کۆشکی پاشا
دواین نوێکردنەوە: 2026-10-15
وەسمان پاشای جاف لە هەڵەبجە لەسەر ڕووبەرێکی (٢٨بە ٢٨م٢) بە شێوەیەکی ئەندازەیی جوان لەسەر شێوەی هەندێک لە کۆشکەکانی سەفەوی و عوسمانی دروستیکردووە. دوو بۆچوون لەسەر نەخشەکەی هەیە. بۆچونێک، کە ئەندازیار و وەستاکانی سنە هێناویانە و لە ئەندازەی سەفەویەوە وەرگیراوە، بۆچونێکی دیکە ئەوەیە، کە باوکی فایەق بێکەس لە ئەستەنبوڵەوە هێناویەتی. ساڵی ١٩٠١ دەست بە دروستکردنی کراوە و دوو ساڵی خایاندووە. کەوتووەتە ناوەڕاستی هەڵەبجەوە. لە دوو نهۆم پێکهاتووە. تێکڕا ١٧ ژوور بووە. لەخوارەوە تارمە و داڵانی گەورە و لەسەرەوە پان و بەرهەیوانی فراوان. ناوەڕاستی نهۆمی خوارەوەی گومەزیەی گەورەی هەشت پاڵوویی بووە، کە سەرجەم ڕێڕەوی ژوورەکان و هۆڵەکەی بەستوەتەوە و چوار دەرگای هەبووە. دەرگاکان بەرانبەر یەک بە نەخش و هەڵکۆڵینی جوان ڕازاونەتەوە، بەهەمان شێوەش نهۆمی دووەم داڕێژراوە. لەکاتی خۆیدا تێکڕای ژوورەکان بە قاڵی و مێزی جوان ڕازاوەنەتەوە دەرگا سەرەکییەکانی نهۆمی دووەم دوو دەرگا بووە و لە ڕووی باکور و باشورەوە. دوو دەرگای ناسەرەکیش لە خۆرهەڵات و خۆرئاوایەوە. لە هەر چوارگۆشەیەکی نهۆمی دوەمدا چوار قوللەی ئیشکگری هەبووە. لەسەرووی نهۆمی دووەمەوە هۆڵێکی گەورەی لە تەختەی دراگوێز بە شێوە گومەزی دروستکراوە، کە ژووری لەسەر نییە و بۆ کۆبوونەوە و سەفا بەکارهاتووە. ڕووی خۆرئاوای کۆشک، خانوی وەسمان پاشا و تاهیربەگی شاعیر بووە، کە بە پردێکی لە تەختە دروستکراو لەسەر ١٠ کۆڵەکەی بە خشت دروستکراو بەسەر حەمامێکەوە بە کۆشکەوە بەستراوە. لە پێشەوەی حەوشەکەیدا سێ نافورەی لوولەیی درێژ هەبوون، لە بەردی مەڕمەڕەوە ئاویان لێڕژاوە. نافورەی ناوەڕاست، بەرانبەر دەرگا گەورەکەی کۆشک بووە و ئاوەکەی لە بامۆکەوە بۆ هێنراوە. لەڕووی خۆرئاواوە گەرماوێکی تایبەت بە کۆشک هەبووە، کە دواتر وەک گەرماوێکی گشتی بەکاردەهێنرا. جوانکاریی دیوار و سەقفی کۆشکەکە بە زەخرەفە و شوشەبەندی ڕەنگاوڕەنگ و تەختەی هەڵکۆڵراو و قوببەی گوڵداری چلچرا ڕازەوەتەوە. وەستا بەناوبانگەکانی وەک ئەحمەد و مەحموودی عەوڵاسوور، وەستا گوروون، کە وەستا ئەحمەد لەکاتی کارکردنیدا بە هۆی بەردێکەوە دەمرێت، وەستای نەخشو نیگارەکان لە سنەوە هێنراون، کاریان تێداکردووە. چەند نوسینێکی نوسراو و هەڵکۆڵراوی کۆشک ساتی دەستپێکردن و کۆتاییهێنانی دروستکردنەکە ڕووندەکەنەوە. لە ڕابردودا و لەسەردەمی عادلەخان ناوبانگێکی گەورەی هەبووە و مەکۆی گەلێک ڕووداوی سیاسی بووە و چەندین کەسی بەناوبانگ سەردانیانکردووە و تیایدا ژیاون. لەوانە ئەدمۆندز، مێجەرسۆن، شاکر فەتاح، سەید عەلی ئەسغەر..هتد، کە لەنوسینەکانیاندا باسی کۆشکیان کردووە. لە ئێستا وێرانە و بڕیارە سەرمایەدار ئاسۆی حاجی محەممەد بامۆکی لەسەر شێواز و نەخشە کۆنەکەی دروستیبکاتەوە.
سەرچاوەکان:
- هەڵەبجە شارێکی بچووک و مێژوویەکی دەوڵەمەند، عادل صدیق، بەرگی یەکەم، ٢٠٢٠، ل٢٨٦ – ٣٠٠.
- ئاوێنەی ژینم، کتێبی یەکەم لەسەرجەم بەرهەمەکانی شاکر فتاح، ڕێکخستن و لێکۆلێنەوەی ئەحمەد سەید عەلی بەرزنجی، چاپی یەکەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، ٢٠٠٣، هەولێر، ل٣٠٥.
- هەڵەبجە مەملەکەتی ژیان، ئامادەکردنی خەبات عەبدوڵا، چاپی یەکەم، سێمانی، ٢٠١٠، ل٤٥ – ٤٨.
ئامادەکردنی: هومایون ساحیب کەریم