ناوچەی کۆکۆیی

کۆکۆییەکان ئەگەرچی وەک عەشیرەتێک زیاتر ناوبانگیان دەرکردووە، بەڵام ناوچەیەکی جوگرافین و لەنێوان سنوری عێراق و ئێراندا و بە پانتاییەکی فراوان و لەسەر ڕۆخی ڕوباری سیروان و لە چوارچێوەی چەند گوندێکدا، دەتوانرێت سنورەکەیان دیاریبکرێت. ناوی ئەم ناوچەیە لە دوو بڕگەی (کۆ) و (کۆ)وە هاتووە و ڕای بەهێز ئەوەیە، کە ئەم عەشیرەتە بەهۆی بوونی پەیوەندییەکی بەهێز لەناوخۆیان و دەرەوەی خۆیان بە کۆمەڵ ژیاون و لەیەکتر جیانەبونەتەوە. بۆچوونی دووەمیش پێیوایە، کە بۆبەخێوکردنی مەڕوماڵات ڕوویان لە ناوچە بەرزەکان و کۆ و کەمەرەکان کردووە،(کۆ)ش بەواتای شاخ دێت و ئەم کۆ و ئەو کۆیان کردووە و ئەو ناوەیان بڕاوە بەسەردا. ناوچەی جوانڕۆ لە خۆرهەڵاتی کوردستان شوێنی سەرەکییان بووە لە زستاندا لە گوندەکانی (گوڕی گەور، بەوڕۆڵ، سیمان، تین) بەشێکیشیان لە گوندی (ساتیاری و ڕواوانی زەردۆیی و مەرەخێڵی ئێناخیدا) دەبن. لە هاوینیشدا لە کوێستانەکانی (کۆیڵە، ماکوان، نمرەساوەند، شاهۆ) ماونەتەوە. لە باشوری کوردستانیش لە گوندەکانی (چاوگ، چنار، نەیجەڵە، بۆین، کۆکۆیی شەمێران) نیشتەجێبوون. لە سێ تیرەی سەرەکی پێکهاتوون، ئەوانیش: شاوەیس و خوڵاوەیس (خوڵام وەیس) و مری وەیس (مورید وەیس). لە ئێستادا دانیشتوانی ئەم گوندانە لە شارەکانی هەڵەبجە و کرماشان و سەریاس و پاوە و سلێمانی بەشێوەیەکی سەرەکی نیشتەجێبوون.