شوان گێڵ

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-07


لاپەڕەی 411

چەم

یەکێکە لە لقەسەرەکیەکانی چەمی بەڵخە. لە ئەنجامی یەکگرتنی جۆگەی (مێشلە و گۆشەبرێژ) پێکدێت. چەندین کانی و کانیاوی تێدەڕژێت وەک (مێشلە، مروا بەگلەی، ژنانە شەل، شەمێ، گۆشەبرێژ، فەریح). درێژییەکەی زیاتر لە چوار کیلۆمەتر دەبێت. پاش یەکگرتنی لەگەڵ چەمی (ڕێوڵە) لە نزیک کانی (سایە قەڵا) یەکدەگرن و پاشان دەڕژێنە ڕوباری سەرەکی تەوێڵەوە. سەرجەم باخەکانی گوندی بەڵخە پشتیان بە ئاوی چەمەکە بەستووە. لە نزیک (سایە قەڵا) گوندی (پاڵانیا) لە هاوار و بەڵخە جیـادەکڵاتەوە.

سەرچاوەکان:

  1. دابەشبوونی جوگرافی دەرامەتە ئاویەکان و چۆنیەتی بەکارهێنانی لە ناوچەی هەوراماندا، ڕێباز حەمەغەریب ئەحمەد، (ماستەر نامە)، زانکۆی سلێمانی، زانستە مرۆڤایەتیەکان، جوگرافیا، ٢٠١٧، ل٧٤.
  2. چاوپێکەوتنی ئامادەکار لەگەڵ (سالار محەممەد سەعید کەریم)، لەدایکبوو: ١٩٦٥، پیشە: فەرمانبەر و لێپرسراوی نەمامگەی سیروان، ئاستی خوێندن: ئامادەیی، لە ١٠ی ٤ی ٢٠٢٣.

ئامادەکردنی: کارزان عەدنان حەمەسەعید

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

چاوەپان

بە دووریی (٢٠٠م) لە باشوری خۆرئاوای گوندی (خێڵی حەمە)ی سەر بە ناحیەی (خورماڵ). درێژ دەبێتەوە بۆ گوندی (بەشارەتی سەروو). هەرچەندە لە سنورى گوندى (خێڵى حەمە)دایە، بەڵام زیاتر جوتیارانى گوندی (بەشارەتی سەروو) سودیلێدەبینن.

چاوگە درێژ

بە دووریی (٥٠م) کەوتووەتە باشوری گوندی (کوڵکنیی سەروو)ی سەر بە ناحیەی (خورماڵ)، بۆ گوندی (تەپی سەفای سەروو) درێژدەبێتەوە. درێژییەکەی دوو کیلۆمەتر زیاترە. ئاوەکەی بۆ کشتوکاڵ سودیلێوەردەگیرێت.

چاوگی خواروو

کەوتووەتە سنوری گوندی (کۆڵیژێ)ی سەر بە ناحیەی (بیارە). لە باشوری خۆرهەڵاتەوە بەرەو باکوری خۆرئاوا درێژ بووەتەوە، لە یەکگرتنی ئاوی (نسارە گولانە و کانی یاسەمین) دروستدەبێت. درێژییەکەی نزیکەی دوو کیلۆمەتر دەبێت. دوو لقە جۆگەی لاوەکی تری دێتەوەسەر.

چەمەکانی ئەو دیوی دەرەتوێ

کەوتووەتە باکوری گوندی (دەرەتوێ)ی سەر بە ناحیەی (بیارە). لە کۆمەڵە باخێک وەک (دەرەی هاڵیتی، کانیەی حەمەد، ڕێوڵان، قنودەرەی) پێکدێت و سەنتەری گوندی دەرەتوێ کەوتووەتە بەردەمی. لە گوندەکەوە ڕێگایەکی خۆڵی بۆ دەڕوات. ناوچەیەکی کوێستانییە، بەڵام کەم ئاوە. باخەکانی لە دار گوێز و هەنار و هەنجیر و قەیسی و ترێ و قۆخ پێکهاتووە.

چەمەکەلی

کەوتووەتە زنجيرە (چياى شنروێ) لە باشورى هاوينەهەوارى (وەزگێڵ) و ‌دامێن لوتکەى (بەفرى ميرى). بەدرێژایی نزیکەی چوار کيلۆمەتر شۆڕ دەبێتەوە تا دەگات بە گوندى (هاوار) و لە سنوری شارۆچکەی بیارەدایە. بە بەراورد بە شيوەکانى بەرەى خۆرئاواى زنجيرە چياکە تەڕ و چڕترە بە گژوگیا.

چەمی ئاش

کەوتووەتە باشوری گوندی (دەرەشیشی سەروو)ی سەر به ‌ناحیەی (خورماڵ). (٥٠٠م) لە گوندەکەوە دوورە. ڕووبەری دوو دۆنم زەویی کشتوکاڵی ئاودێریدەکات. درێژییەکەی نزیکەی یەک کیلۆمەتردەبێت. لەبەرئەوەی لە کۆندا ئاشی تێدا بووە، بۆیە بە چەمی ئاش ناوبانگیدەرکردووە و ئاوی چەند کانییەک و باراناوی تێدا کۆدەبێتەوە بەرەو خۆرئاوایی گوندەکە دەڕوات.