ئەشکەوڵ

ناوەکەی بەهۆی بوونی کۆمەڵێک ئەشکەوت و دۆڵەوە هاتووە. دەکەوێتە خۆرئاوای گوندی (هاوار). لە بەرانبەر چەمی (شاخوەشێن)ەوە دەستپێدەکات لە بەرزیی (١١١٦م) بە دۆڵێکی دورو درێژ و سەختدا دەڕوات، تا دەگاتە (کەلی چایخانەکە) لە نزیک لوتکەی (عەزیز ئەتروشی) لە سنوری شاخی شنروێ و لە بەرزیی (١٦٣٣م) لە ئاستی دەریاوە هەڵکەوتووە. لە بەشی خۆرهەڵاتیەوە بە شاخی (بەرد و بێبەرد) دەستپێدەکات و لێژدەبێتەوە بەئاڕاستەی گوندی (هاوار)، تا دەگاتە ئەشکەوتی (دزەڕێ) دواتر دەگاتە ئەشکەوتی (لۆی شاواز) پاشان (ئەشکەوتی ڕەمەزان) ئینجا بۆ ئەشکەوتی (کەورگە دووکون) درێژدەبێتەوە و لە چەمی (شاخۆشێن) لەسنوری گوندی هاوار کۆتایی پێ دێت. و ڕێگای سەرەکیی گوندی هاوار هەردوو چەمی شاخۆشێن و چەمی ئەشکەوڵدا تێپەڕدەبێت و لەیەکتریان جیادەکاتەوە. لە بەشی نسارەکەی یان (خۆرئاوای) لە لوتکەی (عەزیز ئەتروشی)ەوە دەستپێدەکات پاشان بەرەو چەمی (هێلامەجاڕ) و بەرزایی (کەلگەقوڵ) لەوێوە درێژدەبێتەوە بەرەو (سیپەی باوا فتاح) پاشان ناوچەی (حەشە چاڵ) و دواتر بۆ (هەنگە کوێر) و لەوێوە بەرەو (ئەشکەوتی ناوچاڵی) دەڕوات پاشان بۆ کەورگی (گا گەلەکە) لێژدەبێتەوە و لەناوچەی (هەوارەبەرزە) کۆتاییپێدێت. درێژیی لە کەلی چایخانەکەوە تاکو ڕێگای سەرەکیی گوندی (هاوار – هاوارەکۆن - دەرتفێ) لە بەرانبەر شاخۆشین نزیکەی (پێنج کیلۆمەتر)ە. ناوبانگی زۆری هەیە. مەلیک مەحموود لەگەڵ سوپای ئینگلیز لەم چەمەدا توشی پێکدادان و ڕووبەڕووبونەوە بوون، کاتێک، کە سوپای ئینگلیز لە گوندی هاوار گەڕاوەتەوە بەرە و عەبابەیلێ، لە چەمێکدا، کە پێیدەوترێت (بەردی دەبەندە) سوپای ئینگلیزیان تێکشکاندووە.