داستانی پردی زەڵم
دواین نوێکردنەوە: 2026-11-22
داستانی پردی زەڵم ساڵی 1963
سهرچڵ یونس
داستانی پردی زهڵم یهكێكه له نهبهردیه ناسراوهكانی مێژوووی خهباتی چهكداری له باشوری كوردستان، تا كورد مابێت له جیهاندا دهبێت شانازی پێوه بكات،
داسنانی پردی زهڵم له پردی كۆنی زهڵم له ناوچهی شارهزوور له سنوری پارێزگای ههلهبجه ڕوویداوه.
لهپاش دوو ساڵ لهههڵگیرسانی شۆڕشی ئهیلول بههێزبوونی هێزی پێشمهرگهو لاوازی ڕژێمی عێراق له ناوچهی ههڵهبجهو شارهزورر ههورامان، وای لێهاتبوو تهنیا دهسهڵاتی حكومهت تهنها لهسهنتهری شاری ههڵهبجه مابوو زۆربهی ناوچهكان لهژێردهسهڵاتی هێزی پێشمهرگهدابوو، رۆژ لهدوای ڕۆژ دهسهڵاتی شۆڕشی ئهیلول پهرهی دهسهند پێشمهرگه دهستی به سهر پانتای زیاتر دهگرت،ئهمهش وایكر حهرهس قهومێكان له 8ی شوباتی ساڵی 1963 بهسهركردایهتی عبدالسهلام عارف كۆدێتای سهربازی بكهن دهسهڵات بگرنه دهست، بهئامانجی دهست بگرن بهسهر تهواوی خاكی كوردستان، هەر بۆیە لیوایەکی تایبەتی پر تفاق و چەک بە پشتیوانی کەتیبەی دەبابەو تۆپ فڕۆکەی شەڕکەر، نێردرا بۆ کوردستان بەتایبەت بۆ پارێزگای سلێمانی ئەویش لیوای 20 عشرین بهفهرماندهی (زهعیم سدیق) كهیهكێك بوو له ئهفسهره دڕندهكان، لەکەرکوکەوە بەڕێ کەوت لهناوچهكانی دوكان و كۆیه كۆمهڵكوژی ئهنجامدا بۆ ترساندنی دانیشتوانهكه. پاش گەیشتنی بە سلێمانی لە مانگی حوزەیرانی 1963 کۆمەڵکوژی ئەنجامدا بە سەدان خەڵکی بێ تاوانی لە سەربازگەی ئەوکاتی سلێمانی کوشت، كهناسراوه به (مهنعه تهجهوهلهكه) كه شووێنی پارکی ئازادی ئێستا دهكات دواتر بەرەو دەربەندیخان لەڕێگای دا بەرەو دەربەندیخان لە گوندی ( سیاره) نزیک دەربەندیخان 32 هاولاتی سڤیلی گولە باران کرد، پاش گرتنی شاری دەربەندیخان لە مانگی حەوت ، هێزەکانی ڕویان کردە شارەزور و سەیدسادق، لەسهید سادق سەربازگەیەکی دانا پاشان لە سەرەتای مانگی هەشتی 1963 دا بەرنامەی داڕشت بۆ گرتنەوەی شاری هەڵەبجە، ئهوكات هێزی پێشمهرگه بهسهركردایهتی لیوا (نهوشیروان فوئاد مهستی) بهرپرسی هێزی پێشمهرگه و كاكه (حهمهی فهرهج قالهسوری ههڵهبجهی) جێگری هێزهكه بڕیاریان دا لە پردی زەڵم لهسنوری ههرسێ گوندی (گردی گۆ و گردی قازی و تهپهڕێزینه) له سنوری ناحیهی خورماڵ بەرپەرچی هیرشەکەی ڕژێم بدەنەوە و لەوێ سەنگەر بگرن، ئەوشوێنەیان هەڵبژارد چونکە شووێنێکی ئاودار و پڕ لەدرەخت و گژو گیا بوو،بۆشەڕی پێشمەرگە گونجاو بوو، هەروەها لەڕێگای هێزی میللی و خەڵکی ناوچەکەوە بەهاوکاری پێشمەرگە چەندین خەندەقی گەورە هەڵکەنران و جادەی هەڵەبجە_ سەیدسادق بە هەڵکەندنی خەندەق و داکردنی خۆڵ گیرا،پاشان ئاویان بەردایە ئەو شووێنە تاکو خەندەقەکان و چاڵەکان پڕ ببن لە ئاو و قوڕ و لیتاو دروست بێت. بەمەبەستی ڕێگری لە دەبابە و ماشێنە سەربازیەکان،درەنگ خستنیان و پاشان هیرش کردنە سەریان.
سوپای دوژمن له سهیدساقهوه له سهرهتای مانگی ههشتهوه چهند هێرشی كرد بهڵأم له هێرشی ڕۆژی یهكهم و دووهم شكان، پاش شكانهكه خهڵكی ناوچهكه بهتایبهتی رێش سپی پیاوماقوڵ و كهسایهتی سهردانی پێشمهرگهكاتنیان دهكرد ووهرهی دهدا به پێشمهرگه، بهڵان له هێرشی سێههم له ڕۆژی 12/8/1963 گەیشتە پردی زەڵم و شەڕ هەڵگیرسا ڕۆژی یەکەم هێرشی سوپای دوژمن کە پێکهاتبوو لە دەبابە و تۆپی دورهاوێژ بەرپەرچ درایەوە ، بۆیە لەرۆژی دوەمدا دوژمن بە فرۆکەی جەنگی بەرەی شەری بۆردومان دەکرد، هاوکات بەتۆپی دورهاوێژ گوندەکانی دەوروبەریان دەکوتا تاکو کەس نەیەت بە هانا و پشتیوانی پێشمەرگەوە، سێ ڕۆژ شەڕی دەستەو یەخە ،شەڕی نابەرامبەر لەنێوان پێشمەرگە کە چەکی دەستیان تفەنگی ( بڕنەو،پێنج تیر،یانزە تیر، هۆڵەندە،وهندهڕ، فڵچە و تاپڕ ، لەگەڵ یهك ڕەشاشیکی برێن ) لهسهر گردهكهی گردی گۆ بوو، ،بەڵام دوژمن بە جەکی کلاشینکۆف و دەبابە و دۆشکا وتۆپ و فڕۆکە شەڕیان دەکرد، پێشمەرگە قارەمانانە جەنگا، لەماوەی ئەو سێ ڕۆژەدا 12 پێشمهرگه شههید بوون،دوژمن سەری سوڕمابوو لەبەر گیانبازی و ئازایەتی پێشمەرگە ، هەتا دوا فیشەکە لە سەنگەرکانیاندا هەڵنەدەستان، لهئهنجامی ئهو داستانه كه شهڕێكی له نێوان دوو هێزی نابهرامبهر بهڵأم پێشمهرگه به ووریهكی پۆڵڵأین شهڕی مان و نهمانی دهكرد،دانیشتوانی ئهو گوندانهش ڕۆڵێكی گهورهیان گێرا بهتایبهتی وهك كوێخا حهمهڕهشی گردی گۆ و حاجی مهحمودی بارامی گردی قازی و حاجی حهمهساڵحی لابهلا و خاجی ساڵحی گێڵهك وهك كاكه حهمهی فهرهج له كتێبهكهیدا باسی دهكات، له ئهنجامی ئهو شهردا له داستنای زهڵم به خوێنی 12 پێشمهرگه ئاودرا، كهوهك شێر پهلاماریان دان لهوانه،بەتایبەت پەلاماری شێرانەی شەهید حمە گوڵپی کە پاش نەمانی فیشەک بە خەنجەرەکەی هەڵدەکوتێتە سەر دەبابەیەک و سەربازی سەر دۆشکەی دەبابەکە بەخەنجەر لەتو پەت دەکات، بەلام مەخابن دەبابەیەکی تر لەدواوە دەیداتە بەر ڕێژنەو لەوێدا شەهیدی دەکات، یان شههید عهلی ئهحمهد ههڵهبجهی ئهویش به خهنجهرهوه پهلاماری دهبابه دهدات ئهویش شههید دهكرێت، یاخود مام ئهمینی دهگاشیخان كهتهمهنی شهست ساڵ بوو، پێش ئهوهی دهبابهی دووژمن بێته پێشهوه قاچی خۆی بهستبویهوه بۆ ئهوهی ترس زاڵنهبێت بهسهریدا له سهنگهردا بمێنێتهوه، ههرواشوو دهبابه شێلاوی دواتر بهشتوێنهكهیدا ناسیاونه.
و پاش نابهرامبهری هێزی پێشمهرگه بهرامبهر دووژمن ئهوهبو پێشمهرگه پاشهكشهی كرد بۆخورماڵ و بیاره زهعیم سدیق و هێزهكهی بهرهو شاری ههڵهبجه بهڕێكهوتن گوندهكانی سنوركهی دایه بهرتۆپ و سوتاندن چهند هاوڵاتیهكی مهددهنی كوشت ئهوانیش ههریك له ئامینی كاكهخان له كوڵكونی خواروو، كه ناسراوه به(كوڵكنی حاجی حهمهسور)، عهلی كهریم له گوندی شیرهمهڕ ئهحمهدی فهقێ كهرهم له كوڵكونی سهروو، كه ناسراوه به (كوڵكنی فهقێ كهرهم)دواتر بهرهشاری ههڵهبجه بهڕێكهوت لهشارهكه دهستی كرد به سوتانی بازاڕی ههڵهبجهو زۆربهی دوكانهكان تاڵانكران و باخی میری سوتان.
ناوی 12 شههیدهكهی داستانی زهڵم:
1_شههید محهمهد ئهحمهد حهمله(شههید حهمهگوڵپی)
2_شههید مام ئهمین كوێخا ئیبراهیم دهگاشێخانی ناسراه به (مام ئهمینی دهگاشێخانی)
3_شههید سابیر حهمهحسێن ئهحمهد خورماڵی ناسراوه به (شههید سابیر خورماڵی)
4_شههید عهلی ئهحمهد مستهفا ناسراوه به(شههید عهلی ئهحمهد كهچهڵی ههڵهبجهی)
5_شههید نادر حهمه حهسهن
6_شههید مهحمود محمهمهد ڕۆستهم ناسراوه به (شههید مهحمود نهژوێنی)
7_شههید حهسهن عهبدلقادر ئهحمهد هانهسورهی ناسراوه به (شههید حهسهن عهبدلقادر نهوڕۆڵی)
8_شههید عهلی حهمهئهمین قادر باوابهگی ناسراوه به (شههید عهلی ئێناخی)
9_شههید میرزا عهبدلغهفور قادر ڕهحمان بهگی ناسراوه (شههید میرزا غهفوره سوری ئێناخی)
10_شههید محهمهد عهبدلعهزیز محهمهد سهلیم بهگ ناسراوه به (شههید محهمهد سهلیم بهگی ئێناخی)
11_شههید عینایهت ئهحمهد مهحمود وهیساڵی بۆینی ناسراوه به (شههید عینایهت ئێناخی)
12_شههید كهریم حهمهساڵح.
سەرچاوەکان:
- كهلێرهوه سهیری ژیانی خۆم دهكهم. دكتۆر فایهق گوڵپی. بهرگی یهكهم1961 بۆ 1989.چاپخانهی تاران. ساڵی 2018. لاپهڕە:18.19.20
- ههڵهبجه له ئامیزی مێژوودا. حهكیمی مهلا ساڵح. بهرگی یهكهم. چاپی دووهم. چاپخانهی چوارچرا. ههولێر 2011. لاپهڕە:310.311
- لاپهڕەی هۆزی ئێناخی له فهیسبوك لهڕۆژی 14ی8ی2026
ئامادەکردنی: سەرچڵ یونس عەبدولکەریم