ياڵانپێ

بە (ئێڵانپێ و هێڵانپێ)ش ناودەبرێت. کەوتووەتە سنوری‌ ناحیەی (خورماڵ). له ‌دامێنى زنجيرە چياى سورێن و خۆرئاواى ئەو زنجيرە چيايەدا هەڵکەوتووه. بە دورى پێنج کیلۆمەتر‌ لە سەنتەرى شارۆچکەى خورماڵەوە دووره. لە باکورەوە لەگەڵ گوندی دزڵی لە خۆرهەڵاتی کوردستان و لە خۆرهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی هانەی قوڵ و لە خۆرئاواوە لەگەڵ گوندی بانیشار و لە باشورەوە لەگەڵ شارۆچکەی خورماڵ هاوسنورە. سەبارەت بە ناوەکەی بۆچونی جیاواز هەیە، دەڵێن وشەیەکی تورکیە بەواتای(پیاوی ئازا و دز) دێت، لەسەر کەتیبەیەکی ئەشکانیاکان بە ناوی (ئیڵێپی)ەوە تۆمارکراوە، (مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس) دەڵێت بە واتاى (دێی پاڵەوانان) دێت، کۆتا بۆچونيش پێیوایە‌ (وشەیەکی کوردییە و لە دامێنی یاڵدایە(ياڵ واتە دۆڵێک لەناوچەيەکى بەرزدا) و وەک مەدالیا بە گەردنی یاڵەکاندا هەڵواسراوە. دانيشتوانى سەر بە هیچ عەشیرەتێک نین و تەنها (گۆران - هەورامى)‌ن ، چونکە (گۆران - جاف)يش هەيە، مێژووەکەی زۆر کۆنە و بە پێی لێکۆڵینەوە و کنە و پشکنینی شوێنەواری، کە بۆ ئەو کەلوپەلە دەستیانەی، کە دۆزراونەتەوە، هی سەردەمی (شارستانیەتیی ئەشکانی و ماد و ساسانییەکانە). خاوەنی ٢٥ کانیی هەمیشەییە و هەتا ئێستا هیچ کانییەکی وشکینەکردووە، ئاوی بەهارانیشی زۆر زۆرە و زۆربەی شوێنەکانی پڕ دەبن لە ئاو و گرنگترین کانیەکانی بریتین لە: (پەڵگا، هانە چیاڵە، هانەوا، هانە گەورە، هانەو ڕێبوارا، حەوزو شێخ ڕەزای، وێکەن، هانەو کاک هەسەنی، سەرو حەوزی، کانی تو، هانە بەکان) و چەندین کانیی تر. لەبەرئەوەى ناوچەى شاخاوى و دەشتاييشى هەيە، دانيشتوانەکەى هەم بە ئاژەڵداری و هەم بە باخەوانی و هەمیش بە کشتوکاڵەوە خەريکن، بەگشتى باخى (هەنجير و هەنار و گوێز) لە ناوچە بەرزەکانى گوندەکە و دانەوێڵەى (گەنم و جۆ)ش لە دەشتايى و تەختاييەکانى دامێن چيادا دەکرێن، لە خزمەتگوزارییەکانی (ڕێگاى قیر، مزگەوت، کارەبای نیشتیمانی - قوتابخانە، تۆڕى ئاو)، بەڵام بە هۆى نەبونی خوێندکارەوە قوتابخانەکە هەڵپەسێردراوە. لە سەرژمێریی ساڵی ١٩٥٧دا ژمارەی دانیشتوانەکەی ٥٥٠ کەس بووە. زەوییەکانی سەر بە کەرتی کشتوکاڵیی ژمارە ٢٥ی تەکیە و یاڵانپێیە.