ماستی قەڵاتێ

بۆنە و ڕێوڕەسمێکی ئایینی و کۆمەڵایەتییە. یارسانیانی گوندەکانی هاوار و هەوارەکۆن و دەرەتوێ لە مانگی گوڵاندا بەرهەمی شیرەمەنی و مەڕ و ماڵاتیان بردووەتە بەر زەوی وەلی و لەبن دارێک بەرهەمەکەیان بەخشیوە بەو ماڵانەی ماڵاتیان نەبووە. سەرچاوەی بۆنەکە بۆ ڕۆژی شەهیدبوونی (میر ئەسکەندەری خامۆشی) لە (گوندی دەرەشیش) بە دەستێکی نادیار دەگەڕێتەوە. لەکاتی گەڕانەوەی تەرمەکە بۆ گوندی هاوار و ئەو شوێنەی، کە ئێستا بەناوی مەزارگەی (میر ئەسکەندەر) ناسراوە. بەڵام یادکردنەوەکە بۆ پرسەگێران نییە، بەڵکو بۆ فێربوونی وانەی (ڕەدا - بەخشینە). لە خۆشی هاتنی بەهار و دەربازبوون لەزستان، شیری ڕۆژێک کۆدەکەنەوە، دەیکەن بە ماست، لە شوێنێک کۆدەبنەوە پێیدەڵێن (قەڵاتێ). بۆ نانی نیوەڕۆ بەشداربوانی پرسەکە لە تەختاییەکی گوندەکە بەناوی (قەڵاتێ) کۆبونەتەوە و هەرکەسە و لە ماڵی خۆی قاپێک ماست یان بەرهەمی شیرەمەنی بردووە و خەڵک نان و ماستی خواردووە. وەک نەریتێکی تایبەت بە گوندەکانی (هاوار و هاوارەکۆن و دەرەتوێ) دەناسرێت نەک بۆنەیەکی ئایینیی کاکەیی. ئەو ڕۆژە وەک ڕۆژی ئاشتەوایی لێهاتووە. سپێتیی ماست کراوەتە بەهانەیەک بۆ پاککردنەوەی دڵ و دەروون و ئاشتبونەوەی ئەوانەی، کە لەیەکتر زویربوون. پاش تەواوبوونی ڕێوڕەسمەکە هەرچیش ماوەتەوە دابەشکراوە بەسەر ئەو ماڵانەی کە مەڕوماڵاتیان نەبووە. ئەم یادە لە ٢٠ی ٤ی ساڵانە یاددەکرێتەوە، بەڵام بەشێوەیەکی فراوانتر و کۆمەڵێک خواردنی کوردەواری پێشکەش بە ئامادەبووان دەکرێت، لە زۆر شوێنەوە میوان بانگهێشت دەکرێن، کە دەکرێت کاکەیش نەبن. هەموو ئەمانە بەشێوەیەکی خۆبەخشانە ئەنجامدەدرێن. هەندێکجار چالاکیی تازەی تێدا ئەنجامدەدرێت، وەک ژەنینی ئامێری تەمبوور.