گوڵپ

‌بە دووریی (١١کم) کەوتووەته باکوری ناحیەی (بیارە). لە باکورەوە لەگەڵ گوندەکانی (سەرگەت، هانەیدن، دەرەیمەڕ) و لە خۆرهەڵاتەوە لەگەڵ گوندەکانی (باخەکۆن، گەچێنە) و لە باشوری خۆرهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی نارنجڵە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندەکانی (زەردەهاڵ، خارگێڵان) و لە خۆرئاواوە لەگەڵ گوندەکانی (دێکۆن، ڕۆستەم بەگ) هاوسنورە. مێژووی دروستبوونی گوندی گوڵپ بۆ دێرزەمان دەگەڕێتەوە، بە بەڵگەی شوێنەواری کۆنە گوندی (کەلارا) ی نێوان گوندی ئێستەی گوڵپ و (کانی ژنان) و دەرەفێڵان و قەڵاڕێزینە، کە کەوتووەتە نێوان گوندی گوڵپ و نارنجڵە، لەگەڵ بوونی چەندین گۆڕستانی کۆن وەک قەبرسانی دەرەفێڵان و وەردەگا و کەمال ئاوا، دەرە دڵشاد، هەنارەکۆڵە، گۆرە، قەلاێزینێ. لەڕووی پێکهاتەی کۆمەڵایەتییەوە لە چەند تیرەیەک پێکهاتوون، هەندێکیان لە گوندی هانەگەرمڵە و دزڵی، یان لە گوندەکانی نزیک لە گوڵپەوە هاتوون، وەک گەچێنە و نارنجڵە و دەرەیمەڕ، هەروەها شێخەکانیش لەم گوندە نیشتەجێبوون. لە کۆندا هەندێک جولەکەش لەم گوندەدا نیشتەجێبوون. لەدوای دروستبوونی قەوارەیەک بۆ جولەکە گەڕاونەتەوە. سەبارەت بە ناوەکەی بۆچوونی جیاواز هەیە، لەوانە: دەوترێت لە(کڵپە)وە هاتووە، یان لە(کلبە)ەوە هاتووە واتە کەنار، ژمارەیەک گەڕەکی هەبووە لەوانە(قەڵاتێ، سەرگەڕەک، گەماڵاوا، چێرگەڕەک، بنەوشەخسی، بنەوچناری، بانەبازاڕا، سێکوچکەوشەوگای، تەپۆڵکە، دەرەفێڵان)، کانیاوەکانی گوندەکە: (هانە ژەنا، لیمۆ، شێخ سادق، مزگی، تفەوتەپی، کەمەڵە، باخەتازە، کارێز، چنازەرکێ، باخچەوهەواسی، پیرشالیار، دەرەفێڵان، کۆڵیت). ساڵی ١٩٣٢ قوتابخانە لە گوندەکەدا کراوەتەوە و هەر لەسەرەتاوە کچانیش خراونەتەبەر خوێندن. پێش ڕاگواستن ژمارەی خێزانەکانی لەنێوان ٤٥٠ – ٤٨٠ خێزان بووە. لە دوای تەوێڵە گەورەترین و قەرەباڵغترین گوندی ناوچەی هەورامان بووە. لە سەرژمێریی ساڵی ١٩٥٧دا ژمارەی دانیشتوانی ١٠٥ کەس بووە، کە ٥٨ لە ڕەگەزی نێر و ٤٧ لە ڕەگەزی مێ بووە. بەڵام بەهۆی هەڵکەوتەکەیەوە بەردەوام دانیشتوانی سەنتەری گوندەکە ڕووی لە زیادبوون کردووە. چەندین دوکانی جیاواز و پیشەگەری جۆراوجۆر لە گوندەکەدا شوێنی کارکردنی خۆیان کردووەتەوە. نانەواخە و کەبابخانە و چوار چایخانە و دوکانی ئاسنگەری و کورە و گەرماوی تایبەتی و گشتی و سەرتاشخانە و جۆڵایی جاجم و چەندین پیشەی دەستی و پینەدۆزی و سەعاتسازی تێدابووە. ڕۆژانی هەینی خەڵکی لە گوندەکانی چواردەور دەهاتن و پێداویستیی خۆیان لەم گوندەوە دابیندەکرد. چەندین جەراح و حەکیم و مامانی تێدابووە، کە خەڵکی لە زۆر شوێنەوە هاتونەتە لایان و چارەسەریان وەرگرتووە. ساڵی ١٩٧٦ – ١٩٧٧ کارەبای نیشتیمانی بۆ هاتووە. لە بواری شۆڕشگێڕیدا لە مێژووی سیاسی و نەتەوایەتیی خاوەنی شەهید حەمە گوڵپییە. لە ئێستادا ٢٠٢٤ وەکو پێویست ئاوەداننییە. ساڵی ١٩٥٠ نەخۆشخانەی بۆ دروستکراوە، کاری سەرەکییان ئاژەڵداری و کشتوکاڵ و باخدارییە، پڕۆژەی ئاو کارەبای هەیە. لە سەرژمێریی ساڵی ١٩٥٧دا ژمارەی دانیشتوانەکەی ١٤٩ کەس بووه.