هاوار و دەرەتفێ
دواین نوێکردنەوە: 2026-04-09
دوو چەمن، دوای یەکگرتنی چەمەکانی (تەوێڵە و بەڵخەو لقەکانیان) و دروستبونی چەمی گەورە لەبەرزی (٩٩٥م) دروستدەبن. دێتە نێو سنوری گوندی هاوار و هاوارەکۆن و بە چەمی(هاوار) ناودەبرێت، پاشان لە بەری خۆرئاوا چەند چەمێکی دیکەی تێدەڕژێت، وەکو چەمی(ئەشکەوەڵ و شنروێ و دووان) لەبەرزیی (١٤٠٠م)، هەروەها ئاوی چیاکانی(کەلی هەیشوور، بەردی باواکانی، خۆرەتاوە سەختەو، شاخۆشێن، کەنۆڵەڕەشان، لاسان) و کانیاوەکانی(هەڵوژێ، کانیە درێژ)ی تێدەڕژێت، لەبەری خۆرهەڵاتیش ئاوی چەمی(گوێزە کوێر و کۆترەلیان، ئاشی، کانی وێشەڵان)ی تێدەڕژێت و بەرە و باشور بەردەوامدەبێت، تاوەکو لە نزیک هاوارەکۆن چەمی(دەرەتفێ)ی تێدەڕژێت، کە لە ئاوی چیاکانی(سورەهەراڵە و دارەلارێ و بەنەکوڕێ و چاڵان) و دۆڵی کەریم و چەندین کانیاو سەرچاوەی گرتووە، وەکو کانیاوەکانی (گەورێ، دڵدەدەم، محەممەد)، دواتر ئاوی چەمی(باسێرە)، کە لە ئاوی چیاکانی(چاڵان و ئاوەزنێ و گاکوژە) و کانی(هەمێلێ) دروستبووە و دەگاتە چەمی دەرەتفێ و بە چەمی(دەروەنی) ناسراوە و دەڕژێنە نێو چەمی هاوارەوە، بەردەوام دەبێت تاوەکو لەوپەڕی باشوری پارێزگای هەڵەبجە لە بەرزیی(٦٠٤م) دەڕژێتە نێو ڕوباری سیروانەوە.
سەرچاوەکان:
- قضاء هەڵەبجە دراسة فی الجغرافیة الأقلیمیة، عطا محمد علاءالدین، مطبعة تیشک، السلیمانیة، الطبعة الاولی، ٢٠٠٨، ص٩٥
- تقییم جغرافی لاستخدمات الموارد المائیة فی حوض نهر زلم، محمد حمەصالح فارس الشهرزوری، رسالة ماجستیر، جامعة صلاح الدین، کلیة الاداب، ٢٠١٧، غیرمنشورة، ص١٥٥.
- جوگرافیایی هەورامان و دەرامەتە ئاوییەکانی لێکۆڵینەوەیەک لە جوگرافیایی پراکتیکی، ڕێباز حمەغریب هەورامانی، چاپی یەکەم، چاپخانەی حەمدی، سلێمانی، ٢٠١٧، ل١١٩.
ئامادەکردنی: د. ڕێباز لوقمان مستەفا