عەلی بەگی ئەحمەد بەگ ڕیشێن
دواین نوێکردنەوە: 2026-07-11
بەگزادەی جافە. ناوی (عەلی بەگ کوڕی ئەحمەد بەگی محەممەد بەگی جاف)ـە. لە دايک و باوکەوە لە بەگزادەکانى وەڵەدبەگى جاف بووە و يەکێک بووە لە سەرۆکەکانی عەشيرەتى جاف، بەتايبەتى لە سنوری هەڵەبجەدا. ساڵى ١٨٩٢ لەدایکبووە. لە شارى (سنه) خوێندوويەتى و دواتر لە (بەغداد) درێژەی بە خوێندن داوە. هەر بۆ خوێندن ساڵى ١٩١٠ چووەتە (ئەستەنبوڵ) و لەوێ کۆلێژی سەبازی تەواوکردووە و بووە بە ئەفسەر. دواى کشانەوەى عوسمانييەکان و داگيرکردنى باشورى کوردستان لەلايەن ئينگليزەوە، وەک ئەفسەرى ستاف پەيوەندى بە سوپاى بەريتانياوە کردووە، بەڵام کارەکەى بەجێهێشتووە و گەڕاوەتەوە بۆ هەڵەبجە. لە شەڕی (ئاوايیی ڕۆستەم بەگ)دا، کە ئامانج لێى گرتنى باوکى بووه، بەشداریکردووە. لەژێر فشارى ئينگليزەکاندا لەگەڵ باوکيدا ئاوارەى ئێران بوون. بە بڕیاری ئينگليزەکان لێبوردن بۆ باوکى دەرچووە و گەڕاونەتەوە بۆ هەڵەبجە و سەرقاڵى کارى کشتوکاڵى و بازرگانى بووە. جگە لە زمانى کوردی، عەرەبى، فارسى، تورکى و فەرەنسیشى زانيوە. دوو جار ژیانی هاوسەریی پێکهێناوە و خاوەنی ١٠ منداڵە. زەویى (باخى گشتى)ی هەڵەبجە و پارکەکەی بەردەم ئۆرزديیە کۆنەکەی بەخشیوە بە شارەوانیی هەڵەبجە. هەتا کۆتایی تەمەنی ئەندامی ئەنجومەنی شارەوانیی هەڵەبجە بووە و جێدەستی زۆر دیار بووە. ساڵی ١٩٤٧ لە ماڵەکەی خۆیدا تیرۆرکراوە و لە گۆڕستانی (گوڵانی خواروو) لە ھەڵەبجە بەخاکسپێرراوە.
سەرچاوەکان:
- گفتوگۆی تەلەفونیى ئامادەکار لەگەڵ (بەهيەخانى حاميد بەگ)، لە ١٩ی ٨ی ٢٠٢١.
- چاوپێکەوتن ئامادەکار لەگەڵ (خەيرييە حەمەسەعيد بەگى دەرەشيشى)، لە ٢٧ی ١٢ی ٢٠٢٠، لە هەڵەبجە.
- شێخ مەحموودی قارەمان و دەوڵەتەکەی خوارووی کوردستان، محەممەد ڕەسوڵ ھاوار، ب١، لەندەن، ١٩٩٠، ل٤٣٩
- مشاهر الألوية العراقية، عبدالجبار فهمى، ج١، ١٩٤٦، ص١٧٢.
ئامادەکردنی: د. عادل سدیق عەلی