بیسان

دواین نوێکردنەوە: 2026-04-07


لاپەڕەی 366

چەم

کەوتووەتە گوندی عەنەب لە باکوری هەڵەبجە. لە پشت مزگەوتی گوندی عەنەبەوە دەستپێدەکات و بەرەو خۆرهەڵاتی گوندەکە بە درێژایی سێ کیلۆمەتر درێژدەبێتەوە تاکو دەگاتە نزیک گوندی (سەرکەن). بەپێی پاشماوەکانی، کە تێیدایە، پێدەچێت پیشتر ئاوەدانی یان گوند بووبێت. لە قەدپاڵەکانیدا، چەندین تەختایی هەن و کراونەتە یاریگای (فوتساڵ) و مۆنۆمێنتی (شەهیدانی گوندی عەنەب). لە نێو چەمیش چەندین باخ و زەویی کشتوکاڵی بەپیتی تێدایە. شاخی شنروێ دەڕوانێت بەسەریدا و ساڵانە بەفرێکی زۆری لێدەبارێت و سەرچاوەی ئاوی ژێرزەویی دەوڵەمەندی هەیە. (کەلی بیسان)، کە ڕێگای گوندی (هاوار)ی پێدا تێپەڕدەبێت، یەکێکە لە بەرزاییە دیارەکان، کە دەڕوانێت بەسەر چەم و دۆڵەکانی گوندی (دەرەشیش) لە بەشی خۆرهەڵاتیەوە.

سەرچاوەکان:

  1. ئەیوب حەمە حەمەڕەشید (١٩٧٢) بەکالۆریۆس و دانیشتووی گوندی عەنەب، مامۆستا، چاوپێکەوتن لە ١١ی ٢ی ٢٠٢٣.
  2. شێرکۆ علی باسام، (١٩٧٩) بەکالۆریۆس و شارەزای ناوچەکە. مامۆستا، چاوپێکەوتن لە ١٤ی ٢ی ٢٠٢٣.

ئامادەکردنی: کارزان عەدنان حەمەسەعید

2

هاوبەشی پێبکە

بابەتە هاوپەیوەندیدارەکان

چاوەپان

بە دووریی (٢٠٠م) لە باشوری خۆرئاوای گوندی (خێڵی حەمە)ی سەر بە ناحیەی (خورماڵ). درێژ دەبێتەوە بۆ گوندی (بەشارەتی سەروو). هەرچەندە لە سنورى گوندى (خێڵى حەمە)دایە، بەڵام زیاتر جوتیارانى گوندی (بەشارەتی سەروو) سودیلێدەبینن.

چاوگە درێژ

بە دووریی (٥٠م) کەوتووەتە باشوری گوندی (کوڵکنیی سەروو)ی سەر بە ناحیەی (خورماڵ)، بۆ گوندی (تەپی سەفای سەروو) درێژدەبێتەوە. درێژییەکەی دوو کیلۆمەتر زیاترە. ئاوەکەی بۆ کشتوکاڵ سودیلێوەردەگیرێت.

چاوگی خواروو

کەوتووەتە سنوری گوندی (کۆڵیژێ)ی سەر بە ناحیەی (بیارە). لە باشوری خۆرهەڵاتەوە بەرەو باکوری خۆرئاوا درێژ بووەتەوە، لە یەکگرتنی ئاوی (نسارە گولانە و کانی یاسەمین) دروستدەبێت. درێژییەکەی نزیکەی دوو کیلۆمەتر دەبێت. دوو لقە جۆگەی لاوەکی تری دێتەوەسەر.

چەمەکانی ئەو دیوی دەرەتوێ

کەوتووەتە باکوری گوندی (دەرەتوێ)ی سەر بە ناحیەی (بیارە). لە کۆمەڵە باخێک وەک (دەرەی هاڵیتی، کانیەی حەمەد، ڕێوڵان، قنودەرەی) پێکدێت و سەنتەری گوندی دەرەتوێ کەوتووەتە بەردەمی. لە گوندەکەوە ڕێگایەکی خۆڵی بۆ دەڕوات. ناوچەیەکی کوێستانییە، بەڵام کەم ئاوە. باخەکانی لە دار گوێز و هەنار و هەنجیر و قەیسی و ترێ و قۆخ پێکهاتووە.

چەمەکەلی

کەوتووەتە زنجيرە (چياى شنروێ) لە باشورى هاوينەهەوارى (وەزگێڵ) و ‌دامێن لوتکەى (بەفرى ميرى). بەدرێژایی نزیکەی چوار کيلۆمەتر شۆڕ دەبێتەوە تا دەگات بە گوندى (هاوار) و لە سنوری شارۆچکەی بیارەدایە. بە بەراورد بە شيوەکانى بەرەى خۆرئاواى زنجيرە چياکە تەڕ و چڕترە بە گژوگیا.

چەمی ئاش

کەوتووەتە باشوری گوندی (دەرەشیشی سەروو)ی سەر به ‌ناحیەی (خورماڵ). (٥٠٠م) لە گوندەکەوە دوورە. ڕووبەری دوو دۆنم زەویی کشتوکاڵی ئاودێریدەکات. درێژییەکەی نزیکەی یەک کیلۆمەتردەبێت. لەبەرئەوەی لە کۆندا ئاشی تێدا بووە، بۆیە بە چەمی ئاش ناوبانگیدەرکردووە و ئاوی چەند کانییەک و باراناوی تێدا کۆدەبێتەوە بەرەو خۆرئاوایی گوندەکە دەڕوات.