە،  خاوەنی سێ منداڵە لە هەڵەبجە نیشتەجێیە

زیاتر بزانە
ڕاگەیاندکار

وەرزی هەڵەبجە

پڕۆژەیەکی گەورەی دانراوە لە دەروازەی شاری هەڵەبجە. پانۆرامای بیرهێنانەوەی ڕووداوی کیمیابارانی هەڵەبجەیە. وەک مۆنۆمێنت و سونبولی نەمری و ژیانەوە خۆی دەنوێنێت. کاری هونەرمەند (ڕەجا محەممەد عەلی)یە و لە‌ بیرۆکە و بە سەرپەرشتی هونەرمەند خۆیشیەتی، بە کەرەستە و میتاڵی هەمان ئەو چەک و موشەکانەی بەعسن، کە ١٦ی ٣ی ١٩٨٨ دران بە شاری هەڵەبجەدا و نەتەقینەوە. ساڵی ٢٠٠١ جێبەجێکراوە. لە باخچەی تەنیشت بەڕێوەبەرێتیی کشتوکاڵی هەڵەبجەدایە. بەردەکان لە عەنەب کۆکراونەتەوە بۆ بنکەی پڕۆژەکە، لە ناوەڕاستدا دەستی نزا بە نێرگزی ڕواوەوە بەرزبوونەتەوە، کە هێمای ژیانەوەن. لەبەر گۆڕانکاریی شەقامەکە ساڵی ٢٠٢٣ لابراوە.

زیاتر بزانە
پەیکەر